Λόγος στην Αγία Ευθυμία, 9-4-2011 για το ολοκαύτωμα του χωριού πριν 68 χρόνια.

Παραλλάσσοντας όσο χρειάζεται, τα λόγια του Μ. Κούντερα, θα πούμε κι εμείς ότι ‘‘ο αγώνας του ανθρώπου ενάντια στην απάνθρωπη εξουσία και τη βία είναι αγώνας της μνήμης ενάντια στη λήθη’’. Ένδεκα χρόνια μετά την ανακήρυξη της Αγίας Ευθυμίας σε Μαρτυρικό Χωριό, συγκεντρωθήκαμε εδώ σήμερα να τιμήσομε τους νεκρούς του ολοκαυτώματος, να ιστορήσομε τα πάθη του χωριού και των ανθρώπων του, εκείνων που τα έζησαν και τα κουβάλησαν και κουβαλούν μια ζωή μέσα τους, να υψώσομε ακόμη μια φορά φωνή διαμαρτυρίας κατά του ολοκληρωτισμού για το ατιμώρητο έγκλημα πολέμου που συντελέστηκε εδώ, να ενδυναμώσομε την ιστορική μνήμη, που μακάρι να μην πάψει να διδάσκεται και στο Σχολείο του χωριού, να διατρανώσομε την απόφαση και την πίστη μας στη νίκη του φωτός κατά του σκότους, της ειρηνικής δημιουργίας απέναντι στην πολεμική καταστροφή, της αποκέντρωσης με περιβαλλοντική ευαισθησία και αειφόρο ανάπτυξη κατά της νοσηράς αστυφιλίας και της ληστρικής εκμετάλλευσης του φυσικού περιβάλλοντος και πηγής ζωής μας. Όλα αυτά με αφορμή το γύρισμα της σκέψης πίσω και του αναστοχασμού των συγκλονιστικών γεγονότων που έλαβαν χώρα στον περήφανο, ηρωικό και μαρτυρικόν αυτόν τόπο.

Οι πληγές της Αγιαθυμιάς από τον πόλεμο πρωτοάνοιξαν στην 1^η κιόλας πικρή άνοιξη της κατοχής. Στις 25 Απριλίου 1941 με τον βομβαρδισμό από γερμανικά αεροπλάνα προκλήθηκαν υλικές ζημιές σε σπίτια και μια βόμβα διαπέρασε τη στέγη του ναού της Παναγίας, χωρίς ευτυχώς, θύματα. Στις 8 Απριλίου 1943 ιταλική αυτοκινητοπομπή 20 οχημάτων που πέρασε τη Βουνιχώρα και κατευθυνόταν προς Άμφισσα, δέχθηκε έξω από το χωριό τα πυρά της ανταρτικής ομάδας του Νικηφόρου, που βρισκόταν από την προηγούμενη μέρα στην Αγία Ευθυμία. Η ανταπόδοση των πυρών και η γενίκευση της σύρραξης, άφησε πίσω ιταλούς νεκρούς, πυρπολημένα οχήματα, ένα αξιωματικό πολυτραυματία, που περιθάλπεται στο χωριό και μόλις δυό οχήματα να καταφέρνουν να φθάσουν στην Άμφισσα…

Το απόγευμα της ίδιας μέρας τμήμα του στρατού κατοχής από το Λιδωρίκι φθάνει στο χωριό, εκτελεί δυο συγχωριανούς που συναντά καθ’οδόν, περισυλλέγει τραυματίες και νεκρούς και πυρπολεί το κοινοτικό κατάστημα, όπου ανέμιζε η γαλανόλευκη… Οι τρομαγμένοι κάτοικοι, που συναισθάνονταν τι θα επακολουθήσει, αγωνίζονται μέσα στη νύκτα ν’ απομακρύνουν απ’ το χωριό ό,τι μπορούσαν, από την έτσι κι αλλιώς φτωχική οικοσκευή τους. Το πρωί της Παρασκευής πριν 68 χρόνια σαν σήμερα, η Αγία Ευθυμία έχει περικυκλωθεί. 200 περίπου άνθρωποι, ηλικιωμένοι, γυναίκες και μικρά παιδιά συλλαμβάνονται. Οι λοιποί είχαν σκορπήσει γύρω. Ούτε ανακρίσεις, ούτε εξηγήσεις, αλλά εκτέλεση στα Κάτω Αλώνια εν ψυχρώ δυό πολιτών, του πρώτου μπρος στα μάτια της γυναίκας του και του δίχρονου παιδιού τους κι άλλων τριών ανδρών μετά…Το χωριό παραδίδεται στις φλόγες, οι όμηροι οδηγούνται εδώ που σήμερα στεκόμαστε και με σθένος, πριν την ομαδική τους εκτέλεση, η θαρραλέα χωριανή ζήτησε ανυποχώρητα ( και σωτήρια! ) τη μαρτυρία του τραυματισμένου ιταλού αξιωματικού, που είχαν στο χωριό την προηγουμένη περιθάλψει.

Κι άλλη αποτρόπαια εκτέλεση συγχωριανού, στην πορεία πεζή των ομήρων στην Άμφισσα. Κι άλλες τρεις εκτελέσεις στο γήπεδο κι έναν παλιό θερινό κινηματογράφο στην πόλη. Η γενναιότητα κι αυταπάρνηση της κ. Χρυσής Τριανταφύλλου μπρος στον τραυματία αξιωματικό, που ομολογεί την παρασχεθείσα ανθρωπιστική βοήθεια, αποτρέπει την ομαδική σφαγή, αλλά το αίμα δεν σταματά να ρέει. Στο καμμένο χωριό των άστεγων πια κατοίκων, άλλος συγχωριανός συλλαμβάνεται την επομένη κι εκτελείται έξω από τη Βουνιχώρα… Το χωριό καμμένο!.. Απ’ τα 423 σπίτια, ολοσχερώς κατεστραμμένα τα 365, με μεγάλες ζημιές άλλα 20, στους πέντε ανέμους και σε σπηλιές οι 1500 άνθρωποί του, γέροντες, άντρες, γυναίκες και παιδιά, περί τα 250 οι μαθητές του 4θέσιου Σχολείου του…11 μήνες αργότερα οι γερμανοί πυρπολούν και το ναό του πολιούχου και προστάτη Αγ. Ευθυμίου. Σκληρή μοίρα περιμένει το χωριό στη συνέχεια. Πόσα σπίτια ακόμη σήμερα ορθώνουν τα ερείπια απομεινάρια της απανθρωπιάς και της θηριωδίας του φασισμού, που ούτε αυτή, η ωμή βία και το μίσος, στενά συνυφασμένα με τον πόλεμο, δεν μπορεί να δικαιολογήσει!

Έχει η παλαιότερη ιστορία πολλά παραδείγματα χωριών και πόλεων που καταστράφηκαν, συχνά ολοσχερώς σε πολέμους, ύστερα από πολιορκίες κι εκπορθήσεις, αλλ’από τον 19^ον αι. υπήρχαν διαμορφωμένες διεθνώς και οι αντιλήψεις για σεβασμό των αμάχων και των αιχμαλώτων πολέμου, αντιλήψεις προβαλλόμενες από εκείνους τους λαούς που προεπαναστατικά οι έλληνες θεωρούσαμε φωτισμένους. Στην Αγιαθυμιά και σε άλλα χωριά –κωμοπόλεις της περιοχής και της πατρίδας μας διαπράχθηκαν εγκλήματα πολέμου και θηριωδίες απάνθρωπες, που παρανοϊκοί νόες του ολοκληρωτισμού διέταξαν και υφιστάμενοί τους αναντίρρητα εξετέλεσαν, στίγματα μελανά ες αεί στον πολιτισμό και την όποιαν ευρωπαϊκή μας παράδοση.

Η αδυναμία αντιμετώπισης του ενοχλητικού για τους κατακτητές ανταρτοπολέμου, από οργανωμένες ομάδες μαχητών, έστρεψε την μήνι τους στην εξόντωση γερόντων, γυναικών, παιδιών, αόπλων και ανυπεράσπιστων ανθρώπων και την εξαφάνιση ολόκληρων χωριών. Εκείνο που ζήτησαν να καταστρέψουν οι εχθροί δεν ήταν ένας αριθμός κτισμάτων, φτωχικών στη συντριπτική πλειονότητα σπιτιών, περιουσιακών στοιχείων όπου μπορεί να κρύβονταν αντάρτες, αλλ’ η αληθινή κοινωνία προς την οποίαν έτειναν οι κοινότητες. Θέλησαν να εκμηδενίσουν το πνεύμα του κοινοτισμού, στενά συνδεδεμένο με τον βαθύτερο ψυχικό κόσμο των ελλήνων, τον άνθρωπο του χρέους και της συντροφικότητας, που υπερασπίστηκε συγκινητικά και η κ. Χρυσή Τριανταφύλλου. Η καλλιέργεια του ελληνικού πολιτισμού για αιώνες ήταν κυρίως έργο των ιδιωτών και των πόλεων – κοινοτήτων. Ο έλληνας λάτρευε με συντριβή και απλότητα το Θεό του στις γιορτές των αγρών και στα ερημοκκλήσια. Και σε εποχή άλλων ρυθμών ζωής και ήθους : Στα καθαρά σπιτάκια του (:του χωριού) σωστά εκκλησιές τα λες,/ Οι θυγατέρες ψέλνουνε και λειτουργούν οι μάνες…

Το ευρύτερο σώμα των αντιπροσώπων στην κοινότητα, η λαϊκή συνέλευση ή κοινή μάζωξη των κατοίκων συνερχόταν στην πλατεία, στη σκιά ενός δένδρου ή στην εκκλησιά, συζητούσε κι αποφάσιζε για τα σημαντικώτερα ζητήματα, όπως το ύψος κι ο τρόπος κατανομής των φορολογικών βαρών, τον έλεγχο της διαχείρισης των προυχόντων την εκλογή των κοινοτικών αρχόντων κ.λπ. Εδώ πρυτάνευε η αρχή της πολιτικής αντιπροσώπευσης και όπως ο σύγχρονος στοχασμός επισημαίνει είναι πνευματικές οι προϋποθέσεις της ελληνικής πολιτείας υπευθύνων ανθρώπων με σημασία παγκόσμια. Απέναντί του πόσο άνισα στέκεται το αναρχούμενο υποκείμενο του φυσικού δικαίου των δυτικοευρωπαϊκών μέσων χρόνων. Το χωριό υπήρξε για αιώνες το κέντρο του αγιασμένου λαϊκού μας πολιτισμού. Κατά τον Στ. Ράμφο, οι κοινότητες της τουρκοκρατίας, τα δημοτικά τραγούδια κι οι αγιογραφίες μαρτυρούν ιστορικότητα αυτογνωσίας, ανακαινίσεως για το ήθος και το βάθος. Η κοινότητα στην Ελλάδα και την περιοχή μας απετέλεσε ένα πεδίο μοναδικό για την πολιτική έκφραση της κοινωνικής δυναμικής και κατά συνέπεια και για την πολιτική ανάπτυξη των ελληνικών πληθυσμών. Γίνεται έτσι δεκτό ότι η κοινοτική ζωή διευκόλυνε ασφαλώς τη δημιουργία μιας πολιτικά ενεργής συνείδησης στο λαό απέναντι τόσο στο κοινωνικο-πολιτικό, όσο και στο εθνικό πρόβλημα.

Πάνω στη θέση της αρχ. Μυανίας των δυτικών Λοκρών, 30 στάδια από την Άμφισσα, με τοπικές λατρείες και πρακτικές, τέμενος του Ποσειδώνα πάνω από την πόλη, με ανάθημα, κατά τον Παυσανία, στην αρχ. Ολυμπία, οχυρωμένη ακρόπολη και περιβαλλόμενη από ισχυρόν οχυρωματικό περίβολο, η Αγιαθυμιά με τις περιπέτειες που ιστορεί από τους βυζαντινούς χρόνους κι εντεύθεν, ο ιερομόναχος Ευθύμιος στο Χρονικό του Γαλαξιδιού, με τους καλογεροδάσκαλους που έστειλε στη Βαρνάκοβα (Χριστόφορο και Νικόδημο Καβάσιλα) με τον φλογερό επίσκοπο Σαλώνων, εθνομάρτυρα Φιλόθεο και τους ανυπόταχτους κλεφταρματολούς της τουρκοκρατίας, με φύτρα γερή σε τόπο άνυδρο και άγονο, αντί για σεβασμό και θαυμασμό του επισκέπτη, δέχτηκε δολοφονικά πυρά για τα παιδιά της και ολοκληρωτική καταστροφή των σπιτιών της στις 9-4-1943, αλλά δεν έσβησε, όπως θέλησαν οι εγκληματίες πολέμου. Έχασε 37 ανθρώπους της από τις αρχές του πολέμου, ως τα φρικιαστικά ναζιστικά στρατόπεδα συγκεντρώσεως και κατόπιν πάλεψαν γυναίκες, άνδρες και παιδιά ξυπόλυτα και νηστικά, όπως μοναδικά τα αποτύπωσε ο φακός του αείμνηστου Στάθη Στελίγγου, φορτωμένα μαδέρια, για την προσωρινή, όπως ονομάστηκε, στέγαση, τέλη δεκαετίας του ’40, να ξαναστήσουν τις εκκλησιές, τα κοινοτικά κτίρια και τα σπιτικά τους, για να εξακολουθήσει αυτό το δημιουργικό κύτταρο να συνεισφέρει στη Φωκίδα κι ευρύτερα στη χώρα.

Τον πνιγηρό καπνό του εγκλήματος πολέμου της 9-4-43, γρήγορα διαδέχθηκε στην Αγιαθυμιά ο άνεμος αναδημιουργίας, ανοικοδόμησης της δεκαετίας του ’50 από τη γενιά των άστεγων, της πείνας και των τόσων κακουχιών. Κι η ζωή ξαναγύρισε, ο καθημερινός αγώνας επιβίωσης συνεχίζεται, η μνήμη των ανθρώπων που μαρτύρησαν και των τόσων θυσιών, με τίποτα δε σβήνει απ’ τις ψυχές, καντήλι σιγοκαίει δείχνοντας το δρόμο της επαγρύπνησης, του ελέγχου, της διεκδίκησης του δικαίου, της προσφοράς. Επαγρύπνηση όταν σοβαρές επιστημονικές μελέτες, από αρμόδια επιστημονικά τμήματα εκπονημένες, ομιλούν για επικίνδυνη στη δημόσια υγεία ρύπανση του περιβάλλοντος στην ευρύτερη περιοχή μας με ραδιενεργό ουράνιο, φθόριο και ράδιο, επαγρύπνηση για την εφαρμογή των όποιων μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, έλεγχος των μεγάλων οικονομικών συμφερόντων στην περιοχή και των αναγκαίων συνεργών τους, ατόμων συχνά, δυστυχώς, επιφορτισμένων με την προάσπιση του δημοσίου συμφέροντος, εγρήγορση για τη βελτίωση των υποδομών του χωριού, το δρόμο, το Σχολείο, ώστε να μπορεί να συντηρεί αξιοπρεπώς τους ανθρώπους του και να είναι ελκυστικός τόπος εγκατάστασης και νέων οικογενειών, να αναπτύσσεται, να δημιουργεί πολιτισμό, ιδίως κατά τη θερινή πολιτιστική άνθιση…

Πέρα από κάθε λογική και ανθρωπιά, πριν 68 χρόνια οι δυνάμεις του σκότους και του ολοκληρωτισμού θέλησαν με το κάψιμο του χωριού, να σημάνουν το τέλος της ζωής. Σήμερα, τιμάμε θύματα και πάθη του χωριού και μαζί τη νίκη της ζωής, της δημοκρατίας και της αναδημιουργίας και κρατούμε ζωντανή στο λογισμό μας τη μνήμη της αιματοβαμμένης, αλλά αδούλωτης αυτής γης…

Αναζήτηση

Διαφημίσεις

Καιρός

Δημοσκόπηση

 Loading ...