Η σκλαβιά του να ελέγχεις τον κόσμο

της Μαρίνας Σελήνης Κατσαΐτη*

Αναρωτιέμαι, αυτός που κυβερνά είναι κυβερνήτης ή σκλάβος τελικά;

Αναλογίζομαι ποιος τελικά είναι ο μεγαλύτερος σκλάβος; Σκλάβος της δύναμης, της εξουσίας, της οικονομικής του επιρροής, των φιλόδοξων σχεδίων του που συνήθως αφορούν την απόκτηση ή την επέκταση της εξουσίας, του πλούτου και των τίτλων που τις συνοδεύουν. Αναρωτιέμαι πόσους βαθμούς ελευθερίας έχουν αυτοί που πιστεύουν ότι αποφασίζουν για τις ζωές μας, τις ζωές των κοινών θνητών. Πόσους βαθμούς ελευθερίας άραγε έχουν όσον αφορά τις δικές τους ζωές; 

Ξέρω ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν προσωπική ζωή, ιδιωτικότητα, πως ό,τι κάνουν υπάγεται σε κάποιους είδους πρόγραμμα, είναι μονίμως κατάκοποι, δεν κοιμούνται (για πολλούς και διάφορούς λόγους), δεν έχουν την πολυτέλεια να επιλέγουν ποιους θα συναναστραφούν, δεν γνωρίζουν πραγματικά ποτέ ποιοι από τους φίλους τους θα ήταν φίλοι τους ακόμα και αν οι ίδιοι ήταν «ασήμαντοι». 

Είμαι σίγουρη ότι δεν χαλαρώνουν, ότι δεν έχουν δικαίωμα να κάνουν λάθη, ότι απαγορεύεται να κάνουν «βλακείες», να γελάνε δυνατά σε δημόσιους ή ακόμη και ιδιωτικούς χώρους ή να είναι αυθόρμητοι και παρορμητικοί. Πρέπει να ντύνονται όπως πρέπει, να περπατάνε όπως πρέπει, να μιλάνε όπως πρέπει, και ούτω καθεξής.

Και αναρωτιέμαι πόσο βαθιά καταπιεστικά είναι όλα αυτά τα πρέπει και οι προδιαγραφές τις οποίες  οφείλουν αυτοί οι άνθρωποι να υπηρετούν. Αναλογίζομαι ότι για διάφορους λόγους δεν αντιλαμβάνονται ότι είναι υπόδουλοι των επιλογών τους (είτε οι επιλογές αυτές είναι δικές του είτε τρίτων – είτε είναι συνειδητές είτε υπαγορευμένες). 

Εμείς, τους κοιτάζουμε από «χαμηλά», συχνά ζηλεύοντας τη δύναμη, το κύρος και τη θέση τους. Και πιστεύουμε ότι είναι εκείνοι που αποφασίζουν για όλα τα «σοβαρά» που διέπουν τη ζωή μας και την πορεία της. Μήπως, όμως, το πραγματικό κόστος που πληρώνουν προκειμένου να αποφασίσουν για τη δική μου ζωή είναι η δική τους; 

Αυτό πιστεύω συμβαίνει με τους πολιτικούς. Αλλά δεν συμβαίνει πράγματι και με όσους «ελέγχουν» την οικονομία; Με όλους όσους συγκεντρώνουν στα χέρια τους μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πλούτου; Και για όσο οι άνθρωποι αυτοί θυσιάζουν τη ζωή τους μέρα με τη μέρα, ώρα με την ώρα, λεπτό με το λεπτό και δευτερόλεπτο με το δευτερόλεπτο, δε συνειδητοποιούν ότι ο μόνος πλούτος που πραγματικά έχουμε όλοι σε αυτόν τον κόσμο είναι ο χρόνος, ο οποίος είναι κοινός για όλους και κανείς δεν μπόρεσε ποτέ ούτε με τα χρήματα, ούτε με την εξουσία, ούτε με τους τίτλους του αλλά ούτε και με τη φήμη του να αγοράσει. Γιατί τόση ματαιοδοξία; Γιατί τόσο ευλαβική υποταγή στη σκλαβιά; Γιατί υποταγή σε μια τόσο σκληρή και οικειοθελή ανελευθερία;

Αφού ό,τι έχουμε είναι ο χρόνος και ό,τι υπάρχει μέσα μας. Δεν έχουμε πραγματικά τίποτε άλλο. Ποιος είναι αυτός ο φανταστικός στόχος, η υποθετική ευτυχία, το άπιαστο όνειρο που θεωρούν οι άνθρωποι ότι θα αγγίξουν εάν έχουν χρήματα, τίτλους και εξουσία; Και αν ακόμη υποθέσουμε ότι αυτός ο στόχος, η ευτυχία και το όνειρο όντως υπάρχουν, μήπως το τίμημα για να τα αποκτήσει κανείς είναι δυσβάσταχτο;

Όσο μεγαλώνω γίνομαι αυξανόμενα πιο προσεκτική αναφορικά με τις επιλογές που αφορούν την επένδυση του χρόνου μου. Και αυτό γιατί γνωρίζω ότι τα 44 (πιθανότατα καλύτερα) χρόνια της ζωής μου έχουν ήδη περάσει. Και αν λάβουμε υπόψη μας τις πιθανότητες, τότε μάλλον έχουν περάσει και περισσότερα από τα μισά από τα χρόνια που αναμένεται να ζήσω με βάση το προσδόκιμο της ζωής του έτους που γεννήθηκα. Συνεπώς, το κόστος της κάθε επιλογής που αφορά την επένδυση του χρόνου και της ενέργειας αυξάνεται όσο μειώνεται η απόσταση του καθενός μας από το θάνατο. 

Οπωσδήποτε αυτό που προτείνω δεν είναι να σταματήσουμε να εργαζόμαστε, να κάνουμε τις δουλειές του σπιτιού, να αποταμιεύουμε, να μελετάμε, να σπουδάζουμε κ.ο.κ. επειδή μια μέρα θα πεθάνουμε. Αυτό όμως που οπωσδήποτε θα ήθελα να υπενθυμίσω, πρώτα στον εαυτό μου και έπειτα σε εσάς, είναι ότι δεν μπορούμε  να ζούμε λες και είμαστε αθάνατοι. Ανησυχώντας και επενδύοντας τα πάντα σε ένα μέλλον που δεν έρχεται ποτέ, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε το πολύτιμο τώρα. Κάπου στη μέση βρίσκεται η χρυσή τομή, η ισορροπία. Εκεί κάπου μας έχει πέσει και το κλειδί για την ευτυχία.

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονο- μικής Ανάλυσης, Πρόεδρος, Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανά- πτυξης στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών