«Πότε ένα παιδί χρειάζεται λογοθεραπεία;»

Τσέλλου Δήμητρα, Λογοθεραπεύτρια, M.Ed, Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος

Η 6η Μαρτίου έχει καθιερωθεί ως η Ευρωπαϊκή Ημέρα Λογοθεραπείας και στοχεύει στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με την επιστήμη της λογοθεραπείας. Λογοθεραπεία είναι η επιστήμη που έχει ως αντικείμενο τη μελέτη, έρευνα και εφαρμογή επιστημονικών γνώσεων γύρω από την ανθρώπινη επικοινωνία και την κατάποση. Ειδικότερα, ο λογοθεραπευτής ασχολείται με διαταραχές λόγου (προφορικού και γραπτού), ομιλίας, επικοινωνίας, φωνής, σίτισης και κατάποσης σε παιδιά και ενήλικες. Σκοπός της λογοθεραπείας είναι η πρόληψη, η διάγνωση, η θεραπεία, η αποκατάσταση και η επιστημονική μελέτη των προαναφερθέντων διαταραχών, αλλά και η ενημέρωση του ευρύτερου κοινού. ​Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα Λογοθεραπείας ας δούμε πότε ένας γονέας χρειάζεται να χτυπήσει την πόρτα ενός λογοθεραπευτή.

Τα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού και συγκεκριμένα η περίοδος από τη γέννηση έως τα 6 έτη είναι καθοριστικά για τη γλωσσική του ανάπτυξη. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά μεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθμό εξέλιξης. Ορισμένα παιδιά κατακτούν κάποιες δεξιότητες νωρίτερα, ενώ κάποια άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο. Παρόλα αυτά, υπάρχουν κάποια χρονικά όρια, όπου τα περισσότερα παιδιά κατακτούν συγκεκριμένες δεξιότητες λόγου και ομιλίας. Σε περίπτωση που τα όρια αυτά ξεπεραστούν, συνήθως απαιτείται λογοθεραπευτική αξιολόγηση. 

Τι αναμένεται όμως να κάνει ένα παιδί από τη γέννηση του μέχρι τα 6 έτη;

Ένα βρέφος 0-6 μηνών αντιδρά σε ήχους στρέφοντας το κεφάλι του προς την πηγή του ήχου και χαμογελάει όταν του μιλάνε. Το βρέφος παράγει ήχους, όπως «τρίλιες με τα χείλη», «κραυγές», «γρυλίσματα» ή «στριγκλιές», καθώς και διαφορετικό κλάμα ανάλογα τις ανάγκες του (πείνα, αλλαγή πάνας, πόνος, παιχνίδι). Συχνά μουρμουρίζει χρησιμοποιώντας ήχους που μοιάζουν με τα σύμφωνα /κ/ και /γκ/ (π.χ. /αγκου/). 

Καθώς το βρέφος μεγαλώνει και φτάνει στην ηλικία των 6 έως 12 μηνών απαντά στο κάλεσμα του ονόματός του, ακούει όταν του μιλάνε και αντιλαμβάνεται το «ναι» και το «όχι». Επιπλέον, κατανοεί απλές οδηγίες (π.χ. «πάρε μπάλα») και αναγνωρίζει λέξεις που σχετίζονται με συνηθισμένα αντικείμενα. Το μωρό ακούει και μιμείται τους περισσότερους ήχους και αρχίζει να μπαμπαλίζει, δηλαδή αρχικά επαναλαμβάνει την ίδια συλλαβή (π.χ. /μπαμπαμπα/) και αργότερα συνδυάζει διαφορετικές συλλαβές (π.χ. /νταμπαντι/). Την περίοδο αυτή το βρέφος επίσης αναπτύσσει την πρόθεση να στρέψει την προσοχή του ενήλικα σε ένα αντικείμενο.

Περίπου στα τέλη του πρώτου χρόνου ένα τυπικά αναπτυσσόμενο βρέφος αρχίζει να παράγει τις πρώτες του λέξεις και μέχρι την ηλικία του ενάμιση έτους το εκφραστικό του λεξιλόγιο αποτελείται από 3-20 λέξεις, κυρίως ουσιαστικά. Μετά την εκφορά της πρώτης λέξης ο ρυθμός πρόσκτησης νέων λέξεων είναι πολύ αργός, περίπου μία ή δύο λέξεις τον μήνα και αυξάνεται βαθμιαία. Ακόμη, το παιδί δείχνει τα περισσότερα αντικείμενα που επιθυμεί, τα οποία συγχρόνως προσπαθεί να ονομάσει χωρίς να έχει όμως καταληπτή ομιλία.  

Στους 18 έως 24 μήνες αναμένεται το παιδί να λέει το όνομα του, να συνδυάζει 2 λέξεις για να δομήσει σύντομες φράσεις και να απαντά στην ερώτηση «τι είναι αυτό;». Κατά τη διάρκεια αυτού του εξαμήνου παρατηρείται απότομη αύξηση στον ρυθμό εκμάθησης νέων λέξεων, κυρίως ουσιαστικών. Δηλαδή, το μέγεθος του λεξιλογίου αυξάνει σημαντικά και μπορεί να φτάσει ακόμα και τις μερικές εκατοντάδες λέξεις. 

Μεγαλώνοντας, στο διάστημα 2 έως 3 ετών το νήπιο παράγει προτάσεις 3-4 λέξεων με υποκείμενο-ρήμα-αντικείμενο, στις οποίες χρησιμοποιεί πληθυντικό αριθμό, μερικές προθέσεις και άρθρα, ενώ παρουσιάζει πολλαπλά γραμματικά «λάθη» (τα «λάθη» είναι φυσιολογικά στην εξελικτική πορεία της ομιλίας-λόγου). Επιπρόσθετα, κάνει ερωτήσεις με 1 ή 2 λέξεις, ζητάει αντικείμενα με το όνομά τους και δείχνει εικόνες σε βιβλία ονομαζόντάς τες. Το παιδί ακολουθεί απλές εντολές, απαντά σε απλές ερωτήσεις και καταλαβαίνει τα περισσότερα πράγματα από αυτά που λέγονται, ενώ απολαμβάνει να ακούει μικρές ιστορίες και τραγούδια. Οι ξένοι καταλαβαίνουν τα μισά και περισσότερα από όσα λέει, αφού ακόμη δεν μιλάει καθαρά.

Στην ηλικία των 3 έως 4 ετών η ομιλία του παιδιού αρχίζει να πλησιάζει αυτή των ενηλίκων όσον αφορά τη γραμματική και το συντακτικό. Ειδικότερα, το παιδί χρησιμοποιεί σωστά οργανωμένες προτάσεις τουλάχιστον 4-5 λέξεων και η γραμματική βελτιώνεται, αν και κάποια λάθη επιμένουν. Το νήπιο ακολουθεί εντολές που αποτελούνται από 2 και 3 μέρη (π.χ. «Πήγαινε στο δωμάτιο και φέρε τα παπούτσια που είναι κάτω από το κρεβάτι») και κατανοεί τη λειτουργία των αντικειμένων (π.χ. το μαχαίρι κόβει) και τις διαφορές στις έννοιες (π.χ. μικρό – μεγάλο). Παράλληλα, συμμετέχει σε συζητήσεις, όπου κάνει ερωτήσεις και ζητά επεξηγήσεις, και απαντά σε απλές ερωτήσεις που εισάγονται με το «ποιος», «τι», «που», «γιατί». Το παιδί είναι σε θέση να διηγηθεί απλά και πρόσφατα γεγονότα και το περιβάλλον του κατανοεί το μεγαλύτερο μέρος της ομιλίας του.

Στην ηλικία των 4 έως 5 ετών ένα παιδί χρησιμοποιεί ολοκληρωμένες προτάσεις των 4-8 λέξεων, οι οποίες είναι σωστές συντακτικά και γραμματικά. Ακόμη, το παιδί μιλά σχετικά με την καθημερινές του εμπειρίες, μπορεί να αφηγηθεί με ακρίβεια μια μεγάλη ιστορία, ενώ δίνει προσοχή σε μια ιστορία και απαντά σε απλές ερωτήσεις σχετικά με αυτή. Πέραν αυτών, απαντά σε σύνθετες ερωτήσεις που αποτελούνται από 2 μέρη, ρωτά τι σημαίνουν κάποιες λέξεις και το λεξιλόγιο του αυξάνεται ακόμα περισσότερο. Ο λόγος του είναι συνήθως καταληπτός από τους ξένους, καθώς συνήθως δυσκολεύεται με τους ήχους /θ/, /δ/ και /ρ/.

Αργότερα, στη ηλικία των 5 έως 6 ετών ολοκληρώνεται η γλωσσική ανάπτυξη και το παιδί δύναται να μιλάει καθαρά, εκφέροντας όλους τους ήχους.  Οι κοινωνικές του δεξιότητες σε αυτήν την ηλικία εξελίσσονται, και διαφοροποιεί τον λόγο του ανάλογα με την περίσταση (π.χ. μιλάει διαφορετικά με τους συνομηλίκους από ότι με τους γονείς ή με τους νηπιαγωγούς). Το σημαντικότερο επίτευγμα σε αυτήν την ηλικία, είναι η ανάπτυξη της ικανότητας του παιδιού να χωρίζει ακουστικά τις λέξεις σε μικρότερες μονάδες. Η ικανότητα αυτή, θα το βοηθήσει στην πρώτη ανάγνωση και θα ενισχύσει την γραπτή οδό, όταν θα φοιτήσει στην Α΄ δημοτικού.

Όλα τα παραπάνω ορόσημα είναι ενδεικτικά και αφορούν τον μέσο όρο κατάκτησης δεξιοτήτων ανά ηλικιακή φάση, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως: όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά και το καθένα έχει το δικό του ρυθμό εξέλιξης. Η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση κρίνεται απαραίτητη για τη γενικότερη εξέλιξη του παιδιού. Συνεπώς, όταν οι γονείς ανησυχούν ή αν οι δεξιότητες του παιδιού τους διαφοροποιούνται από αυτές του μέσου όρου, καλό είναι να συμβουλευτούν έναν λογοθεραπευτή, ώστε να αξιολογήσει τις γλωσσικές ικανότητες του παιδιού τους.

Στο Κέντρο Ημέρας παιδιών, εφήβων και ενηλίκων της ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος, Ν. Φωκίδας προσφέρεται δωρεάν λογοθεραπευτική εκτίμηση, καθώς και εκτίμηση μαθησιακών αναγκών, με στόχο την έγκαιρη και έγκυρη παρέμβαση. Στο Κέντρο Ημέρας προσφέρονται, επίσης, δωρεάν υπηρεσίες διάγνωσης, θεραπευτικής παρέμβασης και πλαισίωσης, που εφαρμόζονται από διεπιστημονική ομάδα εξειδικευμένων επαγγελματιών ψυχικής υγείας. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στα τηλέφωνα 22650-22924 (Κινητή Μονάδα-Εθνικής Αντιστάσεως 13, Άμφισσα) και 22650 23333 (Κέντρο Ημέρας -Λεωφόρος Σαλώνων 29, Άμφισσα – Έναντι γηπέδου Άμφισσας).