Απλά στέκομαι δίπλα σου

Αθηνά Τουλιάτου

Κοινωνική Λειτουργός

Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος

Μια σημαντική πρόκληση στις κοινωνικές μας σχέσεις αφορά στο ποιός είναι ο “σωστός” τρόπος να συμπαραστεκόμαστε στους σημαντικούς Άλλους όταν εκείνοι διανύουν δυσκολίες. Οι άνθρωποι ζούμε σε κοινότητες από την αρχή της ιστορίας μας, γι’ αυτό είμαστε και οργανισμοί φτιαγμένοι να συνυπάρχουμε, αλλά και να συντονιζόμαστε συναισθηματικά. Μιας και η σύγχρονη εποχή επιφυλάσσει συνεχώς κρίσεις και δυσκολίες, καλούμαστε αρκετά συχνά να παρέχουμε φροντίδα και να συμπαραστεκόμαστε σε δικούς μας ανθρώπους. Ο καθένας θα έχει παρατηρήσει ότι το να παρέχει φροντίδα σε έναν δικό του άνθρωπο που υποφέρει δεν είναι μια τόσο απλή διαδικασία. Πολύ συχνά, ξεκινάμε με τις καλύτερες προθέσεις, αλλά στο τέλος της συζήτησης αισθανόμαστε ότι δεν προσφέραμε τίποτα σημαντικό και ενδεχομένως να κατηγορηθήκαμε ότι δεν δείξαμε την απαραίτητη κατανόηση. Η παροχή συμπαράστασης, λοιπόν, είναι μια πολύπλοκη διαδικασία και πολλές φορές γεννάει και συγκρούσεις. Στο συγκεκριμένο άρθρο θα αναρωτηθούμε για το ποιός είναι ο κατάλληλος τρόπος να παρέχουμε φροντίδα σε καταστάσεις κρίσης.

Ενσυναίσθηση-Ο μόνος “σωστός” τρόπος να συμπαραστέκομαι

Συχνά λέγεται ότι είναι αδύνατο να κατανοήσει κανείς απόλυτα την εμπειρία ενός άλλου ανθρώπου. Είναι αλήθεια ότι δεν είναι εφικτό να αισθανθεί κανείς απόλυτα τον πόνο ενός άλλου ατόμου. Ωστόσο, αυτό το κενό το καλύπτει η ενσυναίσθηση. 

Με την έννοια ενσυναίσθηση εννοούμε μια δεξιότητα που έχουμε όλοι οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως αν την έχουμε αναπτύξει ή όχι. Πρόκειται για μια έμφυτη προδιάθεση να συγχρονιζόμαστε συναισθηματικά με τους άλλους και να μπορούμε να αφουγκραζόμαστε τα συναισθήματά τους. Δείγματα ενσυναίσθησης φαίνεται να έχουν οι άνθρωποι από μωρά. Πολύ απλά, ενσυναίσθηση σημαίνει να μπορούμε να μπούμε στη θέση ενός ανθρώπου που μας αφηγείται τον πόνο του και να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να είναι ανοιχτός στα συναισθήματα που μας προκαλεί η αφήγησή του.

Η ενσυναίσθηση είναι αναγκαία συνθήκη για κάθε μορφή αλληλεπίδρασης, καθώς χωρίς αυτή δεν θα μπορούσαμε να συμβιώσουμε κοινωνικά. Ωστόσο, είναι ακόμα πιο σημαντική στην περίπτωση που καλούμαστε να συμπαρασταθούμε σε έναν δικό μας άνθρωπο. Πρώτη και κύρια ανάγκη ενός ανθρώπου που υποφέρει είναι να αισθανθεί ότι κάποιος τον καταλαβαίνει. Για να το κάνουμε αυτό, ενεργοποιούμε την ενσυναίσθησή μας. Με απλούς τρόπους, τον ρωτάμε πώς νιώθει, τί σκέφτεται, και του καθρεφτίζουμε τί βλέπουμε εμείς σε αυτόν. Για παράδειγμα, απλές φράσεις όπως “λυπάμαι που πέρασες τόσο έντονη βδομάδα, φαντάζομαι ότι όλο αυτό σε εξάντλησε” είναι απλές μορφές επικύρωσης ότι ο άνθρωπος που υποφέρει έχει την απόλυτη προσοχή κάποιου άλλου ο οποίος τον κατανοεί.

Είναι σημαντικό να μην κάνουμε μόνο υποθέσεις όταν ακούμε έναν άνθρωπο που αφηγείται την στεναχώρια του, αλλά ούτε και συγκρίσεις. Ενσυναίσθηση σημαίνει ότι δίνω την προσοχή μου σε κάποιον που υποφέρει με στόχο να τον κατανοήσω, και όχι να αξιολογήσω μια κατάσταση με βάση τα δικά μου δεδομένα. Για παράδειγμα , φράσεις όπως “εντάξει, δεν έγινε και τίποτα, θα μπορούσε να είναι χειρότερα” ή “μην στεναχωριέσαι για ασήμαντα πράγματα”, μπορεί να είναι καλοπροαίρετες, αλλά το αποτέλεσμα που έχουν είναι να αναιρούν το συναίσθημα του άλλου. Πολλές φορές χρειάζεται να κάνουμε μια αναπλαισίωση της αφήγησης που ακούμε, δηλαδή να παρουσιάσουμε μια άλλη οπτική που ίσως να βοηθούσε το άτομο που αντιμετωπίζει μια δυσκολία. Αυτό όμως πρέπει να γίνεται με προσοχή και όχι με τρόπο που να ακυρώνει τα συναισθήματα του ανθρώπου που θέλουμε να φροντίσουμε. Για παράδειγμα, είναι αλλιώς κανείς να πει “Ανησυχείς χωρίς λόγο, η κατάσταση δεν είναι έτσι” από το να πει “Καταλαβαίνω ότι αγχώθηκες γιατί  πραγματικά σου συμβαίνουν όλα αυτά τώρα, ίσως θα ήταν βοηθητικό να περιμένεις για να δεις τι μπορεί να σου προσφέρει αυτή η εμπειρία. Να ξέρεις εγώ είμαι εδώ αν χρειαστείς κάτι”. 

Κάτι άλλο σημαντικό όταν παρέχουμε υποστήριξη είναι ότι πολλές φορές δεν θα υπάρχει μια μαγική φράση που αν πει κανείς θα σταματήσει τον πόνο του άλλου. Πολλές φορές δεν έχουμε να προσφέρουμε καμία λύση και καμία ιδέα που θα τερματίσει την ταλαιπωρία του άλλου. Αυτό δεν σημαίνει ότι είμαστε άχρηστοι και ότι η κουβέντα δεν έχει κανένα νόημα. Το αντίθετο. Συνήθως, οι άνθρωποι μετά από πολύ σημαντικές κρίσεις, αποζητούν την επικοινωνία γνωρίζοντας πολύ καλά ότι τίποτα δεν θα αλλάξει την απώλεια που υπέστησαν. Επιδιώκουν όμως συνειδητά την επαφή, έναν χώρο να ακουστούν και έναν συνομιλητή ο οποίος με την απλή του παρουσία θα ανακουφίσει σε έναν βαθμό τον πόνο τους.

Συμπαράσταση χωρίς λόγια

Καμιά φορά μπορούμε να ανακουφίσουμε έναν δικό μας άνθρωπο που υποφέρει χωρίς καν να χρειαστεί να πούμε κάτι. Χρειάζεται καμιά φορά να αφήσουμε απλά τον άλλον να μιλήσει, να του επιτρέψουμε να ακουστεί χωρίς κριτική, να αφηγηθεί και να εκτονώσει την ιστορία του χωρίς σχολιασμούς, ερωτήσεις ή λύσεις. Καμιά φορά χρειάζεται να γίνουμε απλά αυτό το ασφαλές πλαίσιο που ο άνθρωπος που υποφέρει θα αισθανθεί ελεύθερος να πενθήσει, να θρηνήσει, να μιλήσει και να κλάψει. Χρειάζεται πού και πού να πνίξουμε την δική μας παντοδύναμη ανάγκη να “σώσουμε”, να “αλλάξουμε” μια κατάσταση, να απαλλάξουμε οριστικά έναν δικό μας από την στεναχώρια. Είναι δύσκολο, αλλά αποδεχόμενοι ότι, καμιά φορά, το μόνο που μπορούμε να παρέχουμε είναι η κατανόηση του βιώματος, το οποίο φέρνει την ανακούφιση του, είναι ίσως ο κατάλληλος τρόπος για να συμπαρασταθούμε.

Ένας από τους στόχους της Εταιρίας Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος, είναι η ευαισθητοποίηση και η πρόληψη της κοινότητας σε θέματα ψυχικής υγείας, όπως και η ενδυνάμωση της ψυχικής ανθεκτικότητας των ανθρώπων. Δραστηριοποιόμαστε στο Ν. Φωκίδας  με το να παρέχουμε δωρεάν υπηρεσίες ψυχικής υγείας  σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη. Μπορείτε να απευθυνθείτε για να κλείσετε το δικό σας ραντεβού,  με επαγγελματία  ψυχικής υγείας, στο τηλέφωνο 22650-22924 ή να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα www.ekpse.gr . Διεύθυνση: Εθνικής Αντιστάσεως 13, Άμφισσα.