Αρκεί να μην «σπάσουμε αβγά»!

Της Μαρίνας-Σελήνης Κατσαΐτη*

Σε μια φανταστική κωμόπολη μιας χώρας του μακρινού νότου, όλοι οι κάτοικοι γνωρίζουν μέχρι και τι χρώμα βρακί φοράει ο γείτονας. Για να μην πω για άλλες πληροφορίες. Περνούν ώρες και μέρες να «συζητούν» τα κακώς κείμενα. Είτε αυτά αφορούν τους ίδιους είτε όχι, είτε αφορούν το δημόσιο συμφέρον είτε όχι. Έχουν άποψη για όσα γνωρίζουν και για όσα δεν γνωρίζουν. Και φυσικά η άποψη αυτή πάντα συνοδεύεται από πλούσια επιχειρηματολογία. Κανείς δεν στερείται επιχειρημάτων. 

Για παράδειγμα, όλοι γνωρίζουν πως υπάρχει δάσκαλος σε σχολείο που παρενοχλεί σεξουαλικά μαθήτριες. Κανείς βέβαια δεν το θίγει ανοιχτά. Όλοι γνωρίζουν το θέμα της επικινδυνότητας των σχολικών κτηρίων. Αλλά κανείς δεν παίρνει την ευθύνη να το λύσει. Όλοι γνωρίζουν ότι οι δημόσιοι λειτουργοί σε διάφορες θέσεις, συμπεριλαμβανομένων της υγείας και της παιδείας, δεν κάνουν τη δουλειά τους σωστά. Κανείς όμως δεν θέλει να το θίξει. Γιατί να γίνουμε «κακοί» και να «σπάσουμε αβγά»; 

Ας πληρώνουμε τεράστια ποσά φορολογίας εισοδήματος κάθε χρόνο για ανθρώπους που πληρώνονται από τον δημόσιο κορβανά αλλά δεν παρουσιάζονται στην εργασία τους ή παρουσιάζονται αλλά δεν την κάνουν. Δεν βαριέσαι. Ας φοροδιαφεύγει ο μισός πληθυσμός με τις ευλογίες μας. Δεν βαριέσαι. Ας παρανομούν οι δημόσιοι λειτουργοί. Δεν βαριέσαι. 

Το χάλι του συστήματος εναπόκειται στο τέλος τέλος σε δυο βασικά στοιχεία: σε όσους το συντηρούν (δηλαδή σε όσους δεν κάνουν αυτό που πρέπει) και σε όσους το γνωρίζουν και το δέχονται (ή  τοανέχονται) σιωπηρά. Έχουμε όλοι ευθύνη! Όλοι! Και για αυτά που κάνουμε, και για όσα δεν κάνουμε. Για όσα λέμε και για όσα δε λέμε. Α! Και όποιος δεν είναι «εντάξει» δεν έχει δικαίωμα μετά να διαμαρτύρεται «για την κατάσταση» και «για το σύστημα». 

Η Σουηδία, η Ιαπωνία, η Ελβετία, και άλλες χώρες στις οποίες ο πολίτης μπορεί να έχει εμπιστοσύνη στο σύστημα αλλά και στις οποίες η παιδεία, η υγεία, η δικαιοσύνη κ.ο.κ. λειτουργούν, ούτε έχουν κάποια χρυσή ευλογία άνωθεν ούτε υποχρεώνει η αστυνομία ή ο στρατός τους πολίτες να είναι ευσυνείδητοι και να νοιάζονται για το κοινό καλό τόσο όσο νοιάζονται και για το ατομικό καλό. 

Η κουλτούρα και η νοοτροπία ιστορικά δεν αποτελούν το συγκριτικό μας πλεονέκτημα. Ακόμα και μέσα στην Επανάσταση του 1821 καταφέραμε να σκοτωνόμαστε μεταξύ μας και να ξεκινήσουμε μέχρι και εμφύλιο πόλεμο. Γενικώς «την πάρτη μας». 

Επιστροφή στα αβγά τώρα. 

Εγώ, «καθ’ ύλην κακιά». Γιατί δεν το βουλώνω και δεν έχω κανένα πρόβλημα να γίνομαι δυσάρεστη και αντιπαθητική, εφόσον κρίνω ότι ο σκοπός είναι πιο σημαντικός από τη δική μου «εικόνα». Πόσο όμως να μιλάς, να φωνάζεις, να προσπαθείς να αλλάξεις τα πράγματα, είτε μόνος είτε με κανά-δυο συνοδοιπόρους ακόμα, όταν απέναντί σου έχεις τοίχους. Πόσο να σπας το στομάχι σου για να αλλάξεις τα κακώς κείμενα (στο βαθμό φυσικά που περνάει από το χέρι σου) όταν από την πιθανή αλλαγή θα ωφεληθεί και ο γείτονας και το παιδί του γείτονα…ενώ αυτός ο γείτονας βλέπει τηλεόραση αντί να βάλει ένα χεράκι;

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος στο Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης Άμφισσας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών