Η απελευθέρωση της συγχώρεσης

Της Μαρίνας-Σελήνης Κατσαϊτη*

Πολλή δύναμη και ψυχική γαλήνη απελευθερώνεται στον οργανισμό μας μετά από μια ειλικρινή και ουσιαστική συγχώρεση. Η συγχώρεση αυτή έχει δυο βασικές μορφές και δυο σημαντικά χαρακτηριστικά.

Συγχώρεση προς τους άλλους

Η συγχώρεση προς τους άλλους είναι η πιο εύκολη, από τις δυο μορφές συγχώρεσης. Η πιο διαδεδομένη ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου, όσον αφορά τη συγχώρεση, είναι εκείνη που αφορά τους γονείς. Διότι οι γονείς συνδέονται με τα πιο βαθιά μας τραύματα και αποτελούν, συνήθως, τα πιο κοντινά στον άνθρωπο άτομα, τουλάχιστον μέχρι την ενηλικίωσή του. Η συγχώρεση φυσικά αφορά και παιδιά, φίλους, συντρόφους ή πρώην συντρόφους, συναδέλφους, άλλους συγγενείς κ.ο.κ.. 

Η πιο μεγάλη σύγχυση που εγώ θα τολμούσα να ονομάσω και λάθος, είναι η αντίληψη γύρω από τη συγχώρεση. Η κοινωνία μας γενικά αντιμετωπίζει τη συγχώρεση ως αδυναμία. Δηλαδή πιστεύει πως ένα άτομο συγχωρεί όταν είναι αδύναμο. Αυτό δεν είναι αλήθεια. Για να μπορέσει κάποιος να συγχωρήσει πρέπει όχι μόνο να διαθέτει πολλά χαρακτηριστικά τα οποία σε συνδυασμό να οδηγήσουν στη συγχώρεση, αλλά ταυτόχρονα να δουλέψει πάρα πολύ με τον εαυτό του (ή στην καλύτερη περίπτωση με έναν ειδικό – ψυχικής υγείας) τα γεγονότα που τον έχουν πληγώσει, προκειμένου α. να τα κατανοήσει, β. να τα διαχειριστεί και γ. να τα αφήσει πίσω του (χωρίς να τα ξεχάσει). 

Η συγχώρεση απαιτεί μεγάλες ψυχικές δυνάμεις, διαύγεια πνεύματος, ανάληψη ευθύνης, διαχωρισμό μεταξύ λογικής και συναισθήματος, απομάκρυνση από τη θέση του «θύματος», και ισχυρή θέληση να προχωρήσει κανείς μπροστά. Όταν δεν συγχωρούμε, ουσιαστικά μένουμε «αγκυροβολημένοι» είτε σε κάποιο πρόσωπο είτε σε κάποιο περιστατικό.  Η άγκυρα αυτή μας εμποδίζει να προχωρήσουμε και να εξελιχθούμε, ψυχικά, συναισθηματικά και εν τέλει πρακτικά.

Η συγχώρεση δεν είναι μια διαδικασία που ολοκληρώνεται από τη μια στιγμή στην άλλη, ούτε από τη μια μέρα στην άλλη. Δεν είναι μια διαδικασία που ελέγχεται εξολοκλήρου από το συνειδητό. Δηλαδή δεν λειτουργεί απλά ως μια απόφαση, π.χ. «Από σήμερα το πρωί συγχωρώ τον σύζυγό μου επειδή …». Οπωσδήποτε το να θες να τον, να την ή να τους συγχωρήσεις αποτελεί προϋπόθεση. Δίχως αυτή τη βούληση δεν εκκινεί η διαδικασία. Ωστόσο, δεν αρκεί αυτό. Θέλει απόφαση, κόπο και πολύ χρόνο. Και όταν φτάνεις στην ουσιαστική συγχώρεση, απλώς το νιώθεις. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή το συνειδητοποιείς. Και εκείνη ακριβώς τη μαγική στιγμή, ο συσσωρευμένος θυμός τον οποίο κουβαλάς ως ένα μενίρ στην πλάτη για χρόνια, παύει να σε ταλαιπωρεί και συχνά να κατευθύνει τις δράσεις και (ακόμα χειρότερα) τις αντιδράσεις σου.

Ένα πρόσθετο πρόβλημα που σχετίζεται με τη συγχώρεση είναι ότι εκτός από αδυναμία οι άνθρωποι συχνά την μπερδεύουν και με την αποδοχή και τη λήθη. Συγχωρώ δεν σημαίνει δέχομαι. Δεν σημαίνει συμφωνώ με τον τρόπο που μου συμπεριφέρθηκες. Δεν σημαίνει επιτρέπω να το επαναλάβεις. Συγχωρώ σημαίνει α. κατανοώ ποιο ΔΙΚΟ ΣΟΥ ΖΗΤΗΜΑ σε οδήγησε σε αυτή την ενέργεια, β. το αποδέχομαι ως γεγονός (δηλαδή δεν είμαι σε άρνηση σχετικά με το εάν συνέβη), γ. γνωρίζω και αναγνωρίζω ότι είναι λάθος, δ. μου είναι ξεκάθαρο ότι δεν το θέλω και δεν επιτρέπω (εφόσον είναι στο χέρι μου) να επαναληφθεί, και ε. επιλέγω να μην ξύνω την πληγή για πάντα (μέσω της μη συγχώρεσης) προκειμένου να διαθέτω το τέλειο άλλοθι για τη δική μου στάση. 

Η συγχώρεση έχει να κάνει με εμάς και όχι με τους άλλους. Μπορούμε να συγχωρέσουμε έναν άνθρωπο για τη συμπεριφορά του και να τον βγάλουμε (ή όχι) από τη ζωή μας. Η συγχώρεση υποδηλώνει ψυχική ωριμότητα, πνευματική διαύγεια, αυξημένη συναισθηματική νοημοσύνη και πρωτίστως διάθεση για πρόοδο και εσωτερική εξέλιξη.

Ωστόσο, η  συγχώρεση προς τους άλλους πιστεύω ότι είναι μια εύκολη διαδικασία εν συγκρίση με τη συγχώρεση προς τον εαυτό μας.

Συγχώρεση προς τον εαυτό μας 

Αυτή η συγχώρεση αφορά ζητήματα τα οποία, μοιάζουν με τα επίπεδα των ρύπων στην ατμόσφαιρά. Δηλαδή σπάνια μπορεί κανείς να τα αναγνωρίσει με «γυμνό» μάτι. Πολλές συμπεριφορές, επιλογές, και αποφάσεις μας τις εκλαμβάνουμε ως λανθασμένες. Συχνά όμως αυτό δεν το συνειδητοποιούμε εάν δεν μπούμε σε διαδικασία συστηματικής ψυχοθεραπείας. Έτσι μένουμε θυμωμένοι με τον εαυτό μας, χωρίς να το συνειδητοποιούμε και χωρίς να αντιλαμβανόμαστε τους λόγους. 

Όταν δεν συγχωρούμε τον εαυτό μας, τότε δεν σέρνουμε την άγκυρα, αλλά γινόμαστε εμείς η άγκυρα. Όλα τότε γίνονται πιο δύσκολα. Οι επιλογές, οι αποφάσεις, οι σχέσεις, η εξέλιξη. Όλα. 

Για το λόγο αυτό το πιο σημαντικό από όλα είναι πρώτα να συγχωρέσουμε τον εαυτό μας. Ουσιαστικά και ειλικρινά. Να κατανοήσουμε ότι σε κάθε χρονική στιγμή κάναμε το καλύτερο που μπορούσαμε και αντί να στήνουμε τον εαυτό μας στον τοίχο, είτε συνειδητά είτε υποσυνείδητα, να τον αγκαλιάσουμε, να τον αγαπήσουμε, και να τον συγχωρήσουμε. Και μόνο τότε θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε και συνεπώς να αλλάξουμε.

Τότε οι σχέσεις μας, με τον εαυτό μας και με τους άλλους, οι επιλογές μας και οι αποφάσεις μας θα είναι πιο υγιείς. Και αντί να συνεχίσουμε να χτίζουμε πάνω σε μπάζα, θα χτίζουμε σε καθαρό έδαφος, λείο, και προετοιμασμένο για γερά θεμέλια. 

Τολμήστε να συγχωρέσετε. Είναι απόδειξη ψυχικής δύναμης, συναισθηματικής ωριμότητας, πνευματικής διαύγειας και απαλλαγής από κατάλοιπα κακού εγωισμού. 

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος στο Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης Άμφισσας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών