Ηθική και Επιστήμη

Της Μαρίνας-Σελήνης Κατσαϊτη*

Το προηγούμενο σαββατοκύριακο διάβασα τη βιογραφία της κυρίας Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ «Μία ζωή χωρίς άλλοθι – όπως την αφηγήθηκα στον Γιάννη Ν. Μπασκόζο». Ενδιαφέρον βιβλίο με βιωματική αναφορά σε πολλά ιστορικά γεγονότα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στο Μάη του ’68 και τη νεότερη πολιτική Ελλάδα. Συλλογή από προσεκτικά επιλεγμένα αποσπάσματα της ζωής της κυρίας Γλύκατζη-Αρβελέρ, από τα οποία ο αναγνώστης βγάζει πολλά και πολυσχιδή συμπεράσματα.

Κάπου στα μισά του βιβλίου η κυρία Αρβελέρ υποστηρίζει ότι στην Ελλάδα πλέον δεν υπάρχει ούτε ηθική ούτε επιστήμη. Η αλήθεια είναι ότι για την ηθική συμφωνώ. Υπάρχουν φωτεινές εξαιρέσεις φυσικά, όπως σε όλα τα στενάχωρα φαινόμενα. Αλλά και η επιστήμη;

Προς το τέλος του βιβλίου η κυρία Αρβελέρ διηγείται «Με ρωτούν να συγκρίνω πνευματικά και πολιτιστικά τη σημερινή Ελλάδα με την Ελλάδα τη μεταπολεμική. Απαντώ ουδεμία σχέση με τα παλιότερα και κυρίως με τη γενιά του ’30. Λείπει καταρχήν η ομαδικότητα». Και συνεχίζει «Τότε υπήρχε ο Πικιώνης, ο Τσαρούχης, ο Εγγονόπουλος, ο Εμπειρίκος, ήταν όλοι μια ομάδα. Μια εκδρομή έκαναν με τα οράματά τους. Τότε μόλις είχαν δεχτεί και τον Σεφέρη, ο οποίος ήταν κάπως αποστασιοποιημένος απ’ αυτή την παρέα, μόνος άγνωστος ο Καβάφης. Αλλά όλοι ήταν μια ομάδα. Τώρα ποιος είναι με ποιον; Ο καθένας μόνος του. Το ίδιο και οι πανεπιστημιακοί. Άρα δεν υπάρχει διανόηση. Άρα είχα δίκιο, ούτε ηθική ούτε επιστήμη».

Ζω και εργάζομαι πλέον στην Ελλάδα. Σε ελληνικό πανεπιστήμιο. Μετά την Αμερική και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποφάσισα να επιστρέψω και να υπηρετήσω τη χώρα μου. Η απόφαση ήταν συνειδητή και όχι αναγκαστική. Δεν το έχω μετανιώσει μετά από έξι χρόνια. Οι συνθήκες είναι αντίξοες. Το ελληνικό πανεπιστήμιο υποφέρει από ένα σωρό χρόνιες παθήσεις αλλά και ξαφνικές ιώσεις, επιδημίες και μικρόβια. Από μικρόβια βρίθει. 

Οπωσδήποτε τα ήθη και τα έθιμα σύμφωνα με τα οποία οι εκάστοτε κυβερνήσεις καταφέρνουν τα επανεκλέγονται επέτρεψαν σε πολλές ιώσεις να μετατραπούν σε χρόνιες παθήσεις αλλά και αναπηρίες. Ωστόσο, υπάρχει πλήθος ακαδημαϊκών που κατάφεραν να μη μολυνθούν με μοναδικό τους «εμβόλιο» την ακεραιότητα του χαρακτήρα τους, δηλαδή την ηθική τους. Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω αν αποτελούν πλειονότητα ή μειονότητα του συνόλου. Εάν μου έλεγαν να κάνω μια μαντεψιά, θα έλεγα ότι ίσως είναι το 40 ή 50 τοις εκατό. Αλλά αυτό αποτελεί μια δική μου καθαρή μαντεψιά. Δε βασίζεται σε στοιχεία. 

Από την άλλη διαπιστώνω καθημερινά ότι υπάρχουν περιπτώσεις (οι οποίες ενδεχομένως να είναι εξαιρέσεις) όπου η ομαδικότητα με κάποιο μαγικό τρόπο καταφέρνει να επιβιώνει. Προσωπικά έχω να αναδείξω στο συγκεκριμένο ζήτημα το πανεπιστημιακό τμήμα στο οποίο εργάζομαι και του οποίου έχω τη χαρά, την τιμή και την ευθύνη να είμαι πρόεδρος. Το τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών με έδρα την Άμφισσα. 

Πολλοί, που με γνωρίζουν, συχνά λένε «Καλά Σελήνη. Εσύ εκεί τα κάνεις όλα μόνη σου.»  Και έχω να απαντήσω με σοβαρή ειλικρίνεια πως αυτό όχι μόνο δεν ισχύει, αλλά είναι και άδικο συμπέρασμα. 

Κατ’ αρχάς δεν μπορεί ένας άνθρωπος να κάνει τα πάντα σε ένα πανεπιστημιακό τμήμα. Υπάρχουν πολλά διοικητικά καθήκοντα και υποχρεώσεις (για τα οποία έχω μιλήσει σε προηγούμενο άρθρο μου), τα οποία μας «τρώνε τη ζωή». Εάν ήμουν μόνη μου είτε θα είχα πέσει κάτω είτε δεν θα ολοκληρωνόταν καμία διαδικασία. Το γεγονός ότι εγώ φαίνομαι, δεν συνεπάγεται ότι είμαι μόνη μου. Μπορεί να είμαστε αριθμητικά λίγοι, ωστόσο αυξανόμαστε. Και όλοι, μα όλοι συμμετέχουν και βοηθούν. Ο καθένας σε ό,τι και όσο του αναλογεί. Και ο καθένας με τις δυνάμεις του και από την θέση του. Είμαι περήφανη που διαβάζοντας μια από τις τελευταίες σελίδες της βιογραφίας της κυρίας Αρβελέρ, το πρώτο παράδειγμα που μου ήρθε στο μυαλό να αναδείξω ως εξαίρεση στην έλλειψη ομαδικότητας είναι το τμήμα στο οποίο εργάζομαι και στο οποίο έχω αφοσιωθεί ψυχή τε και σώματι. Και αναφέρομαι φυσικά και στο διδακτικό προσωπικό και στους διοικητικούς υπαλλήλους. 

Και έχω να προσθέσω και μία ακόμη διάσταση. Ακριβώς το ίδιο νιώθω και για τη συνεργασία του τμήματος με την κεντρική διοίκηση του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, την Πρυτανεία, και τους διοικητικούς υπαλλήλους που μας στηρίζουν κεντρικά. Και αναφέρομαι σε όλους. Από το προσωπικό καθαριότητας μέχρι τον ίδιο τον Πρύτανη. Είμαστε όντως μια ομάδα. Και η ομαδικότητα, εκτός από πραγματικότητα, είναι ένα συναίσθημα που το νιώθει κανείς, ακόμα και όταν υπάρχουν ελλείψεις και παθολογίες δεκαετιών. 

Και επειδή η ηθική με ενδιαφέρει περισσότερο από την επιστήμη, ένιωσα πολύ μεγάλη την ανάγκη να τα γράψω αυτά. Γιατί πρέπει να ξέρουν όλοι πως ένας κούκος δεν φέρνει την άνοιξη και ότι κανείς δεν καταφέρνει μόνος του τίποτα, όσο και αν θέλει να πείσει τους άλλους για το αντίθετο. Όλους μας, κάποιοι μας βοήθησαν, εμφανείς και αφανείς ήρωες που στέκονται κάθε μέρα στο πλευρό μας, μας ενθαρρύνουν και μας στηρίζουν έμπρακτα. Και τους ευχαριστώ!

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος στο Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης Άμφισσας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών