Φιλική προειδοποίηση ή πραγματική απειλή;

Της Μαρίνας-Σελήνης Κατσαϊτη*

Χθες έλαβα μέσω ταχυδρομείου – ναι, με γραμματόσημο (!) – μία ΑΝΩΝΥΜΗ επιστολή, απαντητική στο πρόσφατο άρθρο μου περί διαφθοράς. Ξέρω ότι ενοχλώ. Πάντα ενοχλούσα. Ποικιλοτρόπως. Απλώς παλαιότερα όλα αυτά τα ενοχλητικά δεν έφταναν μακριά. Η επιστολή είναι γραμμένη στα αγγλικά και – εάν η εμπειρία μου και οι γνώσεις μου δεν κάνουν λάθος – τότε είναι γραμμένη από κάποιον μη Έλληνα που ζει (ή έχει ζήσει) στην Ελλάδα. 

Η εισαγωγική πρόταση στο γράμμα είναι
 «Αγαπητή Μαρίνα, 

αξίζει να γράφεις ένα τέτοιο άρθρο; Κάνεις τους παράγοντες της διαφθοράς να γελούν και διακινδυνεύεις κάποια βίαιη αντίδραση από αυτούς». 

Η αλήθεια είναι πως το μόνο που με ενόχλησε στη συγκεκριμένη επιστολή είναι πως είναι ανυπόγραφη. Δεν συνηθίζω να μην παίρνω την ευθύνη των πράξεων και των παραλήψεών μου και δεν εκτιμώ ιδιαίτερα όσους το κάνουν. Ωστόσο, στο συγκεκριμένο πλαίσιο μπορώ να πω ειλικρινά πως τουλάχιστον το καταλαβαίνω. 

Η αλήθεια είναι πως φυσικά έχω σκεφτεί και τα τρία ζητήματα που θίγει ο ανώνυμος «συνομιλητής» μου. 

«Αξίζει να γράφεις ένα τέτοιο άρθρο;»

Από τη στιγμή που αυτό το άρθρο έχει αναγνώστες, είτε αυτοί συμφωνούν είτε διαφωνούν, τότε σίγουρα αξίζει. Από τη στιγμή που αυτό το άρθρο, ενέπνευσε έναν άνθρωπο να μπει στον κόπο να μου γράψει ένα γράμμα (!) και να μου το στείλει με το ταχυδρομείο (!), αυτό και αν αξίζει! Από τη στιγμή που ένα ερέθισμα εκκινεί μια σκέψη και ανοίγει έναν διάλογο, ιδιωτικό ή δημόσιο, για ένα θέμα που αφορά και ταλαιπωρεί το σύνολο της κοινωνίας, τότε σίγουρα αξίζει, ακόμα και αν λέει «μπούρδες».  

Ζούμε στην εποχή της επικίνδυνα αυξανόμενης αδιαφορίας και του μαζικού μουδιάσματος. Ζούμε στην εποχή που ο δημόσιος διάλογος εκκινεί με αφορμή τη νέα σειρά στο Netflix. Και πραγματικά αναρωτιέμαι πως δεν αντιλαμβανόμαστε, ότι αυτός είναι ο νέος, ευφάνταστος, πιασάρικος και μαζικός τρόπος «εμφύτευσης» νέου τρόπου σκέψης παγκοσμίως. Μετά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τώρα μπορούμε μαζικά και στοχευμένα να ανακατευθύνουμε τα ερεθίσματα, το περιεχόμενο, τον τρόπο και το αποτέλεσμα της ανθρώπινης σκέψης. Παγκοσμίως! Ομογενοποίηση δηλαδή. Παγκόσμια. «A la covid». Και όλα αυτά ενόσω ο κάθε κακομοίρης βιοπαλαιστής νομίζει ότι «ξεκουράζεται». Λοβοτομή θα το έλεγα πολύ κυνικά. Και πάλι θα κατηγορηθώ. 

Εάν δεν σκεπτόμαστε και δεν συζητάμε, τότε πάμε χαμένοι. Εάν το μυαλό μας δεν δέχεται νέα, μη μαζικά ελεγχόμενα μηνύματα, τότε πως θα αντισταθούμε στη μαζική ισοπέδωση της όποιας παιδείας, κουλτούρας, διαφορετικότητας, και εν τέλει αντίστασης σε αυτό που συμβαίνει; 

«Κάνεις τους παράγοντες της διαφθοράς να γελούν»

Λέτε να μην γνωρίζω ότι κάνω τους παράγοντες τις διαφθοράς να γελούν; Ωστόσο, υποπτεύομαι πως δεν είμαι σε θέση ούτε να τους διασκεδάσω. Για δυο λόγους. Πρώτον, διότι πολύ αμφιβάλλω για το εάν διαβάζουν οτιδήποτε πέρα από ηλεκτρονικά μηνύματα που αφορούν τρόπους αύξησης του πλούτου τους. Και δεύτερον, διότι αμφιβάλλω πολύ περισσότερο για το εάν είναι οι ίδιοι σε θέση, μέσα στη βαθιά δυστυχία και απελπισία που ζουν, να γελάσουν. Διότι ένας ήδη πολύ πλούσιος άνθρωπος με μεγάλη εξουσία στα χέρια του, που αφιερώνει τη ζωή του στην περαιτέρω αύξηση του πλούτου του, αντί απλώς να περάσει καλά, είναι είτε δυστυχής είτε βλαξ είτε και τα δυο. 

Εάν βέβαια καταφέρνω να τους κάνω να γελάσουν, τότε έχω καταφέρει κάτι αξιοσημείωτο! Για εκείνους! Και άρα χαίρομαι. 

«Διακινδυνεύεις κάποια βίαιη αντίδραση από αυτούς»

Όταν άρχισα να γράφω, και ειδικά όταν έγραψα περί του κράτους δικαίου, ήξερα καλά ότι θα αρχίσω να γίνομαι ιδιαίτερα ενοχλητική. Λέτε να είμαι τόσο σημαντική που να μπορώ να κινητοποιήσω μια ολόκληρη βίαιη αντίδραση από αυτούς; Εγώ; Μία ασήμαντη ακαδημαϊκός από την επαρχία…; Που δεν με ξέρει ούτε η μάνα μου; Αν έχω γίνει τόσο σημαντική (που πραγματικά αμφιβάλλω), θα έλεγα τότε  μπράβο μου (και θα γέλαγα δυνατά)!

Πάμε τώρα, στο ζουμί. 

Άρα λοιπόν, το κλειδί εδώ είναι ο φόβος! Σωστά; Να το βουλώσουμε όλοι λοιπόν, από φόβο. Τέλεια! Και να σκεφτόμαστε και να μιλάμε για ασήμαντα πράγματα που δεν ενοχλούν κανέναν. Σειρές στην τηλεόραση, πού θα πάμε διακοπές, τί παπούτσια φόρεσε η γειτόνισσα στο γάμο της ξαδέλφης μας, πόσο κάνει το καινούργιο μας κινητό και που φάγαμε το Σάββατο το βράδυ. Και στο τσακίρ κέφι, μπορούμε να μιλήσουμε και για κανένα βιβλίο που διαβάσαμε. Να ζούμε όλοι πίσω από κλειστές πόρτες και να ασχολούμαστε με το σπιτάκι μας, τη δουλίτσα μας και το αυτοκινητάκι μας. Ε; Τί λέτε για αυτό; 

«Σώπα μη μιλάς», Αζίζ Νασίν

Επειδή Έλληνας μπορεί να γεννηθείς και να μην σταθείς άξιος να λέγεσαι, και επειδή εγώ έχω την πολυτέλεια να κάθομαι στο λάπτοπ μου και να γράφω «αμπελοφιλοσοφίες» επειδή κάποιοι επώνυμοι και ανώνυμοι ήρωες έδωσαν τη ζωή τους ανά τους αιώνες, χωρίς να φοβηθούν ούτε λεπτό και χωρίς μετάνοια, για να έχω εγώ σήμερα αυτή την πολυτέλεια, ενημερώνω πως δεν φοβάμαι. 

Καθημερινά, λαμβάνω μηνύματα, τηλέφωνα, και χτυπήματα στον ώμο από πολλούς ανθρώπους που μοιράζονται τις σκέψεις μου και δεν έχουν πεδίο έκφρασης. Επειδή εμένα κάποιοι άνθρωποι με εμπιστεύθηκαν και μου έδωσαν αυτό το πεδίο, έχω χρέος απέναντι στους ανθρώπους που εκφράζονται μέσω εμού και ενίοτε ταυτίζονται μαζί μου, να μην τους απογοητεύσω. 

Και επειδή αυτό το «Διακινδυνεύεις κάποια βίαιη αντίδραση από αυτούς» θα μπορούσε να αποτελεί και έμμεση απειλή, λόγω της ανωνυμίας του γράμματος, απαντώ «Ιδού η Ρόδος».

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος στο Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης Άμφισσας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών