Ιστορία της Φωκίδας

Της Φωτεινής Τζουβελέκη*

Η Φωκίδα ήταν πάντα μια περιοχή με πολλούς κατοίκους, ανάμεσά τους οι Πελασγοί, έπειτα οι Αιοιλεις και τελευταίοι οι Δωριείς.

Ηταν πάντα μια περιοχή επομενως, με ενδιαφέρον. Μυθολογικά, παρουσιάζει ενδιαφέρον, καθώς υπάρχει η ιστορία ότι πήρε το όνομα της από το γιο του Ορτυνιωνα τον Φωκο ο οποίος κυρίευσε μαζί με τους Δωριείς το τόπο και ονόμασε τους κατοίκους Φωκες. Παλαιότερα, η έκταση της Φωκίδας ήταν μεγαλύτερη από ότι είναι σήμερα.

Απαρτιζόταν από πόλεις όπως οι Δελφοί, η Ναυπακτος, η Ελατεια, η Μυωνια, η Δαυλιδα, η Οιανθεια και ο Τολοφωνας. 

Η Φωκίδα κατά τα μεσαιωνικά χρόνια υπήρξε μια περιοχή στρατηγικής σημασίας στην κεντρική Ελλάδα, η οποία βρέθηκε στο επίκεντρο πολλών ιστορικών και πολιτικών ανακατατάξεων. Μετά την κατάρρευση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και τη διάσπαση της σε Ανατολικό Βυζάντιο και Δυτικό τμήμα, η Φωκίδα αποτέλεσε μέρος της βυζαντινής επικράτειας, διατηρώντας έναν σημαντικό ρόλο ως πέρασμα ανάμεσα σε βόρειες και νότιες περιοχές της χώρας. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, η περιοχή γνώρισε αλλεπάλληλες επιδρομές και αλλαγές εξουσίας, με τους Φράγκους και τους Λατίνους να καταλαμβάνουν τμήματά της μετά την τέταρτη σταυροφορία το 1204.

Οι Φράγκοι εγκατέστησαν φεουδαρχικά καθεστώτα, ιδρύοντας κάστρα και φρούρια, με πιο γνωστό το κάστρο της Άμφισσας, που αποτέλεσε κέντρο διοίκησης και άμυνας. Παράλληλα, η Φωκίδα διατήρησε έντονη τη βυζαντινή πολιτιστική και θρησκευτική κληρονομιά της, με μοναστήρια να λειτουργούν ως πνευματικά και οικονομικά κέντρα. Με την άνοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στα τέλη του 15ου αιώνα, η Φωκίδα βρέθηκε υπό οθωμανική κυριαρχία, σηματοδοτώντας το τέλος της μεσαιωνικής εποχής και την αρχή μιας νέας περιόδου στην ιστορία της περιοχής.

Οι μεσαιωνικές επιρροές και τα φρούρια της Φωκίδας διατηρήθηκαν ως σημαντικό κομμάτι της πολιτιστικής της ταυτότητας, προσφέροντας πλούτο για την μελέτη της ελληνικής ιστορίας.

Στην επανάσταση του 1821, η Φωκίδα παρά το μικρό της μέγεθος έδωσε μεγάλη συνεισφορά στον αγώνα. Απο τη Φωκίδα προέρχονται και μεγάλοι αγωνιστές όπως ο Σαλωνων Ησαιας, ο Οδυσσέας Ανδρουτσος, ο Γιάννης Δυοβουνιώτης, ο Γιάννης Γκούρας, καθώς και ο Μακρυγιαννης. Η Φωκίδα, χαρακτηριζόταν την εποχή εκείνη «στρατηγικής σημασίας πέρασμα». Στις 27 Μαρτίου, τα Σάλωνα βρέθηκαν υπό κυριαρχία. Στη μάχη της Αλαμάνας, ο Ησαιας πολέμησε και πέθανε ηρωικά. 

Τα χρόνια της κατοχής στη Φωκίδα, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, σηματοδοτήθηκαν από μια σκοτεινή περίοδο έντονης καταπίεσης, δυσκολιών και ηρωικής αντίστασης. Μετά την εισβολή των γερμανικών και ιταλικών δυνάμεων στην Ελλάδα το 1941, η Φωκίδα, όπως και ολόκληρη η χώρα, βρέθηκε υπό ξένη κατοχή, με τους κατοίκους της να αντιμετωπίζουν τεράστια οικονομικά προβλήματα, λιμοκτονία και βίαιες κατασταλτικές ενέργειες από τους κατακτητές. Η γεωγραφική θέση της περιοχής, με τα δύσβατα βουνά και τα δάση της, βοήθησε στη συγκρότηση και δράση αντιστασιακών ομάδων, που αποτέλεσαν φωτεινό σημείο αντίστασης απέναντι στη φασιστική τυραννία. Οι κάτοικοι της Φωκίδας, παρά τον φόβο και τις δυσκολίες, συμμετείχαν ενεργά στην υποστήριξη των ανταρτών, κρύβοντας τους στα καταφύγια και παρέχοντας πληροφορίες και εφόδια. Οι κατακτητές από την πλευρά τους, με σκοπό την τήρηση της τάξης και την εξόντωση της αντίστασης, προέβησαν σε εκτελέσεις αμάχων, καταστροφές χωριών και επιβολή σκληρών περιορισμών στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Η οικονομία της περιοχής υπέστη σοβαρό πλήγμα, με την αγροτική παραγωγή να μειώνεται και την ανέχεια να γίνεται καθημερινό φαινόμενο. Παρά τις συνθήκες αυτές, η Φωκίδα διατήρησε ζωντανό το πνεύμα της ελευθερίας και της εθνικής αξιοπρέπειας, με τους κατοίκους της να αγωνίζονται μέχρι την απελευθέρωση το 1944, αφήνοντας μια ιστορία γεμάτη θυσίες, συλλογική αντοχή και ηρωισμό που παραμένει ζωντανή στη μνήμη της περιοχής μέχρι σήμερα.

Συνοψίζοντας, η Φωκίδα, είναι και θα είναι ένας ιστορικός τόπος. Απο την αρχαιότητα, μέχρι και την ιταλική κατοχή, η περιοχή θεωρήθηκε περιζήτητη, τόσο για την στρατηγική της θέση, όσο και πολυπόθητη για θέσεις εξουσίας. Οφείλουμε λοιπόν, να διατηρήσουμε ζωντανή την περιοχή αυτή, διότι αν πάψουμε να εκτιμούμε και να φροντίζουμε την Φωκίδα, θα χάσουμε ένα μεγάλο κομμάτι της ιστορίας μας, το οποίο δε θα μπορέσουμε με κανένα τρόπο να αναπληρώσουμε. Ως την επόμενη φορά, τα μάτια στην Φωκίδα .

*Η Φωτεινή Τζουβελέκη είναι φοιτήτρια φιλοσοφίας