Πτυχία στα Τρία Χρόνια: Το Fast Food και η οριζόντια θεσμοθέτησή του συνεχίζονται και στην Παιδεία

Της Μαρίνας-Σελήνης Κατσαϊτη*

Το Υπουργείο Παιδείας ζητάει από τα πανεπιστήμια να συντομεύσουν τα προγράμματα σπουδών. Σε πολύ πρόσφατο άρθρο του κυρίου Λακασά στην Καθημερινή αναλύεται η βούληση του Υπουργείου Παιδείας για εφαρμογή της Συνθήκης της Μπολόνιας, η οποία προβλέπει προγράμματα προπτυχιακών σπουδών (ΠΠΣ) τριετούς διάρκειας. Συγκεκριμένα, η Συνθήκη προβλέπει το σύστημα «3-2-3», σύμφωνα με το οποίο οι προπτυχιακές σπουδές είναι τουλάχιστον τρία χρόνια, δύο οι μεταπτυχιακές και τρία οι διδακτορικές. Το Υπουργείο πιέζει τους Πρυτάνεις για την υιοθέτηση της Συνθήκης, και αναρωτιέμαι, αφού οι προπτυχιακές σπουδές θα πρέπει να είναι κατ’ ελάχιστον τρία χρόνια, με ποιο ακριβώς σημείο του «κατ’ ελάχιστον» δεν ευθυγραμμίζονται τα 4ετή ΠΠΣ. 

Όπως συγκεκριμένα αναφέρει το εξαιρετικό άρθρο του κύριου Λακασά, «Η προσπάθεια εναρμόνισης των δημόσιων πανεπιστημίων με τη Συνθήκη της Μπολόνιας επισπεύδεται και ενόψει της λειτουργίας στην Ελλάδα μη κρατικών ΑΕΙ, η οποία θα δημιουργήσει ασυμμετρίες στον ελληνικό ακαδημαϊκό χώρο». Βασικό δε επιχείρημα προς αυτή την κατεύθυνση είναι να καταστεί η τριτοβάθμια εκπαίδευση «πιο προσιτή και πιο ανταγωνιστική». Κρατήστε το αυτό το τελευταίο γιατί θα επανέλθω. 

Δεκάδες τα ερωτήματα.

Η ελεύθερη πτώση στην ποιότητα της εκπαίδευσης η οποία διαπιστώνεται από συναδέλφους ακαδημαϊκούς παγκοσμίως, ως συνέπεια πολλών παραγόντων, συνοδευόμενη από συστήματα πιστοποιήσεων και αξιολογήσεων που ουσιαστικά μας υποχρεώνουν να βεβαιώνουμε πόσο καλοί είμαστε, ρίχνει τον πήχη καθημερινά, σε μια κοινωνία, που σε λίγο θα ξεχάσει και την γλώσσα της. Τα παιδιά δεν διαβάζουν πια, οι φοιτητές δεν παραλαμβάνουν καν τα πανεπιστημιακά συγγράμματα και αν το κάνουν τότε δεν τα ανοίγουν ποτέ, δεν παρακολουθούν τα μαθήματα στο πανεπιστήμιο, και ο μοναδικός στόχος είναι να λάβουν το πτυχίο τους με οποιονδήποτε τρόπο. Οι λόγοι έχουν αναλυθεί εν πολλοίς σε προγενέστερο άρθρο του κύριου Λακασά που βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία, και δεν θέλω να τα επαναλάβω εδώ. 

Η πραγματικότητα όμως παραμένει μία. Η συνεχώς φθίνουσα πορεία του εκπαιδευτικού μας συστήματος, που στόχο δεν έχει να μορφώσει, να εκπαιδεύσει και να προετοιμάσει τα παιδιά μας για την αγορά εργασίας, αλλά απλώς να τους δώσει τυπικά προσόντα που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα αυτού που περιγράφουν. Απόφοιτοι, που με δυσκολία συντάσσουν ένα μονοσέλιδο κείμενο με ορθή γραμματική, συντακτικό και ορθογραφία. Η Μπολόνια μας μάρανε!

Αντί λοιπόν να ασχοληθούμε με την ουσία του προβλήματος που είναι η ποιότητα, και το επίπεδο της εκπαίδευσης που λαμβάνει η νέα γενιά, τα παιδιά μας δηλαδή, ασχολούμαστε με το πως θα τα ξεφορτωθούμε μια ώρα αρχύτερα από το πανεπιστήμιο, καθώς έμαθαν ήδη πολλά. 

Πάμε τώρα παρακάτω. 

Να αναφερθώ στο αθώο αφήγημα περί «πιο προσιτής και πιο ανταγωνιστικής» εκπαίδευσης, που ουσιαστικά κρύβει 25% μείωση σε ανάγκες εκπαιδευτικού προσωπικού στα ΑΕΙ της χώρας, και άρα θα ελαφρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό σε κόστος μελών ΔΕΠ κατά 1/4 (!) colpo grosso με τεράστια οικονομικά οφέλη. Αντίστοιχα, μείωση του κόστους των ακαδημαϊκών συγγραμμάτων (καθώς αποκλείεται να χωρέσεις τα ίδια μαθήματα και ECTS (πιστωτικές μονάδες) των 4 ετών στα 3, όσο καλός και ευρηματικός κι αν είσαι στα μαθηματικά. Ταυτόχρονη αύξηση του φόρτου εργασίας των πανεπιστημιακών δασκάλων, καθώς οπωσδήποτε αυτή η «συμπίεση» θα οδηγήσει σε κάποιου είδους αύξηση των κατ’ έτος απαιτήσεων. Φυσικά οριζόντια αύξηση όλων των εργαζόμενων πτυχιούχων κατά ένας έτος στην αγορά εργασίας. Και τα παραπάνω αποτελούν μόνο κάποιες αρχικές και πρόχειρες σκέψεις. 

Και αφού βάλαμε τα μη κρατικά από την πίσω πόρτα και χωρίς να προβλέπεται, και δεν άνοιξε ρουθούνι, και ήδη (σας το λέω γιατί ξέρω) έχουμε ρίξει κι άλλο το επίπεδο όσον αφορά την ποιότητα, τώρα θα εναρμονίσουμε τα κρατικά με τα μη κρατικά, και όχι το αντίθετο!!!!

Δηλαδή κάτι το οποίο δεν έχει λειτουργήσει ΠΟΤΕ ως τώρα, ξαφνικά αποτελεί το status quo και το μέτρο με το οποίο θα σχεδιάζουμε και στο οποίο θα προσαρμόζουμε έναν θεσμό που στην χώρα μας τουλάχιστον έχει ιστορία αιώνων. 

Γενικά μιλώντας, είναι θεμιτό να είναι κάποιος «πιο ελκυστικός και πιο ανταγωνιστικός». Κάτι όμως που είναι πιο ελκυστικό και πιο ανταγωνιστικό είναι κατ’ ανάγκη και καλύτερο; Ζούμε στη εποχή της οριζόντιας εφαρμογής του fast food στα πάντα. Στην παιδεία, την υγεία, την διαπαιδαγώγιση των ίδιων μας των παιδιών. «Να τελειώνουμε» είναι το σύνθημα. Ότι θα τελειώσουμε είναι το μόνο σίγουρο!

Όταν επιλέγεις σύζυγο και μητέρα ή πατέρα για τα παιδιά σου, και το κριτήριό σου είναι τι είναι πιο φαινομενικά ελκυστικό (και άρα ανταγωνιστικό), ακόμη και αν αυτό σημαίνει πλαστικά χείλη, πλαστική μύτη, ξένα μαλλιά, πλαστικές βλεφαρίδες, πλαστικά νύχια, κ.ο.κ., μην απορήσεις αργότερα όταν αυτός ο άνθρωπος δεν θα μπορεί να μαγειρέψει, να καθαρίσει, να συζητήσει, να φροντίσει, και κυρίως να αγαπήσει και να νοιαστεί. Τον πήρες για βιτρίνα. Δεν τον πήρες για ουσία. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, να μην απορήσουμε αργότερα όταν «σερβίρουμε» στα παιδιά μας πλαστικά πτυχία φωσφόριζέ χρώματος που δεν ανταποκρίνονται σε απολύτως τίποτα. Οι πρόγονοι μας που καθιέρωσαν ένα συγκεκριμένο σύστημα που εμείς θέλουμε να εξαλείψουμε με ένα υπουργικό διάταγμα δεν ήταν λιγότερο έξυπνοι από εμάς. Ήσαν όμως σίγουρα περισσότερο μορφωμένοι!

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος στο Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης Άμφισσας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών