Περίοδος εξετάσεων και τα μυαλά στα κάγκελα

της Μαρίνας-Σελήνης Κατσαϊτη*

Περίοδος εξετάσεων και τα μυαλά στα κάγκελα. Μαθητές πιεσμένοι, ζορισμένοι, κουρασμένοι, αγχωμένοι. Διαβάζουν όχι για να μάθουν αλλά για να πάρουν υψηλούς βαθμούς. Θέλουν υψηλούς βαθμούς όχι για να κάνουν τα όνειρά τους πραγματικότητα αλλά για να ικανοποιήσουν τους δυστυχισμένους γονείς τους που νομίζουν ότι αν τα παιδιά τους κάνουν τα όνειρα των γονιών πραγματικότητα, τότε θα οδηγηθούν οικογενειακώς εν συνόλω στην απόλυτη ευτυχία. 

Και έτσι οδηγούνται πάλι εν συνόλω στην απόλυτη δυστυχία. Για δύο λόγους. Πρώτον, διότι κανείς δεν μπορεί να ευτυχίσει μέσω ενός άλλου. Άρα ό,τι και να πετύχουν τα παιδιά, οι γονείς δεν μπορούν να ευτυχίσουν στις δικές τους ζωές μέσω των «επιτυχιών» των παιδιών τους. Και δεύτερον, επειδή κανείς δεν μπορεί να ευτυχίσει κάνοντας τα όνειρα κάποιου άλλου πραγματικότητα. Και άρα και τα παιδιά είναι καταδικασμένα με αυτόν τον τρόπο. Βέβαια, μεσοπρόθεσμα οι γονείς μπορεί να γεμίζουν το άδειο από ουσία «εγώ» τους με το να συγκρίνουν τους βαθμούς των παιδιών τους με τους αντίστοιχους των παιδιών του γείτονα και να αισθάνονται καλύτερα με τους εαυτούς τους, καθώς δεν έχουν τίποτε άλλο με το οποίο να μπορούν να αισθανθούν καλά. Λυπηρό. 

Τα παιδιά εισπράττουν ασύλληπτη πίεση. Τα έχω ξαναπεί. Φωνή βοώντος εν τη ερήμω. Ασύλληπτη πίεση η οποία οδηγεί σε εξωφρενικό και μη δημιουργικό άγχος. Μαμά μαθητή της Γ’ Γυμνασίου μη ικανοποιημένη με το 19,3/20 του γιου της! Γιατί; Ρωτάω εγώ. Το παιδί μπαιλντισμένο εξομολογείται στην κόρη μου, το γεγονός, καθώς και την δυσαρέσκεια και την αποδοκιμασία της μητέρας του. Γιατί τόση πίεση; 

Μαμά αριστούχου μαθητή της Α’ Γυμνασίου παραπονιέται εντόνως στον καθηγητή που «έβαλε» μόνο 19 στον γιο της, στο μάθημα της Τεχνολογίας, και του «κατεβάζει» τον μέσο όρο. Το παιδί της την ίδια στιγμή βρίσκεται στην αίθουσα διδασκαλίας, κουνάει το κεφάλι του και ξεφυσάει. Θεωρεί ότι η μητέρα του τον ντροπιάζει στους συμμαθητές και σε όλο το σχολείο. Γιατί; Ποιος θυμάται τι βαθμούς είχα εγώ στην Α’ ή στη Β’ Γυμνασίου; Ή ο καθένας από εμάς. Ξέρετε πόσα παιδιά έχουν καεί από το διάβασμα ή από την πίεση των γονιών και έχουν αντιδράσει και τα έχουν παρατήσει πριν καν φτάσουν στις Πανελλήνιες ή ακόμα χειρότερα αμέσως μετά την επιτυχία σε αυτές; Θέλετε να έχετε παιδιά αριστούχους της Α’ Γυμνασίου ή παιδιά ευτυχισμένα που θα κάνουν τα όνειρά τους πραγματικότητα; 

Αυτή η υπερβολική πίεση των γονιών, η οποία παρεμπιπτόντως είναι τελείως ανούσια, διότι το 19 δεν έχει καμία διαφορά από το 19,3 στην Α’ Γυμνασίου, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε αντίδραση από πλευράς των παιδιών-μαθητών. Αυτό όμως που δεν αντιλαμβάνονται όλοι αυτοί οι γονείς είναι ότι αντικατοπτρίζει τους δικούς τους φόβους και τις δικές τους ανασφάλειες σχετικά με τη ζωή και ουδόλως τη μαθησιακή ανεπάρκεια των παιδιών τους. Μόνο με το 20 μπορούν να αισθανθούν ότι είναι καλοί γονείς. Μόνο με το 20 μπορούν να νιώσουν ότι έχουν το έλεγχο των πραγμάτων. Μόνο με το 20 μπορούν να σιγουρευτούν ότι θα εξασφαλίσουν το μέλλον των παιδιών τους. Αυτό που δεν ξέρουν ότι κανένα από τα παραπάνω τρία πράγματα δεν μπορούν να εξασφαλιστούν από κανέναν και με κανέναν τρόπο και ειδικά μέσω των βαθμών του σχολείου. Το αν είναι όντων καλοί γονείς, και όχι αν έτσι αισθάνονται, θα φανεί από τα αισθήματα, την ψυχολογική κατάσταση και την πορεία των ίδιων των παιδιών στη ζωή. Και πιθανότατα όχι τώρα. Αλλά κάποια στιγμή στο μέλλον.

Τα παιδιά φωνάζουν. Τα παιδιά μας μάς φωνάζουν. Μας εγκαλούν. Και δεν τα ακούμε. Ένα οποιοδήποτε αντικείμενο, εάν του ασκείς συνεχή πίεση θα σπάσει. Τι σας κάνει να πιστεύετε ότι αυτό δεν θα συμβεί και σε έναν άνθρωπο, που εκτός από ύλη διαθέτει νευρικό σύστημα, ψυχή, καρδιά, και νου;

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος στο Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης Άμφισσας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών