Ορεινή Δωρίδα. Στρατηγική για το Φυσικό Τοπίο, το Χώρο, από το παρελθόν στο μέλλον

Της Αφροδίτης Παπαθανάση

Γράφονται πολλά τελευταία για την Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση για τους Ορεινούς Όγκους, πρόγραμμα που θα χρηματοδοτήσει η Περιφέρεια Στερεάς με έξι μόλις εκατομμύρια ευρώ για τέσσερεις Δήμους. 

Η Ορεινή Δωρίδα, με μοναδικά χαρακτηριστικά τοπίου και ιστορικής πολιτιστικής κληρονομιάς, αντιμετωπίζει χρόνια θέματα με ενδοπεριφερειακή απομόνωση και το δημογραφικό.  

Παράλληλα, πέραν των δεδομένων αναγκών για βελτιώσεις υποδομών οδοποιίας, προστασία της κτηνοτροφίας και μελισσοκομίας,  έχει να αντιμετωπίσει μια πρόκληση πολιτικής στρατηγικής για τη Φύση και το πολιτισμικό και αρχιτεκτονικό της αποτύπωμα, που ξεπερνούν κατά πολύ,  σε ανάγκες και πόρους  την τρέχουσα χρηματοδότηση της ΟΧΕ.

Οι προκλήσεις πολιτικής  για το πως βλέπουμε στο αύριο την περιοχή, έχουν να κάνουν, με:

– Το βαθμό προστασίας και τις χρήσεις γης και τις δραστηριότητες,  στους Ορεινούς Όγκους  Βαρδουσίων και στο σύμπλεγμα  Λαζόρεμα, Βαθιά Λάκα, Γκιώνα Πυραμίδα,

– Το θέμα της αρχιτεκτονικής ή μη προστασίας των χωριών,

–  Αρχαιολογικοί Χώροι και νεώτερα μνημεία, 

– Το στοιχείο του νερού, με την λίμνη και τα μικρά ποτάμια στα χωριά. 

Θα ήθελα να καταθέσω μερικές σκέψεις και προτάσεις επ αυτών,ως μέρος της προσπάθειας που οφείλουμε στην περιοχή, για την επιβράδυνση και άρση της δημογραφικής της ερήμωσης. 

Σημειώνω, ότι κάνω αναφορά σε σημεία μόνο που θεωρώ ότι χαρακτηρίζουν την Ορεινή Δωρίδα και έχουμε μιλήσει λίγο για αυτά και όχι σε συνολικές ανάγκες και προτάσεις για την περιοχή. 

1. ΤΑ ΒΟΥΝΑ και ο βαθμός προστασίας τους.

1.1. Βαρδούσια. Από τα λίγα, ελάχιστα οικοσυστήματα στη χώρα, που δεν έχουν υποστεί καταστροφές.  Νομίζω πως όλοι θα συμφωνήσουμε και για αυτό θα πρέπει υπάρξει πρωτοβουλία για την έκδοση Π.Δ. που ορίζουν το βαθμό προστασίας, τις χρήσεις γης και δραστηριότητες στην περιοχή.

1.2. Λαζόρεμα, Βαθιά Λάκα, Πυραμίδα. Μαζί με το ανάλογο Π.Δ. για το οικοσύστημα Λαζόρεμα, Βαθιά Λάκα, Γκιώνα Πυραμίδα, η Δωρίδα μπορεί να αποκτήσει ένα πλέγμα βιότοπων και διαδρομών μονοπατιών που θα  την καθιστούν μοναδικό τόπο στην καρδιά της Χώρας. Ας αποφασίσουμε αν θέλουμε την ορθοπλαγιά στη Γκιώνα ως διεθνές αναρριχητικό πεδίο και τι πρέπει να γίνει για αυτό.

1.3. Προστασία του δάσους από Τείχιο και πάνω έως Ποτιδάνεια. 

1.4.Τα ερωτήματα.

Θέλουμε ή όχι να προστατευτεί η περιοχή και η υπεραξία της να στηριχθεί στην προστασία αυτή;

Ποια η πρόθεση και ενεργοποίηση του Δήμου για την έκδοση των Προεδρικών Διαταγμάτων, για τις περιοχές προστασίας NATURA , που προβλέπονται από μελέτες του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου σε αυτές τις περιοχές

2. ΤΑ ΧΩΡΙΑ και η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ τους ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ.

2.1. Τα χωρία με προστασία

Κροκύλειο: Χαρακτηρίστηκε διατηρητέος παραδοσιακός οικισμός με το Π.Δ. της 24-11-2005 (ΦΕΚ 1358/Δ/14-12-2005). 

Κουπάκι: Έχει επίσης χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός με το ίδιο Προεδρικό Διάταγμα (ΦΕΚ 1358/Δ/14-12-2005).

Ζωριανός: Οικισμός με παραδοσιακή αρχιτεκτονική που έλαβε τον ίδιο επίσημο χαρακτηρισμό (ΦΕΚ 1358/Δ/14-12-2005).

2.2. Ποια η συνέχεια που θέλουμε.

Σίγουρα κάποια στιγμή πρέπει να μιλήσουμε για την ανακήρυξη χωριών σε παραδοσιακούς οικισμούς ή τουλάχιστον, το ελάχιστο,  για την ανάγκη αρχιτεκτονικής προστασίας συμπλέγματος χωριών στα ορεινά χωριά. Η συζήτηση αυτή δεν έχει γίνει, μπορεί να μην είναι ελκυστική γιατί είναι δύσκολη πολιτικά καθώς θέτει περιορισμούς, είναι ο μόνος τρόπος όμως να κρατήσουν στο μέλλον ταυτότητα τα χωριά μας. 

Μπορεί όμως για παράδειγμα το Τείχιο, η Ποτιδάνειο, Πενταγιοί και φυσικά και άλλα χωριά, ακόμη και το ίδιο το Λιδωρίκι, να μην έχουν κάποιο βαθμό αρχιτεκτονικής προστασίας; Εδώ και η Αυτοδιοίκηση και οι Σύλλογοι της περιοχής θα πρέπει να εκφέρουν θέση.

3. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ και ΝΕΩΤΕΡΑ ΜΝΗΜΕΙΑ.

3.1. Το βυθισμένο και αναδυόμενο λόγω λειψυδρίας Κάλλιο πρέπει να κηρυχθεί  νεώτερο μνημείο, 

3.2. Η  ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου του Καλλίου, όπου το Υπουργείο Πολιτισμού θα δει  τις μελέτες τοπογράφησης και αποτύπωσης και αποκατάστασης των μνημείων,

3.3. Αρχαίος Φύσκος. Επίσης, με συνεργασία με  το Δήμο Δωρίδας και την ΕΦΑ Φωκίδας,να προχωρήσει έκθεση  εποπτικού υλικού, στην οποία παρουσιάζεται  η ιστορία του τόπου από τους αρχαίους έως τους βυζαντινούς χρόνους, με πρώτη επιλογή το δημοτικό σχολείο Δ.Κ. Μαλανδρίνου, με αναφορά στον αρχαίο Φύσκο,

3.4. Μουσείο Λιδωρικίου και Ιστορικό Υλικό για το Ολοκαύτωμα. Πως θα βοηθήσουμε το Αρχαιολογικό Μουσείο Λιδωρικίου  να αναδειχθεί σε κέντρο μάθησης και εκδηλώσεων και το πως μπορεί να γίνει αναζήτηση και ψηφιοποίηση ιστορικού υλικού για το Ολοκαύτωμα στο Λιδωρίκι. 

4. ΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ του ΝΕΡΟΥ.

4.1. Δημιουργία χώρου εκδηλώσεων δίπλα στη Λίμνη, είτε σε χώρο δίπλα στο Κάλλιο, είτε πιο κοντά στο Λιδωρίκι, υπάρχει η ανάγκη ενός πολιτιστικού χώρου εκδηλώσεων, πχ. ένα μικρό θέατρο, με ξύλινα υλικά.

Η περιοχή καθορίζεται οικονομικά και περιβαλλοντικά από τη Λίμνη, παρόλα αυτά δεν υπάρχει ουσιαστική σύνδεση και διάδραση, ούτε καν διαδρομές πεζοπορίας προς τη λίμνη με σημεία που κάποιος να μπορεί να σταθεί και να διαβάσει ένα βιβλίο. Ας έρθει η ΕΥΔΑΠ να δώσει  έναν χώρο εκδηλώσεων, που θα αποτυπώσει το παρελθόν και το μέλλον της περιοχής με το υδάτινο στοιχείο, χώρος που θα καθορίσει την ταυτότητα της περιοχής με εκδηλώσεις και επιστημονικές, περιβαλλοντικές δράσεις. 

4.2. Έκθεση για το την κατασκευή του Φράγματος – Ταμιευτήρα. Συνεργασία με το Υπ. Πολιτισμού, το Δήμο Δωρίδας και την ΕΥΔΑΠ ΠΑΓΙΩΝ για την δημιουργία μόνιμης έκθεσης οπτικοακουστικού υλικού, που θα αφηγείται την ιστορία της περιοχής, τις αλλαγές,  το Κάλλιο, τα μνημεία και τις υποδομές που χάθηκαν με την κατασκευή του φράγματος του Μόρνου. 

4.3. Προστασία. Προστασία στα μικρά ποτάμια, με την ακύρωση παρεμβάσεων σε αυτά και καλλιέργεια πηγών της περιοχής.

Ως υστερόγραφο.

Αφιερώνω το κείμενο αυτό στον φίλο μας Θανάση Βώττα που έφυγε από αυτόν τον κόσμο. 

Αγάπησε και πόνεσε τον τόπο μας όσο κανείς. 

Αγάπησε την πόλη της Άμφισσας και νοιάστηκε για αυτήν.

Μίλησε και εργάσθηκε  για πολιτικές, Δικαιώματα και Αξίες.