Η βουλευτική τροπολογία στο σχέδιο νόμου για τα αντισταθμιστικά

Η κατάθεση βουλευτικής τροπολογίας από το “ΠΑΣΟΚ- Δημοκρατική Συμπαράταξη” στο σχέδιο νόμου του υπουργείου Εσωτερικών για τα αντισταθμιστικά υπέρ δήμων για τη χρήση υδάτων τεχνητών και φυσικών ταμιευτήρων.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ
Σύντομο ιστορικό
Όπως είναι γνωστό, μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1970 η υδροδότηση της Αθήνας γινόταν από την τεχνητή λίμνη του Μαραθώνα και τη φυσική λίμνη Υλίκη.
Επειδή οι ανάγκες υδροδότησης της Αθήνας, αλλά και της Περιφέρειας Αττικής, λόγω της συνεχούς αύξησης του πληθυσμού και συνακόλουθα των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, δεν επαρκούσαν, ξεκίνησε το έτος 1969 η κατασκευή της τεχνητής λίμνης του ποταμού Μόρνου στη Δωρίδα, που ολοκληρώθηκε το έτος 1979. Η κανονική λειτουργία της λίμνης ως ταμιευτήρα για την υδροδότηση της Αθήνας, καθώς και άλλων περιοχών της Αττικής, άρχισε το έτος 1981 όταν ολοκληρώθηκε η φάση πλήρωσης της λίμνης.
Το έτος 1995 κατασκευάστηκε συμπληρωματικά για τον ίδιο λόγο η τεχνητή λίμνη του ποταμού Ευήνου.
Αυτό το γεγονός είχε ως αποτέλεσμα τα νερά της τεχνητής λίμνης του Μόρνου, της τεχνητής λίμνης Ευήνου, καθώς και της τεχνητής λίμνης Μαραθώνα και της φυσικής λίμνης Υλίκης (που λειτουργούν πλέον ως «αποθήκες νερού») να έχουν δεσμευτεί για την κάλυψη των αναγκών της Περιφέρειας Αττικής, γεγονός το οποίο κανένας δεν αμφισβητεί.
Το Ελληνικό Δημόσιο, δια της ΕΥΔΑΠ Παγίων, έχει δεσμεύσει με κρατική επιβολή, ως φορέας διαχείρισης, και μάλιστα στο διηνεκές, τον σημαντικότερο φυσικό πλούτο των περιοχών αυτών, προβαίνοντας στην οικονομική εκμετάλλευσή του. Το έτος 1999 δημιουργήθηκε η ΕΥΔΑΠ Α.Ε και το έτος 2000 εισήχθη στην κύρια αγορά του χρηματιστηρίου Αθηνών, προκειμένου να έχει το δικαίωμα να εμπορεύεται το πόσιμο νερό και να διανέμει κέρδη στους μετόχους.
Το νερό που εμπορεύεται η ΕΥΔΑΠ Α.Ε μεταφέρεται κυρίως από τη λίμνη του Μόρνου που ανήκει στην περιοχή του Δήμου Δωρίδος, καθώς και από την λίμνη Ευήνου που ανήκει στην περιοχή του Δήμου Ναυπακτίας. Οι ποσότητες νερού που μεταφέρονται για την υδροδότηση της Αττικής είναι κατά μέσο όρο 400 εκατ. κυβικά μέτρα το χρόνο. Είναι βέβαιο ότι στο μέλλον η αξία του νερού, του φυσικού αυτού αγαθού, θα εκτιναχθεί στα ύψη λόγω της ελλείψεώς του και οι κοινωνίες θα οδηγηθούν σε πλήρη εξάρτηση από ιδιωτικά συμφέροντα.
Στο βωμό όμως αυτό και επιπρόσθετα της εμπορευματοποίησής του μέσω της ΕΥΔΑΠ Α.Ε, δεν πρέπει να θυσιαστούν οι περιοχές αυτές. Οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να λάβουν ως αντιστάθμισμα ένα άλλο πόρο, για να μπορέσουν οι κάτοικοι να κρατηθούν στις περιοχές τους και να δημιουργήσουν συνθήκες ανάπτυξης.
Με πρωτοβουλία των Δήμων (Δωρίδος, Ναυπακτίας, Θηβαίων, Ορχομενού και Μαραθώνα), τέθηκε εκ νέου το θέμα καταβολής αντισταθμιστικού τιμήματος από το κράτος προς τους Δήμους, για την άρση των επιπτώσεων από τη δημιουργία και λειτουργία των τεχνητών λιμνών – ταμιευτήρων πόσιμου νερού. Οι Δήμοι δεν διεκδικούν σε καμία περίπτωση το αντισταθμιστικό τίμημα, επειδή δίνουν το νερό της περιοχής τους στην πρωτεύουσα και την Περιφέρεια Αττικής, το διεκδικούν για την άρση των επιπτώσεων που είχε, έχει και θα έχει στο διηνεκές για τις περιοχές τους η κατασκευή και παρουσία των τεχνητών λιμνών.
Οι δημοτικές αρχές έθεσαν το θέμα στον πρώην Υπουργό Εσωτερικών κ. Παναγιώτη Κουρουμπλή, ο οποίος γνωρίζοντας την υπόθεση, συμπεριέλαβε σχετική διάταξη στο άρθρο 66, του σχεδίου νόμου «αυτοτελής υπηρεσία εποπτείας Ο.Τ.Α, ρύθμιση θεμάτων Ο.Τ.Α. και άλλες διατάξεις».
Παράλληλα ενημερώθηκαν αναλυτικά οι επικεφαλείς των πολιτικών κομμάτων, (πλην χρυσής αυγής) και εξασφαλίστηκε η σύμφωνη γνώμη τους, προκειμένου η παραπάνω διάταξη να έχει ευρύτατη πολιτική συναίνεση κατά την ψήφισή της στη Βουλή.
Για τον ίδιο λόγο ενημερώθηκαν και τα θεσμικά όργανα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας, κλπ, που έλαβαν ομόφωνες αποφάσεις στήριξης του αιτήματος, για την καταβολή αντισταθμιστικού τιμήματος στους Δήμους.
Λόγω του ανασχηματισμού της Κυβέρνησης ενημερώθηκε άμεσα ο νέος Υπουργός Εσωτερικών κ. Παναγιώτης Σκουρλέτης, προκειμένου να διατηρήσει το σχετικό άρθρο στο σχέδιο νόμου του Υπουργείου.
Με την κατάθεση του σχεδίου νόμου στη Βουλή την 12/7/2017, διαπιστώθηκε ότι το άρθρο δεν έχει συμπεριληφθεί σ’ αυτό και η υπόθεση αυτή παραμένει σε εκκρεμότητα, με ότι αυτό συνεπάγεται για την επιβίωση των κατοίκων στις περιοχές αυτές.
Πρέπει να σημειωθεί ότι στο σχέδιο νόμου που κατατέθηκε στη Βουλή περιλαμβάνεται διάταξη στο άρθρο 63 με τίτλο «Δικαιώματα χρήσης πόσιμου ύδατος» με το οποίο αντικαθίστανται διατάξεις σχετικά με την καταβολή ποσών ως δικαιωμάτων υπέρ των δήμων, από τις εδαφικές περιοχές των οποίων λαμβάνονται ποσότητες νερού προς εμφιάλωση ή πρόσμιξη με χυμούς από αντίστοιχες επιχειρήσεις. Με την διάταξη αυτή τριπλασιάζονται τα ποσά που καταβάλουν οι επιχειρήσεις αυτές στους δήμους, «προς άρση των αδικιών εις βάρος των δήμων που έχουν δημιουργηθεί από αλλεπάλληλες μέχρι σήμερα μειώσεις», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η ειδική έκθεση.
Ο νομοθέτης και συνακόλουθα το κράτος, ενώ αποκαθιστά την αδικία εις βάρος των συγκεκριμένων δήμων, αυξάνοντας τα ποσά που καταβάλλουν σ’ αυτούς οι επιχειρήσεις, όπως ο ίδιος αναφέρει, εξακολουθεί να καταδικάζει τους κατοίκους των δήμων από τους οποίους υδροδοτείται η Περιφέρεια Αττικής, σε αναπτυξιακή, κοινωνική και οικονομική υποβάθμιση, με αρνητικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα και ερημοποίηση της περιοχής τους.
Επιπρόσθετα το κράτος δια των ΕΥΔΑΠ Παγίων και ΕΥΔΑΠ Α.Ε εισηγμένης στο χρηματιστήριο, εμπορεύεται το νερό χωρίς να αποδίδει δικαιώματα, προς άρση των επιπτώσεων από τη δημιουργία και λειτουργία των ταμιευτήρων.
Ειδικότερα οι σημαντικότερες επιπτώσεις για τις περιοχές των δήμων από τη δημιουργία και λειτουργία των τεχνητών λιμνών υδροδότησης της Περιφέρειας Αττικής, είναι οι εξής:
1. Στην τοπική οικονομία, από το ασφυκτικό πλαίσιο των περιοριστικών όρων που έχουν επιβληθεί, χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση, σε ακτίνα 1.500 μέτρων περιμετρικά των λιμνών και δεν επιτρέπουν καμία αναπτυξιακή πρωτοβουλία και αξιοποίηση ιδιοκτησιών για επενδυτικές πρωτοβουλίες. Αυτό γίνεται χωρίς καμία αποζημίωση ή απαλλοτρίωση σε όσους υφίστανται αυτές τις αρνητικές συνέπειες.
2. Οικονομικές επιπτώσεις, από τη μεγάλη αύξηση των αποστάσεων των κοινοτήτων και οικισμών σε ορισμένους δήμους, τόσο μεταξύ τους, όσο και από τα αστικά και εμπορικά κέντρα, με αποτέλεσμα την πολύ μεγάλη αύξηση του κόστους των πάσης φύσεως προϊόντων και υπηρεσιών, από και προς τις περιοχές γύρω από τη λίμνη.
3. Κοινωνική και οικονομική υποβάθμιση του τοπικού πληθυσμού από την αλλαγή χρήσεων γης, που έχει ως αποτέλεσμα τον οικονομικό μαρασμό των περιοχών και την εγκατάλειψη της από τον ενεργό πληθυσμό.
4. Αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και τα οικοσυστήματα. Η συνολική ποσότητα νερού που καταλήγει στην παράκτια ζώνη σε ορισμένους δήμους είναι σημαντικά μειωμένη σε σχέση με την προ κατασκευής των φραγμάτων περίοδο.
5. Επιπτώσεις σε ορισμένες λίμνες από την έλλειψη οικολογικής παροχής που είναι βασική νομική υποχρέωση σύμφωνα με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ «θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων» κατά την κατασκευή τεχνητών λιμνών. Η έλλειψη αυτή έχει ως αποτέλεσμα την αποσάθρωση των εδαφών, κατολισθήσεις, κλπ κατάντη των φραγμάτων.
6. Επιπτώσεις από τη διάβρωση των ακτών, λόγω μη απόθεσης της αναμενόμενης ικανής φερτής ύλης, μείωση των αγροτικών εκτάσεων, εισχώρηση θαλάσσιου μετώπου στην ξηρά.
7. Καταστροφή των καλλιεργειών στις παραποτάμιες περιοχές.
8. Απώλεια νέων αγροτικών κτηνοτροφικών και δευτερογενών επενδύσεων.
9. Προβλήματα στη διαχείριση λυμάτων των οικισμών περιμετρικά των λιμνών.
10. Ερημοποίηση των Τοπικών Κοινοτήτων από την αναπτυξιακή απραξία.
11. Γενικότερη αναπτυξιακή, κοινωνική και οικονομική υποβάθμιση στο σύνολο των εδαφικών περιοχών τους, διότι οι αρνητικές συνέπειες επηρεάζουν το σύνολο των δραστηριοτήτων των κατοίκων, ανεξάρτητα από τη άμεση επαφή τους με τη λίμνη.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΔΙΑΤΑΞΗ
Αντισταθμιστικό τίμημα υπέρ δήμων για την χρήση υδάτων τεχνητών και φυσικών ταμιευτήρων
Άρθρο _____
1. Ο φορέας διαχείρισης υδάτων τεχνητών και φυσικών ταμιευτήρων, που υδροδοτεί την Περιφέρεια Αττικής, θα καταβάλλει τίμημα υπέρ των Δήμων, στα διοικητικά όρια των οποίων βρίσκονται οι ταμιευτήρες, από τη δημοσίευση του παρόντος.
2. Το σχετικό τίμημα, καθορίζεται κατ’ ελάχιστον σε 0,01 ευρώ, για κάθε κυβικό μέτρο ακατέργαστου ύδατος επιφανειακών υδάτινων πόρων που λαμβάνεται από τους ταμιευτήρες προς περαιτέρω εκμετάλλευση από τον φορέα διαχείρισης. Η ποσότητα ύδατος που λαμβάνεται από κάθε ταμιευτήρα, προκύπτει από τη διαφορά της πραγματικής εκροής από αυτόν αφαιρούμενης της εισροής από τον προηγούμενο ταμιευτήρα.
Σε κάθε Δήμο με βάση τα κυβικά μέτρα ύδατος που αντιστοιχούν στον ταμιευτήρα, ο οποίος βρίσκεται στην εδαφική του περιφέρεια, θα καταβάλλεται και το αντίστοιχο τίμημα. Σε περίπτωση όμορων Δήμων, που τους ανήκει διοικητικά κοινός ταμιευτήρας, η καταβολή του ως άνω ορισθέντος τιμήματος επιμερίζεται, σύμφωνα με την επιφάνεια του ταμιευτήρα που αντιστοιχεί στον κάθε Δήμο.
3. Οι Δήμοι έχουν το δικαίωμα πρόσβασης και ενημέρωσης στους αντίστοιχους υδρομετρητές του φορέα διαχείρισης, για τις ποσότητες ύδατος που αντλούνται από τους ταμιευτήρες, ως εκροές και εισροές.
4. Το σχετικό τίμημα, όπως αυτό αναφέρεται στην παρ. 2 του παρόντος, καταβάλλεται ανά τετράμηνο στους οικείους Ο.Τ.Α.
5. Τα ποσά που καταβάλλονται στους δήμους θα αξιοποιούνται κυρίως για έργα περιβάλλοντος, υποδομών, κλπ, καθώς και για αναπτυξιακές δράσεις, στο σύνολο της εδαφικής περιοχής τους.
6. Η αναπροσαρμογή του σχετικού τιμήματος θα γίνεται ανά 5ετία, με κοινή υπουργική απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης, του Υπουργού Οικονομικών και του Υπουργού Περιβάλλοντος.
7. Με όμοια απόφαση καθορίζεται και κάθε σχετικό θέμα για την εφαρμογή του άρθρου αυτού