Κάθε ραχούλα και ΤΕΙ κάθε χωριό και ΑΕΙ

Για πολλά χρόνια ο χάρτης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα αποτελούσε, για όσους θέλουν να δουν την πραγματικότητα κατάματα και χωρίς τοπικισμούς ή άλλου είδους συμφέροντα, ένα από πιο στρεβλά και παράλογα δεδομένα. Σχολές διάσπαρτες σχεδόν παντού, κατά τη λογική του “κάθε ραχούλα και ΤΕΙ κάθε χωριό και ΑΕΙ”, διαμόρφωσαν μία κατάσταση η οποία έχριζε άμεσης διορθωτικής παρέμβασης. Μίας παρέμβασης εξορθολογισμού, η οποία θα συμμάζευε τα όσα επί σειρά ετών έσπειραν οι κυβερνήσεις, εξυπηρετώντας τόπους καταγωγής υπουργών, βουλευτών, αλλά και μητροπολίτες (“Παιδείας και Θρησκευμάτων” να σας επισημάνω εδώ).

Στην πλήρη του ανάπτυξη το συγκεκριμένο σχέδιο έφτασε κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 2000, ενώ συνέχισε να πορεύεται κατά τον ίδιο τρόπο για λίγο ακόμα, συντηρώντας σχολές περιττές και τμήματα, που δύσκολα τραβούσαν πλέον το ενδιαφέρον των νέων ως αντικείμενα, αλλά και ταυτόχρονα δεν είχαν τις δυνάμεις να συντηρηθούν. Και κάπου εκεί ήρθε η ώρα των μνημονίων. Ήρθε η ώρα να παρθούν αποφάσεις για την περικοπή εξόδων, αλλά και μία μεγάλη ευκαιρία να γίνει ένα πρώτο γενναίο συμμάζεμα. Έστω και δια της πλαγίου, έστω και αν ο λόγος του συμμαζέματος δεν ήταν αυτός που θα έπρεπε, δηλαδή ο εξορθολογισμός αυτού που ονομάζουμε χάρτης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Το σχέδιο “Αθηνά” ήταν κατά την άποψή μου η απόλυτη εφαρμογή της φράσης “ας κάνουμε την κρίση ευκαιρία”, μία φράση που στην περίπτωση που αναφέρομαι είχε ρεαλιστικό υπόβαθρο, ενώ σε πολλές από τις άλλες χρήσεις της έγινε απλός σύνθημα για να ανοίξει η πόρτα σε πολλά από αυτά που μας ήρθαν. Ο τότε υπουργός Παιδείας Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος, όμως, αποδείχθηκε κατώτερος των περιστάσεων, καθώς δεν μπόρεσε να βάλει χέρι σε πολλές από τις ανορθογραφίες του συστήματος. Δεχόμενος καθημερινά πιέσεις από το σύνολο σχεδόν των παραγόντων της κάθε περιοχής, έδωσε το “οκ” ώστε πολλά από τα στρεβλά του χάρτη να συνεχίζουν να υφίστανται, μάλιστα ορισμένα τα ενίσχυσε.

Ανοίγοντας μία παρένθεση εδώ, να σημειώσω πως δεν νομίζω ότι χρίζει ανάλυσης το γιατί συνιστά λάθος ο τρόπος ανάπτυξης των σχολών στην ελληνική επικράτεια. Το μοτό που ανέφερα στην αρχή, περί ραχούλας και χωριών, νομίζω ότι περικλείει εντός του το μεγαλύτερο μέρος της εξήγησης, στο οποίο βέβαια μπορούν να προστεθούν πολλά ακόμα. Τα περισσότερα εξ αυτών όμως, κι αυτό είναι σημαντικό, θα πρέπει να έχουν ως αφετηρία την απάντηση στον εξής ένα προβληματισμό: “Τι είναι αυτό που είναι καλύτερο για έναν φοιτητή, για το αντικείμενο των σπουδών του, και για το ακαδημαϊκό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα περάσει αυτά του τα χρόνια;”. Με το χέρι στην καρδιά, και κοιτάζοντας γύρω σας, πόσες από τις σχολές που άνοιξαν κατά δεκάδες στην Ελλάδα είχαν ως βασικό άξονα τη συγκεκριμένη φιλοσοφία;”. Η απάντηση προφανής, αφού η βασική φιλοσοφία, σε αντιδιαστολή με την παραπάνω, κοιτούσε κυρίως το πως θα πάνε φοιτητές μέχρι και στα πιο απίθανα μέρη για ευνόητους λόγους.

Το κακό της κατάστασης που διαμορφώθηκε, βέβαια, πληρώνεται σε γραμμάτια με το πέρασμα του χρόνου, καθώς λίγο η παρακμή πολλών εκ των περιττών σχολών, λίγο το σχέδιο “Αθηνά” με τις έμμεσες και σε βάθος χρόνου προβλέψεις του, άρχισαν να αλλάζουν τα δεδομένα. Το εύκολο χρήμα που έπεσε στις τοπικές κοινωνίες άρχισε να εκλείπει, τινάζοντας πολλές από τις “επενδύσεις(;)” που έγιναν σε αυτές (βλ. διαμερίσματα, καταστήματα εστίασης κλπ) στον αέρα. Για σκεφτείτε λίγο όμως, αν τα χρήματα αυτά είχαν πάει στοχευμένα σε άλλους τομείς, πόσο διαφορετικά θα ήταν σήμερα τα πράγματα;

Αφορμή για όλα τα παραπάνω είναι η πρόσφατη συζήτηση που άνοιξε για τη δημιουργία Πανεπιστημίου Στερεάς Ελλάδας, ως μετεξέλιξη του σημερινού ΤΕΙ. Ήδη οι κατά τόπους μικρές κοινωνίες έχουν πάρει θέση μάχης, εξετάζοντας το θέμα και δρομολογώντας τις δικές τους κινήσεις. Προσωπικά παραθέτω τα παραπάνω ως στοιχεία προβληματισμού ζητώντας να σκεφτείτε λίγο, σαν φοιτητής, σαν γονιός που θέλει το παιδί του να σπουδάσει σε ένα περιβάλλον που είναι πραγματικά ακαδημαϊκό, ως ένας άνθρωπος που τον ενδιαφέρει η ουσία του θέματος και όχι τα παρελκόμενα οφέλη. Ποια είναι τώρα η άποψή σας, συνεχίζουμε ως έχουμε ή πρέπει να γίνουν ριζικές αλλαγές;

του Βαγγέλη Καρανικόλα

πηγή: έντυπη έκδοση Εν Δελφοίς