Η καθοριστική σημασία του πρώτου γύρου στο νέο τοπίο των αυτοδιοκητικών εκλογών

Αν οι εκλογές άλλαζαν τον κόσμο, θα είχαν απαγορευτεί είχα διαβάσει σε ένα γκράφιτι σε τοίχο της Αθήνας κάποτε. Τότε όμως ήταν γραμμένο πριν την θέσπιση της απλής αναλογικής, κατ αρχάς στην αυτοδιοικητική αναμέτρηση που έχουμε μπροστά μας, και εν συνεχεία στις (μεθεπόμενες) εθνικές εκλογές.

Πλέον, το νέο σύστημα διαμορφώνει νέο τοπίο, νέες προϋποθέσεις και υποχρεώνει αφ ενός τους εμπλεκόμενους σε επανακαθορισμό στρατηγικής και τους ψηφοφόρους σε προσαρμογή, ενημέρωση και στάθμιση προτεραιοτήτων. Κατά συνέπεια, αυτή τη φορά περισσότερο από κάθε άλλη κάθε ψηφοφόρος είναι αναγκαίο να δημιουργήσει ο ίδιος αυτό του οποίου θέλει να είναι μέρος.

Γράφει ο Ηλίας Τσίγκας

Θέτουμε το πλαίσιο εν τάχει και συνοπτικά: Στον πρώτο γύρο των δημοτικών και των περιφερειακών εκλογών θα εκλεγεί το σύνολο των συμβούλων, άρα και η σύνθεση του περιφερειακού και του δημοτικού συμβουλίου, ανεξαρτήτως του ποιός θα εκλεγεί την Δεύτερη Κυριακή Δήμαρχος ή Περιφερειάρχης. Και λέμε την δεύτερη Κυριακή ότι θα προκύψει ο επικεφαλής των δημοτικών και περιφερειακών αρχών, καθώς αυτό πια προσλαμβάνεται ως δεδομένο στα επιτελεία των υποψηφίων δημάρχων και περφερειαρχών λόγω του νέου εκλογικού συστήματος, που καθιστά, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων του κανόνα, εξαιρετικά δύσκολη έως απαγορευτική την εκλογή δημάρχου ή περιφερειάρχη με το 50+1% από τον πρώτο γύρο.

Το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου νομοτελειακά θα έχει βαρύνοντα ρόλο στην δεύτερη Κυριακή, όπου πια θα είναι διαμορφωμένη η ανθρωπογεωγραφία και η παραταξιακή σύνθεση των συμβουλίων, και, μέχρι ενός σημαντικού βαθμού, θα λειτουργεί εξ αντικειμένου δεσμευτικά, κατ επιταγή και κατ ανάγκη, και αναπόφευκτα περιοριστικά στην απόλυτη προαίρεση των ψηφοφόρων για την επιλογή ενός από τους δύο υποψήφιους δημάρχους ή περιφερειάρχες που θα πάνε στο δεύτερο γύρο, τόσο στους δύο δήμους της Φωκίδας όσο και στην περιφέρεια.

Στις προηγούμενες εκλογές σε όχι λίγες περιπτώσεις είχαμε δει συθέμελες ανατροπές του αποτελέσματος του πρώτου γύρου. Πχ στη Λαμία, για να μείνουμε στα πέριξ ημών, όπου ο 2ος με διαφορά από τον πρώτο Νίκος Σταυρογιάννης, στην δεύτερη Κυριακή είχε πετύχει την ολική ανατροπή επί του πρωτεύσαντος και επί 4 τετραετίες δημάρχου Γιώργου Κοτρωνιά. Το ίδιο είχε γίνει και στο Δήμο Δελφών. Το ότι ο Θανάσης Παναγιωτόπουλος υστέρησε τότε κατά 6 μονάδες του Παναγιώτη Ταγκαλή (38,5 εναντι 32,5), δεν τον εμπόδισε στο δεύτερο γύρο να κερδίσει με διαφορά μεγαλύτερη των 10 μονάδων τελικά.

Κάτι τέτοιο με το σύστημα που ίσχυε, το αποκαλούμενο και δημαρχοκεντρικό, ήταν εφικτό να συμβαίνει, καθώς ο νικητής δήμαρχος ή περιφερειάρχης στο δεύτερο γύρο “τα έπαιρνε όλα”. Ήτοι το 60% των εδρών του δημοτικού συμβουλίου και την απόλυτη εξουσία, καθιστώντας την αντιπολίτευση συνολικά περιθωριακό στοιχείο στην αυτοδιοικητική διαδικασία . Αυτή η πραγματικότητα πλέον είναι (ευτυχώς) παρελθόν. Στις επικείμενες εκλογές, όπως προαναφέραμε, βάσει της απλής αναλογικής την πρώτη Κυριακή θα εκλεγεί το σύνολο των συμβουλίων και θα εκκρεμεί στο δεύτερο γύρο το όνομα του δημάρχου ανάμεσα στους δύο πρώτους της πρώτης Κυριακής.

Στο Δήμο Δελφών για παράδειγμα, όπου οι έδρες είναι 33, άρα το 50+1% ισοδυναμεί με πλειοψηφία 17 συμβούλων, πάντα σε σύμπραξη δύο ή και περισσότερων συνδυασμών, αν ο πρώτος έχει εκλέξει πχ 13 συμβούλους και ο 2ος 8, πόσο εύκολη θα είναι η ολική μετατόπιση των εκλογέων υπέρ του προσώπου του 2ου υποψήφιου δημάρχου, όταν ο ψηφοφόρος θα έχει επίγνωση του ότι για να δημιουργήσει πλειοψηφία εκείνος θα πρέπει να συμπράξει με το σύνολο σχεδόν των συνδυασμών πλην πρώτου; Ή στη Δωρίδα των 27 εδρών, όπου το 50+1% μεταφράζεται σε 14 έδρες, αν ο πρωτεύσας υποψήφιος δήμαρχος εκλέξει πχ 11 ή 12, πόσο εύκολο θα είναι στη συνείδηση του πραγματιστή ψηφοφόρου να επιλέξει τον 2ο για δήμαρχο, ο οποίος ξανά θα πρέπει να οικοδομήσει πλειοψηφία, άρα και συνεργασία, με σχεδόν το σύνολο ξανά των υπολοίπων συνδυασμών; Το ίδιο και στην περιφέρεια, αν κι εκεί οι εκλογές είναι πολύ περισσότερο συνδεδεμένες με το κεντρικό κομματικό σύστημα.

Με άλλα λόγια, μπορεί πλέον ο νέος δήμαρχος να αναγκαστεί υποχρεωτικά να στραφεί σε συνεργασίες σταθερής βάσης, προγραμματικού χαρακτήρα και μακράς πνοής με άλλους συνδυασμούς, στοιχείο προωθητικό για την ποιότητα της λειτουργίας της δημοκρατίας στην αυτοδιοίκηση, ωστόσο η πρώτη Κυριακή και τα αποτελέσματά της, εκτός του ότι θα δώσουν τη σύνθεση του νέου συμβουλίου σε δήμους και περιφέρειες, θα είναι (περίπου) καθοριστικές και για την έκβαση της αναμέτρησης για την εκλογή δημάρχου.

Απαραίτητο επομένως είναι να έχει ο κάθε εκλογέας στο νου του ότι η προγενέστερη συνήθεια “την πρώτη Κυριακή βγάζω την “υποχρέωση” και την επόμενη ψηφίζω δήμαρχο” ή “ψηφίζω τον κουμπάρο, γείτονα, μπατζανάκη, συνάδελφο από τη δουλειά κλπ και την άλλη Κυριακή κοιτάω ποιος είναι ο καλύτερος για δήμαρχος” αυτή τη φορά αποτελεί μακρινή ανάμνηση. Οπότε, ξεχάστε το πώς τα ξέρατε και κοιτάτε πως θα τα βρείτε τώρα…’Η, αλλιώς, για να θυμηθούμε τον μεγάλο Πάμπλο Νερούντα «Όλα τα μονοπάτια οδηγούν στο να εκφράσουμε στους άλλους αυτό που είμαστε».