Μια τοπική κοινωνία εν κινήσει…

Ένα ολοκληρωμένο σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης το καθοριστικό στοίχημα της νέας εποχής στο Δήμο Δελφών

Η αυξημένη βαρύτητα της αστικής διακυβέρνησης, ο ρόλος της πόλης και των λειτουργιών της και το επίκεντρο των αναγκών των κατοίκων της και των προοπτικών τους

Γράφει ο Ηλίας Τσίγκας

Πολιτικές, νομοθεσία και κανονισμοί για το αστικό περιβάλλον, πολεοδομία και αστικός σχεδιασμός, τοπική οικονομία και δημοτική χρηματοδότηση, εφαρμογή σε τοπική κλίμακα είναι ορισμένοι από τους στόχους που προτάσσει η ελληνική έκδοση της νέας ατζέντας για τη Βιώσιμη Αστική Ανάπτυξη που κυκλοφορεί σε σε κωδικοποιημένη έκδοση στην ηλεκτρονική διεύθυνση  www.habitat3.gr. Και αποτελεί το νούμερο ένα “εργαλείο” για τη χάραξη πολιτικών και κατευθύνσεων για ένα βιώσιμο μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό σχεδιασμό με κεντρική την ευθύνη των δημοτικών αρχών ανά την επικράτεια στη σύλληψη, την προσαρμογή στα κατά τόπους δεδομένα, την εκπόνηση και την υλοποίησή του.

Εδώ και κάποια χρόνια η πραγματικότητα που δεν μπορεί να παραγνωρίσει κανείς είναι πως πια κυριαρχεί  ένας νέος αστικός πολιτισμός. Η πόλη έχει εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς παράγοντες για την αντιμετώπιση κρίσιμων προκλήσεων όπως η ανάπτυξη της εργασίας, η φτώχεια, η περιθωριοποίηση, οι ανισότητες, η δημογραφική κρίση, η κοινωνική ανάμιξη στην κατοικία, η ασφάλεια των κατοίκων, η διαχείριση των κινητικοτήτων (μετανάστες/πρόσφυγες) ή η διάσωση του περιβάλλοντος, στοιχεία που με άλλα λόγια αποτελούν πια κοινό στόχο για όλες τις πόλεις κάθε μεγέθους, εφ όσον βέβαια έχουν αποκτήσει πάγια και εδραία αστικά χαρακτηριστικά. Κάτι που πια διακρίνει και πόλεις του μεγέθους της φωκικής πρωτεύουσας, την Άμφισσα, αλλά όχι μόνο.

Επομένως, οι αστικές πολιτικές -και όχι κάποιο άλλο μοντέλο ανάπτυξης-είναι εκείνες που πρέπει να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις αυτές, καθώς οι πόλεις έγιναν ο χώρος όπου όλες τις προηγούμενες δεκαετίες της ευημερίας βελτιώθηκαν εισοδήματα, κατοικία, διατροφή, μεταφορές, εκπαιδευτικά συστήματα και γενικά το επίπεδο ζωής των ανθρώπων.

Επιπλέον, οι πόλεις παραμένουν ο καλύτερος χώρος ζύμωσης της ισότητας των φύλων, της χειραφέτησης και της ανεξαρτησίας των γυναικών και των θετικών οικονομικών συνεπειών που φέρνει η συμμετοχή των γυναικών στην εργασία. Παράλληλα, οι πόλεις είναι για τους μετανάστες το πεδίο ανοδικής κοινωνικής κινητικότητας, κοινωνικής ανάμειξης και ένταξης στην εθνική κοινωνία, όπως συνέβη και συμβαίνει με βάση την εμπειρία που έχει αποκτήσει ο καθένας μας τα τελευταία χρόνια στην πόλη και την περιοχή. Με άλλα λόγια, οι πόλεις υπήρξαν και παραμένουν το επίκεντρο της κοινωνικής αλλαγής προς το καλύτερο. Και η διαπίστωση αυτή επιβάλλει και συμπαγή σχεδιασμό για τη διαχείρισή της.

Έχει τεθεί κάτι τέτοιο στην συζήτηση της δημόσιας σφαίρας στον τόπο μας; Φυσικά, έστω κι ασυναίσθητα, έστω κι ανοργάνωτα! Και λέμε ότι ναι μεν τα θέματα αυτά μεμονωμένα έχουν γίνει αντικείμενο δημόσιας πραγμάτευσης, ιδίως στις τελευταίες δημοτικές εκλογές, ωστόσο η πραγματικότητα όσων αναπτύχθηκαν παραπάνω δεν έχουν γίνει συνείδηση από την πλειοψηφία, τουλάχιστον στο βαθμό που αυτό θα υπαγόρευε και ολιστικό σχεδιασμό και όχι αποσπασματικό και κατακερματισμένο προγραμματικό λόγο. Αρκεί να δει κανείς ποιοι ήταν οι καθοριστικοί παράγοντες και τα κυρίαρχα διακυβεύματα στις προ δεκαπενθημέρου δημοτικές εκλογές και τα οποία έπαιξαν κυρίαρχο ρόλο στην κρίση, την βούληση και την επιλογή των κατοίκων και που, εν τέλει, επικαθόρισαν την πολιτική αλλαγή που συνέβη αλλά και την έκταση του εκλογικού αποτελέσματος, θέτοντας νέες διαστάσεις σε αυτό που ονομάζεται “αστική διακυβέρνηση”.

Οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις στο ιστορικό κέντρο της Άμφισσας, οι πεζοδρομήσεις και οι βιοκλιματικές αναπλάσεις, το ζήτημα των Ρομά, η εγκληματικότητα και η δημόσια ασφάλεια, η διαρκώς μεγαλύτερο διείσδυση των σκληρών ναρκωτικών, η βιώσιμη καθημερινότητα σε κάθε έκφανσή της αποτέλεσαν τα βασικά πεδία της δημόσιας συζήτησης και η ανάγκη παροχής λύσεων επέδρασαν αποφασιστικά στις επιλογές των ψηφοφόρων, περισσότερο από κάθε άλλη φορά σε σχέση με αυτά που είχαμε συνηθίσει.

Απόδειξη προς αυτό, κι εν γένει χαρακτηριστικό της σημασίας της αστικής διακυβέρνησης -κι όχι απλώς της δημοτικής διοίκησης- είναι η βαρύτητα των αστικών κέντρων στη διαμόρφωση του εκλογικού αποτελέσματος. Και αναφερόμαστε κυρίαρχα στην έκβαση της εκλογικής μάχης την πρώτη Κυριακή, την καθεαυτό δηλαδή πολιτική εκλογή, όπου συμμετείχαν όλες οι παρατάξεις και οι υποψήφιοι σύμβουλοι και η ψήφος των δημοτών είχε πολύ μεγαλύτερη αντιπροσωπευτικότητα από την εκλογή του δεύτερου γύρου. Ας ρίξουμε μια διαφωτιστική ματιά στις μεταβολές της ψήφου σε σχέση με τον πρώτο γύρο 2014. Και όπου μεταβολή, εννοούμε το αθροιστικό ποσοστό που έχασε ο Θανάσης Παναγιωτόπουλος με το ποσοστό που προσέλκυσε ο Παναγιώτης Ταγκαλής. Στην Άμφισσα η μεταβολή συνολικά λοιπόν ανήλθε στο 22,93%, στην Ιτέα στο 10,9% και στο Γαλαξίδι στο 24,03%! Πρόκειται για τις περιοχές που καταγράφεται η μεγαλύτερη πληθυσμιακή συγκέντρωση στην χωρική επικράτεια του δήμου κι εκλέγουν τους περισσότερους συμβούλους, αλλά ταυτόχρονα και τα σημεία που για διοικητικούς, τουριστικούς ή άλλους λόγους εμφανίζουν και τα ευκρινέστερα χαρακτηριστικά αστικότητας. Στις υπόλοιπες, “ημιαστικές”, περιοχές όπου και τα προτάγματα στις ανάγκες των ψηφοφόρων ήταν διαφοροποιημένα το σκηνικό παρουσίασε διακυμάνσεις. Εκλογική μεταβολή υπέρ Παναγιωτόπουλου σε Δεσφίνα, Γραβιά και Καλλιείς, η οποία ισοφαρίστηκε ποσοτικά από τις μεταβολές υπέρ Ταγκαλή στον Παρνασσό.

Συμπέρασμα; Τη διαφορά σε εκλογικό επίπεδο κάνουν πια κατά τρόπο κατηγορηματικό οι ψηφοφόροι των αστικών κέντρων, οι οποίοι στις αυτοδιοικητικές εκλογές επιλέγουν με καθοριστικό γνώμονα αυτά τα αστικά κριτήρια. Από την άλλη, η εξέλιξη αυτή προξενεί μια εξαιρετική ανισομέρεια μεταξύ των σημείων αυτών και των υπόλοιπων ημιαστικών και αγροτικών περιοχών, με πολλαπλές αρνητικές συνέπειες που κονιορτοποιούν και διασπούν τον ενιαίο χαρακτήρα του δήμου και αφήνουν όχι απλά χωρικές ομάδες και περιοχές ολόκληρες στο περιθώριο του σχεδιασμού, αλλά δυσχεραίνουν και την εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου βιώσιμου αστικού σχεδιασμού για την πλειοψηφία των δημοτών των υπόλοιπων, “αστικών”, περιοχών. Αρκεί κανείς να λάβει σοβαρά υπ όψιν την εγκατάλειψη στους Καλλιείς ή τα τελείως δικαιολογημένα παράπονα των κατοίκων στην παραπαρνάσσια περιοχή του δήμου, οι οποίοι μοιραία αντιμετωπίζονται ως παρίες, χωρίς να έχουν καταλάβει -και να έχουμε καταλάβει- ακόμα το γιατί.

Η συνειδητοποίηση της εδραιωμένης αυτής εξέλιξης από όλους όσοι έχουν θέση – και με όποια αρμοδιότητα κι ευθύνη- στα τοπικά πράγματα είναι καθοριστική για τις αποφάσεις που θα ληφθούν στο άμεσο μέλλον και είτε θα είναι ευθυγραμμισμένες με τις ανάγκες της εποχής ή θα είναι εκτός πραγματικότητας με ιδιαίτερα αρνητικές παρενέργειες τόσο για την ανάπτυξη του τόπου όσο και για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής σε αυτόν. Οφείλουμε, επομένως, να εμπεδώσουμε ότι ζούμε σε μια τοπική κοινωνία εν κινήσει!

Το έχουμε ξαναγράψει και πριν από τρεις μήνες. Η Άμφισσα αλλάζει. Με μια σειρά από πρωτοβουλίες, δράσεις, έργα κι αποφάσεις, που μεταβάλλουν αδιόρατα ίσως αλλά σταθερά το χαρακτήρα της. Άλλες που έχουν γίνει και άλλες που έχουν  δρομολογηθεί να γίνουν. Ο περιφερειακός δρόμος για το Κάστρο, η διαμόρφωση της πλατείας Παπανδρέου, η έλευση των τμημάτων του Γεωπονικού -που ειρήσθω εν παρόδω δε θα αλλάξει κάτι άμεσα ως προς αυτό αν σημειωθεί κυβερνητική μεταβολή, μιας και ο Μητσοτάκης δήλωσε πως θα χρειαστεί τουλάχιστον μια διετία προκειμένου να αξιολογήσει τα νέα δεδομένα στο τοπίο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης στη χώρα- οι εφαρμογές στο πλαίσιο του “smart city”, το ανοικτό κέντρο εμπορίου (open mall), το Κέντρο εκπαίδευσης για την αντιμετώπιση επικίνδυνων καταστροφών, ο χώρος στάθμευσης βαρέων οχημάτων, η ανάπλαση της πλατείας Ησαία, η προϊούσα αστικοποίηση της Λ. Καραμανλή, ο εμπορικός πολυχώρος στο “Γαλαξία”, η βαθμιαία αλλά νομοτελειακή αλλαγή του χαρακτήρα του ιστορικού κέντρου, όλα αυτά, που πια δεν είναι ασκήσεις επί χάρτου, προσθέτουν από μια ψηφίδα το καθένα με αλυσιδωτές και ακτινωτές συνέπειες στο μωσαϊκό της πόλης στην πορεία του χρόνου, αργά αλλά σταθερά, και που όταν γίνουν καθημερινή συνείδηση και βίωμα θα φανεί αφ ενός πως επιδρούν καθοριστικά στην τοπική οικονομία, αφ ετέρου πως διαμορφώνουν ένα νέο αστικό τοπίο, με ισχυρές και ανελαστικές προϋποθέσεις βιώσμης διαχείρισής τους.

Παράλληλα, ακόμα κρισιμότερο μέγεθός είναι αυτά που πρέπει να σχεδιαστεί να γίνουν και τα οποία είναι κάτι παραπάνω από ώριμες απαιτήσεις των κατοίκων της περιοχής. Τελείως ενδεικτικά και για την αναγκαία οικονομία χώρου, η αξιοποίηση της Μαρίνας Ιτέας, η ανάπτυξη του παραλιακού μετώπου της και ο περιφερειακός της πόλης, οι υποδομές της καθημερινότητας στο Γαλαξίδι, που ταυτόχρονα αποτελούν και βάση για την περαιτέρω ανάπτυξη του τουριστικού του προϊόντος, η ασφάλεια των κατοίκων του μιας και η εγκληματικότητα τείνει να προσλάβει ενδημκή διάσταση, ο περιφερειακός από το Κεντρί και άλλα πολλά αποτελούν κρίσιμα διακυβεύματα στο πλαίσιο της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης. Το ίδιο και στην Άμφισσα.

Η επέκταση του σχεδίου πόλης και η πολεοδομική επιλογή, που με άστοχες αποφάσεις πχ βορείως του Κάστρου κινδυνεύει να δημιουργήσει για τις επόμενες γενιές μια πόλη-εξάμβλωμα με την μοναδική πρωτοτυπία η παλιά πόλη -με τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά/δομικά χαρακτηριστικά της- να είναι ανάμεσα σε δύο νέες πόλεις με διαφορετικά αρχιτεκτονικά, πολεοδομικά και μορφολογικά στοιχεία- η ασφάλεια και το ζήτημα των Ρομά, η επέκταση των κοινωνικών υπηρεσιών στην προοπτική της αναγκαίας απομείωσης των κοινωνικών ανισοτήτων, η διαμόρφωση ενός διακριτού cith branding  απέναντι στον πολιτιστικό αχταρμά που τη χαρακτηρίζει σήμερα με τα επάλληλα ιστορικά/πολιτιστικά στρώματά της να αποτελούν πλίνθους ατάκτως ερριμμένους, η αύξηση των υποδομών φιλοξενίας επισκεπτών -κυρίαρχα μέσω του airbnb- η επέκταση των σχεδιασμών smart city κι άλλα πολλά συνιστούν ζητήματα παρόντα που χρήζουν σχεδιασμού και προώθησης και δεν ανάγονται ούτε στη σφαίρα της φαντασίας ούτε στο ότι “κάποτε πρέπει να γίνουν”! Άλλωστε, το κάποτε είναι πολύ κοντά στο ποτέ…

Όλα όσα αναπτύχθηκαν στις παραπάνω γραμμές είναι ζητήματα που τα έχουμε μπροστά μας προς αντιμετώπιση και που έχουν απασχολήσει όλους μας, με τελευταία ευκαιρία τις προ δεκαπενθημέρου δημοτικές εκλογές. Αλλά μας έχουν απασχολήσει σκόρπια, μεμονωμένα και αποσπασματικά. Και όχι ως μέρος ενός ολιστικού πλαισίου  αειφορικής ενατένισης για το προσεχές μέλλον. Η ανάγκη είναι αδήριτη και νομοτελειακή, επομένως,  για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο βιώσιμης αστικής ανάπτυξης! Κατ αρχάς για τη νέα δημοτική Αρχή. Το διακύβευμα της αστικής διακυβέρνησης, το ποιος κατακτά και διακρατά την εξουσία στις πόλεις, καθώς και ποιες αποφάσεις -τι ποιότητας και ποιου ορίζοντα- λαμβάνει και υλοποιεί γίνεται ολοένα και κρισιμότερο ζήτημα. Και θα είναι ακόμα πιο κρίσιμο τα προσεχή χρόνια. Αλλά αφορά ισότιμα και την κοινωνία των πολιτών με τους φορείς και τις συλλογικότητές της, τον καθοριστικό ιδιωτικό τομέα και κάθε δημότη ξεχωριστά. Και αυτή η πραγματικότητα δεν θα πρέπει πλέον άλλο να διαλανθάνει της προσοχής κανενός…