Οι Δελφοί στη σκιά της Κλιματικής Αλλαγής!

Η κλιματική αλλαγή είναι πλέον ο πιο σημαντικός κίνδυνος του τόπου μας, λέει η Αθανασία Ψάλτη, Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φωκίδας

Από την Έντυπη Έκδοση

Άμεσες οι επιπτώσεις στα μνημεία, με ορατό πλέον τον κίνδυνο να οξυνθούν ανεπανόρθωτα τα προσεχή χρόνια
Δελφοί και κλιματική αλλαγή: μία συζήτηση επίκαιρη όσο ποτέ

Γράφει η Αθανασία Ψάλτη*

Στο πλαίσιο μίας βιώσιμης ανάπτυξης που έχει ως πρωτεύοντα στόχο την προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και του φυσικού περιβάλλοντός το οποίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με αυτά, η κλιματική αλλαγή είναι πλέον ο πιο σημαντικός κίνδυνος.
Το δελφικό μαντείο εξάλλου ανεγέρθηκε σε μία θέση ευάλωτη από την αρχαιότητα στα φυσικά φαινόμενα, όπως οι κατολισθήσεις και οι βραχοπτώσεις, απότοκα των σαθρών πετρωμάτων και του σεισμογενούς περιβάλλοντος των «φαεινών» Φαιδριάδων που προστάτευαν το πάνσεπτο ιερό και συνάμα προκαλούσαν ανυπολόγιστες βλάβες. Γνωρίζουμε από τις αρχαίες πηγές ότι το 479 π.Χ. η περσική εισβολή στους Δελφούς αποσοβήθηκε χάρη στην τρομακτική πτώση λίθων η οποία έσπειρε τον πανικό στον εχθρό, ενώ το ίδιο φαινόμενο προστάτευσε το ιερό το 279 π.Χ. κατά τη διάρκεια της γαλατικής εισβολής. Στα νεότερα χρόνια έντονες βραχοπτώσεις το 1905 συνέθλιψαν τον πώρινο ναό της Αθηνάς Προναίας και τον Ιανουάριο του 1980 τα λείψανα της αρχαίας πηγής Κερνάς.

Επισημαίνεται ότι η άγνοια των ανθρώπων, όπως η εγκληματική φύτευση του αρχαιολογικού χώρου με πεύκα κατά τη δεκαετία του 1930, και η ατμοσφαιρική ρύπανση των μνημείων από τα οχήματα που μεταφέρουν τους χιλιάδες ετησίως επισκέπτες αποτέλεσαν έναν επιπλέον εχθρό για την ακεραιότητά του.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Φωκίδος ήδη από τη δεκαετία του 1980 έχει προβεί σε συνεργασία με άλλους φορείς στην εκπόνηση μελετών και την υλοποίηση έργων προστασίας των αρχαίων μνημείων και των επισκεπτών από τις βραχοπτώσεις. Τα τελευταία έτη για την προστασία του αρχαίου Σταδίου υλοποιήθηκε το έργο “Κατασκευή Μεταλλικού Τοίχου Ανάσχεσης” στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2007-2013, το οποίο περιελάμβανε την κατασκευή μεταλλικού τοίχου ανάσχεσης σε μήκος 76μ. και μέση απόσταση 18μ. περίπου από την βάση του πρανούς που διαμορφώνεται επάνω από το αρχαίο Στάδιο. Επιπλέον, η αναγκαιότητα συνεργασίας σε Διυπουργικό Επίπεδο έτυχε αποδοχής από την Υπηρεσιακή Ιεραρχία και ύστερα από Υπουργική Απόφαση ανατέθηκε το 2014 στην ΕΥΔΕ ΠΑΘΕ η διαδικασία εκπόνησης νέας μελέτης με τίτλο “Προστασίας από καταπτώσεις σε τμήμα της Ε.Ο. Αράχοβας-Δελφών, στην περιοχή του αρχαιολογικού χώρου Δελφών” με μήκος επέμβασης επί της υφιστάμενης οδού 1500μ. Η μελέτη εγκρίθηκε ομόφωνα από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο παρά το γεγονός ότι περιλαμβάνει μείζονος κλίμακας παρεμβάσεις στον αρχαιολογικό χώρο.

Για την προστασία του αρχαιολογικού χώρου από το ενδεχόμενο πυρκαγιάς πλην των τακτικών αποψιλώσεων έχει εγκατασταθεί ήδη από τη δεκαετία του 1990 ένα σύστημα πυρόσβεσης το οποίο επεκτάθηκε σε όλο το χώρο και αυτοματοποιήθηκε με πιστώσεις του ΕΣΠΑ την περίοδο 2013-2015. Επιπλέον στο πλαίσιο εγκεκριμένης από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο φυτοτεχνικής μελέτης, την περίοδο 2013-2015 έγινε απομάκρυνση ξερών πεύκων και άλλων δέντρων που λειτουργούν ως εύφλεκτη ύλη.

Στο πλαίσιο της προστασίας των μνημείων από τους βλαβερούς ρύπους των οχημάτων που διέρχονται την Ε.Ο. στο ύψος του αρχαιολογικού χώρου η Εφορεία Αρχαιοτήτων Φωκίδος από το 2010 έως και σήμερα έχει συνδράμει αποφασιστικά και έχει υποστηρίξει κάθε προσπάθεια του Δήμου Δελφών και της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας για την κατασκευή χώρων στάθμευσης στην ευρύτερη περιοχή των Δελφών και την αποφυγή της παράνομης στάθμευσης ενώπιον του μουσείου κυρίως από τουριστικά λεωφορεία. Προσφάτως μάλιστα μετά από ειδική μελέτη τοποθετήθηκε οδοσήμανση που επιβάλει χαμηλό όριο ταχύτητας και αποτρέπει την αυθαίρετη στάθμευση.

Ωστόσο, δεδομένου ότι η κλιματική αλλαγή έχει ήδη ξεκινήσει με άμεσες επιπτώσεις και στα μνημεία, οι οποίες ενδέχεται να οξυνθούν τις επόμενες δεκαετίες, πλην έργων αναγκαίων όπως αυτά που αναφέρθηκαν σημαντική είναι η ευαισθητοποίηση των κατοίκων των γειτονικών με τους αρχαιολογικούς χώρους περιοχών, καθώς και η επαγρύπνηση του προσωπικού που εργάζεται σε αυτούς. Ενέργειες που αφορούν κυρίως στην πρόληψη των κινδύνων, όπως η ενίσχυση του νομικού πλαισίου προστασίας των μνημείων, η εγκατάσταση συστημάτων προειδοποίησης ακραίων φυσικών φαινομένων, η ενίσχυση του εθελοντισμού ειδικά των τοπικών κοινοτήτων, η εκπαίδευση του Στρατού και της Αστυνομίας σε θέματα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, η ενίσχυση των εθνικών στρατηγικών ευαισθητοποίησης σε περίπτωση καταστροφής και η γνώση των πιθανών κινδύνων πρόκλησης καταστροφών ή των τρόπων ανασυγκρότησης μετά από αυτές, είναι μόνο ελάχιστα από τα μέτρα τα οποία δύναται να ελαχιστοποιήσουν την όποια περιβαλλοντική καταστροφή.

Σε κάθε περίπτωση το Υπουργείο Πολιτισμού πρέπει τα επόμενα χρόνια να ηγηθεί αντίστοιχων στρατηγικών και να οδηγηθεί στη λήψη αποφάσεων, όπως την κατάργηση του πλαστικού στους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία, την αποκλειστική χρήση ανακυκλωμένου χαρτιού στις εκδόσεις του και τέλος τη μετατροπή των ηλεκτροβόρων μουσείων σε μονάδες που λειτουργούν με πράσινη ενέργεια.

*Η Αθανασία Ψάλτη είναι Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φωκίδας