Πώς σπιλώνουν και πως παραπληροφορούν για τη ΔΕΗ (vol II)

Του Γιώργου Χρ. Γκούμα*

Από την Έντυπη Έκδοση

Η αντίστοιχη εταιρία, κρατική, που έστησε το δίκτυο και είναι ακόμα κρατική αλλά έχει μόνο το δίκτυο διανομής και οχι την παροχή υπηρεσιών και το ρεύμα, είναι διαφορετική σε κάθε περιοχή της Αυστραλία αλλά εδω στην Βικτώρια είναι η powercore.

Εδω και το site της (https://www.powercor.com.au), που πρώτο πρώτο έχει ενα εργαλείο για να δείς γιατί εχει διακοπή ρεύματος, κάτι που συμβαίνει συχνά.

Είναι γεγονός οτι οσο περισσότερο μεγαλύτερες οι χώρες, τόσο και δυσκολότερο η συντήρηση στο δίκτυο.

Η απελευθέρωση της αγοράς ρεύματος, εδω έχει γίνει τουλάχιστον δυο δεκαετίες πριν. Αυτό δημιουργεί και ενα παράδειγμα στις χώρες, όπως η πατρίδα, που δεν έχουν φτάσει ακόμα στο μοντέλο που προσπαθούν να αντιγράψουν, να δούν πριν το κάνουν, τα καλά και τα άσχημα και ίσως να αναθεωρήσουν σε ορισμένα πράγματα ή τουλάχιστον να τα σχεδιάσουν διαφορετικά γλυτώνοντας απο μαρτύρια που με μαθηματική ακρίβεια θα συμβούν αν αντιγράψουν ένα μοντέλο που δημιουργεί τεράστια προβλήματα, αποδεδειγμένα.

Μάλιστα σε μια χρονική συγκυρία που πλέον η παραγωγή ρεύματος δεν μπορεί να στηρίζεται σε παραδοσιακές μορφές παραγωγής όπως ο λιγνίτης και το πετρέλαιο.

Εκείνο που είναι αδιαμφισβήτητο είναι οτι εαν κοπεί το ρεύμα αυτομάτως η χρονολογία απο 2019 γίνεται κάτι σαν 1500. Αυτό και τα νουμερα ζήτησης σε ρεύμα δείχνουν οτι το ρεύμα είναι απολύτως απαραίτητο και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν άλλη μια εμπορεύσιμη υπηρεσία ή αγαθό.

Είναι διαφορετικό, απο την φύση του. Δεν είναι ούτε υπηρεσία, ούτε αγαθό με τις κλασικές έννοιες των όρων αυτών. Είναι κάτι που για να το καταλάβει κανείς καλύτερα θα πρέπει να το περιγράψει και να το αναλύει με τον τρόπο  που αναλύουμε τα δίκτυα. Είναι κανείς θα έλεγε δίκτυο. Φυσικά δεν αναφέρομαι στην πραγματική φύση του που είναι ενέργεια αλλά στον τρόπο με τον οποίο αυτή αντιμετωπίζεται όταν τιμολογείται ή σχεδιάζεται η παραγωγή του και διανομή του.

Για παράδειγμα γιατί εφόσον είναι απολύτως απαραίτητο να έχουμε ρεύμα δεν κατασκευάστηκαν ποτέ ατέλειωτες μονάδες παραγωγής ώστε να παράγουν διαρκώς τεράστιες ποσότητες που θα έκαναν την τιμή του να είναι εξευτελιστικά χαμηλή; Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι γιατι είναι δύκτιο και σαν τέτοιο δεν το χρειαζόμαστε μέρα νύχτα το ίδιο παρά αυξομειώνεται η ζήτησή του ακόμα και κατα την διάρκεια μερικών ωρών.

Άλλη απάντηση στην ίδια ερώτηση είναι οτι δεν αποθηκεύεται, εύκολα και με χαμηλό κόστος, ή τουλάχιστον αυτό ήταν αλήθεια μέχρι πρότινος και πλέον έχουμε το παράδειγμα της Νότιας Αυστραλίας, περιοχής – κράτος της Αυστραλίας με πρωτεύουσα την Αδελαΐδα.

Μέχρι πρότινος ακόμα και οι μονάδες παραγωγής με λιγνίτη λειτουργούσαν με κλιμακούμενη παραγωγή παράγοντας οχι συνέχεια το maximum απο οσο μπορούσαν αλλά αυξομείωναν την παραγωγή ανάλογα με τα φορτία και την ζήτηση. Αυτό μπορεί να αναλυθεί και κατανοηθεί με την θεωρία των δικτύων.

Τώρα τι παράδειγμα δημιούργησε η Νότια Αυστραλία.

Αυτό ίσως να σας βοηθήσει να καταλάβετε, εαν έχετε τέτοια διάθεση, περισσότερα σχετικά με το που θα έπρεπε να είναι το πρόβλημα σήμερα.

Το Σεπτέμβριο του 2016 (https://www.abc.net.au/news/2016-09-28/sa-power-outage-explainer/7886090) έγινε λόγο δυο κυκλώνων καταστροφή σε τρία σημεία, κρίσιμων στοιχείων του δικτύου ρεύματος στην Νότια Αυστραλία. Τα προηγούμενα χρόνια η ίδια περιοχή-κράτος της Αυστραλίας, είχε δώσει κίνητρα να δημιουργηθούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες σε μεγάλη κλίματα αντικαθιστώντας έτσι το μεγαλύτερο κομμάτι της παραγωγής του λιγνίτη-άνθρακα και φυσικού αερίου, και πιάνοντας ετσι τους στόχους που είχε θέσει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση για τις εκπομπές CO2.

Αυτά όμως απέτυχαν λόγω καιρού, να δώσουν ρεύμα στο δίκτυο όταν αυτό ουσιαστικά έκλεισε για να προστατέψει τον εαυτό του, μετά τις κύριες ζημιές που δέχτηκε απο τους κυκλώνες.

Μάλιστα οι ανεμογεννήτριες δεν μπορούσαν να λειτουργήσουν λόγω σφοδρών ανέμων και τα φωτοβολταϊκά δεν απέδιδαν μιας και υπήρχε εκτεταμένη κακοκαιρία με βαριές συννεφιές.

Τότε παρουσιάστηκε για να δώσει την λύση ο γνωστός Elon Mask ο οποίος μάλιστα είπε οτι θα φτιάξει μια μονάδα με μπαταρίες που θα αποθηκεύουν το ρεύμα και σε περιπτώσεις σαν την παραπάνω θα έχουν ρεύμα να τροφοδοτήσουν το δίκτυο.

Όταν αντιμετώπισε την χλεύη ορισμένων παραγόντων τους απάντησε οτι θα φτιάξει την μονάδα μέσα σε 100 μέρες και αν οχι δεν θα χρεώσει την πολιτεία ούτε δολάριο.

Την έφτιαξε σε δυο μήνες με το χρονόμετρο να τρέχει από τότε που έπεσαν οι υπογραφές στα συμβόλαια (https://www.theverge.com/2017/11/23/16693848/elon-musk-worlds-biggest-battery-100-days). Η μονάδα αυτή,

απο τότε που άρχισε να λειτουργεί, απέδειξε στην πράξη πόσο χρήσιμη είναι και οδήγησε σε παρόμοιες μονάδες με μπαταρίες να αρχίσουν να δημιουργούνται ανα τον πλανήτη (https://www.abc.net.au/news/2018-11-15/sa-tesla-battery-site-on-track-to-charge-may/10496282).

Απέδειξε για παράδειγμα (https://reneweconomy.com.au/how-the-tesla-big-battery-kept-the-lights-on-in-south-australia-20393/), την χρησιμότητά του, πέρσι όταν μετά απο κεραυνό καταστράφηκαν δυο κυκλώματα υπεύθυνα για την διασύνδεση δυο άλλων περιοχών της Αυστραλίας, της Νέας Νότιας Ουαλίας και της Κουϊνσλάνδης. Το αποτέλεσμα αυτής της καταστροφής το έννοιωσε όλο το υπόλοιπο δύκτιο που ξαφνικά έπρεπε να σηκώσει το φορτίο μιας και ρεύμα έπαψε να έρχεται απο τις δυο αυτές περιοχές και ξαφνικά έπρεπε να καλυφθεί απο ιδία μέσα. Μια άλλη περιοχή της Αυστραλίας, η Ταζμανία κατέρρευσε το δίκτυο και μόνο η Νότια Αυστραλία άντεξε χωρίς κανένα πρόβλημα χάρις στην μονάδα με τις μπαταρίες.

Στο μεταξύ να πούμε οτι και οι φυσικές καταστροφές και ο σχεδιασμός της συνέχειας των υπηρεσιών, ακόμα και απέναντι στην μητέρα φύση που θυμώνει που και που, είναι μέρος της θεωρίας των δικτύων, δηλαδή άλλος ενας λόγος που θα πρέπει να θεωρούμε το ρεύμα σαν δίκτυο.

Αντί λοιπόν να προβληματιζόμαστε πως θα αντιμετωπίζονται τα ολοένα και περισσότερο συχνότερα έντονα καιρικά φαινόμενα, ακόμα και στην χώρα μας, που κάποτε ήταν αδύνατο να συμβούν και τα βλέπαμε μόνο απο την τηλεόραση να συμβαίνουν σε μακρινές χώρες, θα πρέπει να αναλωθούμε σε συζητήσεις αν πρέπει να γίνει ιδιωτική ή οχι η ΔΕΗ.

Με απλά λόγια όπου έκαναν ιδιωτική την αντίστοιχη ΔΕΗ, κράτησαν το δίκτυο κορμού ή και όλο στην ίδια και ιδιωτικοποίησαν της παροχή ρεύματος σαν υπηρεσία στον τελικό αποδέκτη.

Αυτό ήταν και το αρχικό σχέδιο με την απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας και στην χώρα μας, που έπρεπε να έχει συμβεί απο το 2000 με δέσμευση απέναντι στην Ευρωπαική νομοθεσία αλλά και καθυστέρησε, και επιβλήθηκαν πρόστιμα και ποτέ δεν έγινε με νόμιμο τρόπο αφού καλά καλά δεν πρόλαβε να γίνει και δυο εταιρίες μάζεψαν προκαταβολές πελατών, που πλήρωσαν για να φύγουν απο την ακριβή ΔΕΗ και να πάνε σε ενα άλλο πάροχο αλλά εκείνες κατέρευσαν όταν στελέχη τους μετέφεραν το χρήμα σε λογαριασμούς τους στο εξωτερικό και έγιναν άφαντοι, μέχρι που το σκάνδαλο ξέσπασε και βρέθηκαν κατηγορούμενοι και στην φυλακή νομίζω, χωρίς να ξέρω τι έγινε με τα χρήματα τελικά.

Σε χώρες όπως η Αυστραλία, που έχουν διαχωρήσει την παραγωγή απο την διανομή και η κρατική εταιρία κάνει την συντήρηση αλλά πληρώνεται απο τις εταιρίες που κάνουν την διανομή, και παρόλο που οι νόμοι εδώ τηρούνται με τις ποινές να πέφτουν αλύπητα στον παραβάτη, να τι γίνεται.

Εχουν δημιουργηθεί 48 εταιρίες (https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Power_companies_of_Australia) που δραστηριοποιούνται και στην παραγωγή και στην διανομή. Για να περάσει το ρεύμα όμως που παρήγαγαν, πρέπει να περάσει απο το μέσο, το δίκτυο που περνάει πάνω μέσα και απο κάτω απο ιδιωτικές και κρατικές περιουσίες.

Ετσι το δίκτυο δεν μπορεί να την φύση του να είναι ιδιωτικό και να ο κύριος λόγος να παραμένει κρατικό.

Και τι προσφέρουν οι 48 εταιρίες; Πως αγανακτείς από τα πακέτα «προσφορών» των κινητών τηλεφώνων που έχουν δημιουργήσει τόσα πολλά και σύνθετα να τα κατανοήσεις γρήγορα πακέτα που στο τέλος διαλέγεις ένα και στο μεταξύ προσπαθείς να καταλάβεις αν ήταν καλό ή όχι και αργότερα το τροποποιείς. Ε κάθε μέρα θα χτυπήσει το τηλέφωνο τουλάχιστον μια φορά για να κάνει προσφορά κάποια εταιρία, να σου αλλάξει το πρόγραμμα ρεύματος και 48 εταιρίες επι τουλάχιστον 2 η κάθε μια υπάρχουν 96 διαφορετικά πακέτα που λίγο πολύ σου προσφέρουν το ίδιο πράγμα. Επειδή έχουν και πρόσβαση σε στατιστικά στοιχεία που εμείς δεν, κατάλαβαν ότι αν διαχωρίζουν το τιμολόγιο σε ώρα αιχμής και όχι ώρα αιχμής τότε κερδίζουν λιγότερα, σου βάζουν μια ταρίφα μέρα νύχτα και σου δίνουν έκπτωση αν πληρώσεις εως την ημερομηνία που πρέπει να πληρώσεις και γράφει πάνω ο λογαριασμός. Επειδή υπάρχει τεράστιος αριθμός λογαριασμών που αναγκάζονται να κάνουν διακανονισμό και να πληρώσουν με δόσεις, χάνουν την έκπτωση φυσικά και ετσι οι εταιρίαι βγάζουν πιο πολλά από το να είχαν φτηνό τιμολόγιο και να προγραμμάτιζε το νοικοκυριό την μπουγάδα και το πλυντήριο πιάτων τη νύχτα.

Δηλαδή με άλλα λόγια αυτό που θα έπρεπε να ισχύει, ο ανταγωνισμός μεταξύ των εταιριών να λειτουργεί προς όφελος του καταναλωτή, δεν ισχύει γιατι έχουν και τα γένια και τα χτένια και λαμβάνουν τα μέτρα τους. Έχουν κάνει και λόμπι και συνεννοούνται, άτυπα και παράνομα να μην εξευτελίσει κανείς την τιμή παρακάτω από μια ψηλή τιμή ώστε όλοι να κερδίσουν παρά ο καταναλωτής. Μέχρι που έφτασε ο πρώην πρωθυπουργός (https://www.smh.com.au/politics/federal/feel-the-power-malcolm-turnbull-summons-electricity-retailers-to-canberra-for-summit-20170803-gxotv1.html) να καλέσει σε συνάντηση όλα τα μεγάλα στελέχη των εταιριών και να τους ζητήσει να μειώσουν την τιμή ρεύματος γενικός γιατι η κατάσταση έχει ξεφύγει. Μια μελέτη μάλιστα ανέδειξε το γεγονός ότι εάν άλλαζαν εταιρία πιο συχνά οι καταναλωτές μπορούσαν να σώσουν εως και $830 το χρόνο, κάτι σαν 520Euro.

Με άλλα λόγια αν περιμένει κανείς ότι με το να έχουμε περισσότερες εταιρίες, που δεν παράγουν, απλά παρεμβάλλονται μεταξύ παραγωγού και εμάς, θα μειωθεί η τιμή, τότε να αρχίσει να διαβάζει και άλλα τέτοια παραμύθια, και να αρχίσει να πιστεύει και στις Νεράιδες γιατί θα τις χρειαστεί στο μέλλον.

Το αρχικό άρθρο λοιπόν εχει την θέση οτι εφόσον τα δίκτυα, λόγω της ιδιομορφίας τους και την απόλυτης εξάρτησης του σύγχρονου ανθρώπου απο αυτά, θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται διαφορετικά.

Και ξαναλέω:

Αντί να βάζουν τα ταμεία να επενδύουν σε τραπεζικά προϊόντα μεγάλου ρίσκου, θα μπορούσαν απο την μια να κρατάνε κρατικά τα δίκτυα και απο την άλλη να βάζουν τα ταμεία, που και αυτά κρατικά είναι, να επενδύουν το χρήμα, που πρέπει να αποδώσει για να έχουν να αποδώσουν συντάξεις, στα ίδια τα δίκτυα.

Με ενα σμπάρο δυο τριγώνια.

Και τα δίκτυα έχουν πρόσβαση σε κεφάλαια, που χωρίς τραπεζικό δανεισμό δεν επιβαρύνει και απο την άλλη τα ταμεία εξασφαλίζουν σε μεγάλο βαθμό τις αποδόσεις των επενδεδυμένων κεφαλαίων τους μιας και πάνε σε πραγματικά αγαθά-υπηρεσίες: τα δίκτυα.

Ετσι δεν θα υπάρχει και το φαινόμενο, οι εκάστοτε κυβερνήσεις να χρησιμοποιούν σαν άλλοθι το πρόβλημα με τις συντάξεις και να εφαρμόζουν καινούργια ή βαρύτερη φορολογία ώστε να εξασφαλίσουν χρήμα για τον συνταξιούχο.

Και λόγω της προσβασης σε φθηνό χρήμα, τα δίκτυα θα μπορούσαν να προσφέρουν τιμολογιακή πολιτική, πραγματικά φθηνή.

* Ο Γιώργος Χρ. Γκούμας γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Άμφισσα. Ζει κι εργάζεται στην Αυστραλία.