“Τα συναισθήματα που συνοδεύουν τον καρκίνο του μαστού”

Η 25 η  Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί ως η  παγκόσμια ημέρα κατά του καρκίνου του
μαστού. Πρόκειται για τη νόσο που έχει μελετηθεί περισσότερο από οποιαδήποτε
άλλη κακοήθεια, καθώς αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρκίνου και τη συχνότερη
αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες παγκοσμίως.
Η συμπτωματολογία της νόσου αφορά στην εμφάνιση ενός απτού –συνήθως μη
επώδυνου– ογκιδίου το οποίο αποτελεί το πλέον συχνό πρώιμο σύμπτωμα. Σε κάθε
περίπτωση, όμως, οποιαδήποτε αλλαγή στο σχήμα, το χρώμα και την υφή του
μαστού ή της θηλής πρέπει να αποτελεί αντικείμενο περαιτέρω διερεύνησης. Ο
καρκίνος του μαστού πρόκειται για μία πολυπαραγοντική ασθένεια με αποτέλεσμα
τόσο γενετικοί παράγοντες όσο και συνήθειες της καθημερινής ζωής να
συμβάλλουν στην εμφάνισή του. Πιο συγκεκριμένα, σημαντικό ρόλο έχει η
κληρονομικότητα, καθώς έχουν βρεθεί γονίδια υπεύθυνα για τη νόσο, ενώ
παράλληλα παράγοντες κινδύνου θεωρούνται και οι διαταραχές της εμμήνου ρύσης
(π.χ. πρώιμη εμμηναρχή ή καθυστερημένη εμμηνόπαυση). Από την άλλη ζωτικής
σημασίας καθίσταται η ποιότητα του τρόπου ζωής, καθώς πολλές γυναίκες
υιοθετούν ανθυγιεινές καθημερινές συνήθειες, όπως κάπνισμα, κατανάλωση
αλκοόλ, έλλειψη σωματικής άσκησης και έκθεση σε ακτινοβολία.
Ο καρκίνος του μαστού, όπως άλλωστε και κάθε νόσος, ακολουθείται από σοβαρές
επιπτώσεις σε σωματικό και ψυχολογικό επίπεδο. Η ασθενής εκτός από τις αλλαγές
στην εμφάνιση της, έρχεται συνήθως αντιμέτωπη με σωματική κόπωση και
ψυχολογικές μεταβολές. Σε γενικές γραμμές, κάθε ασθενής περνάει ορισμένα
στάδια κατά την εξέλιξη της νόσου. Το πρώτο περιλαμβάνει την άρνηση αυτής,
αφού η ασθενής συχνά αμφισβητεί την αλήθεια που της ανακοινώνεται. Υποθέτει
ότι ο γιατρός έχει κάνει λάθος, ζητάει άλλες γνώμες ή αντιμετωπίζει με αδιαφορία
το πρόβλημα, σαν να αφορά ένα τρίτο πρόσωπο κι όχι την ίδια. Έπειτα, ακολουθεί η
εκδήλωση θυμού προς τον εαυτό, το φιλικό και συγγενικό περιβάλλον, ακόμα και

προς το Θεό. Κατόπιν έρχεται το στάδιο της συνδιαλλαγής και της
διαπραγμάτευσης, με απώτερο στόχο την ίαση, καθώς η ασθενής προσπαθεί να
εξασφαλίσει τις καλύτερες συνθήκες αντιμετώπισης της, ενώ όταν αυτό δεν
επιτυγχάνεται παρατηρούμε το στάδιο της κατάθλιψης. Τέλος, υπάρχει το στάδιο
της ήρεμης αποδοχής της αλήθειας. Στο στάδιο αυτό, οι ασθενείς συχνά μιλούν για
δύο ζωές: για τη ζωή πριν και για τη ζωή μετά την εκδήλωση του καρκίνου, αφού
μετά τη διάγνωση της νόσου επαναπροσδιορίζουν το νόημα της ζωής τους.
Αδιαμφισβήτητα ο καρκίνος αποτελεί ταμπού για τους περισσότερους ασθενείς και
το συγγενικό τους περιβάλλον, γι’ αυτό ποικίλλουν οι αντιδράσεις στο άκουσμά του.
Ο παράγοντας της οικογένειας παίζει ρόλο-κλειδί στην επιτυχημένη διαχείριση της
νόσου. Αποδεδειγμένα γυναίκες που δεν έχουν δυνατή υποστήριξη από την
οικογένειά τους υποφέρουν περισσότερο. Είναι γεγονός ότι ο ρυθμός ζωής
μεταβάλλεται, καθώς προκύπτει ένα μεγάλο κενό σε συναισθηματικό αλλά και σε
πρακτικό επίπεδο με σημαντικό ψυχολογικό (και ίσως οικονομικό) κόστος. Οι
ανακατατάξεις στους ρόλους της οικογένειας, σε συνδυασμό με την αναπόφευκτη
συναισθηματική φόρτιση όλων των μελών της συχνά είναι πηγή εντάσεων και
συγκρούσεων στο εσωτερικό της. Τα μέλη της εξουθενώνονται συναισθηματικά και
σωματικά οδηγώντας σε ξεσπάσματα θυμού, αδιαφορίας ή αντίθετα
υπερπροστατευτικότητας. Γι’ αυτό, ακριβώς η αγάπη, κατανόηση και επικοινωνία
προσφέρει ψυχική ανακούφιση στις ασθενείς, δίνοντας κίνητρο για να παλέψουν.
Αυτό που αξίζει να διευκρινιστεί στο σημείο αυτό είναι ότι τα μέλη της οικογένειας
πολλές φορές δείχνουν να μην συμμερίζονται την ασθενή, έχοντας απαιτήσεις από
εκείνη, ίδιες με αυτές που είχαν πριν την διάγνωση της νόσου. Αυτό αφορά στην
δική τους αντίσταση στην επώδυνη πραγματικότητα, αρνούμενοι ότι το αγαπημένο
συγγενικό τους πρόσωπο δεν έχει τις αντοχές που είχε. Κατ’ αυτόν τον τρόπο,
συνεχίζουν να την αντιμετωπίζουν ως δυνατή, μη μπορώντας να αποδεχτούν την
ευαλωτότητα που συνοδεύει πολλές φορές τη νόσο. Για το λόγο αυτό, η ανοιχτή
επικοινωνία ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας κρίνεται απαραίτητη, έτσι ώστε
αυτή η φαινομενική αδιαφορία των υπολοίπων να νοηματοδοτηθεί ως εκδήλωση
ανησυχίας και αγάπης.
Δεδομένου ότι δεν μπορεί να αποφευχθεί πλήρως η πιθανότητα νόσησης πρέπει να
υιοθετούμε παραμέτρους πρόληψης, όπως ο θηλασμός, η φυσική δραστηριότητα
και η σωστή διατροφή. Σε περίπτωση εμφάνισης της νόσου, όσο νωρίτερα
διαγνωσθεί τόσο λιγότερες πιθανότητες υπάρχουν να έχει κάνει μετάσταση. Σε
αυτό συμβάλλει η ετήσια μαστογραφία και η αυτοεξέταση (ψηλάφηση μαστού).

Είναι σημαντικό οι γυναίκες να κατανοούν τις δυσκολίες τους και να αναζητούν
υποστήριξη είτε από τα κοντινά τους πρόσωπα είτε από κάποιον ειδικό ψυχικής
υγείας. Η ψυχοθεραπεία βοηθά τις γυναίκες να ανταπεξέλθουν και να
αντιμετωπίσουν διαφορετικά την κατάσταση, τόσο σε συναισθηματικό και γνωστικό
επίπεδο, όσο και σε πρακτικό.
Κατά τη διάρκεια της εκάστοτε θεραπείας εξαιρετικά χρήσιμη είναι και η
υποστήριξη που μπορεί να λάβουν οι ασθενείς από ομάδες (συλλόγους) βοήθειας,
όπου δίνεται η ευκαιρία ανοιχτής έκφρασης των έντονων συναισθημάτων και
αποφόρτισης της συναισθηματικής τους κατάστασης, μαθαίνοντας τρόπους
διαχείρισης του άγχους.

Τσώνου Κονδυλία, Νοσηλεύτρια ΤΕ
Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας Π. Σακελλαρόπουλος.