Η δύναμη του να λες «όχι»

Η δύναμη του να λες «όχι»
Υπάρχουν φορές που δεχόμαστε σιωπηλά να κάνουμε πράγματα που δεν
επιθυμούμε στ’ αλήθεια. Από το να πούμε «ναι» σε ένα κοινωνικό κάλεσμα στο
οποίο δεν έχουμε τη διάθεση να πάμε, μέχρι το να συνθλίψουμε το πρόγραμμα μας
ώστε να μην αρνηθούμε την εξυπηρέτηση που μας ζήτησε ο προϊστάμενος μας. Το
«όχι» είναι μια λέξη που όσο δύσκολα την αποδεχόμαστε, τόσο δύσκολα την
ξεστομίζουμε. Τι μας κάνει, όμως, να πιστεύουμε ότι η λέξη αυτή είναι αρνητικά
φορτισμένη; Τί είναι αυτό που κάνει το «όχι» τόσο δύσκολο να ειπωθεί;
Τις περισσότερες φορές οι άνθρωποι στην υπέρμετρη προσπάθεια τους για
αποδοχή και αναγνώριση από τον κοινωνικό τους περίγυρο, αδυνατούν να πουν
«όχι». Επιδιώκουν να ικανοποιήσουν τους γύρω τους και να φανούν αντάξιοι των
προσδοκιών τους, ξεχνώντας την σημαντικότερη σχέση της ζωής τους: τη σχέση με
τον ίδιο τους τον εαυτό.
Αυτό συμβαίνει διότι συχνά οι άνθρωποι συγχέουν τον αρνητισμό με την αρνητική
απόκριση. Ο αρνητισμός είναι μια «στείρα» στάση ζωής και αφορά στον τρόπο με
τον οποίο το άτομο επιλέγει να δει τις διάφορες καταστάσεις της καθημερινότητας,
σε αντίθεση με το «όχι» το οποίο είναι μια στιγμή καθαρής επιλογής. Δηλώνει πως
ενώ τα άτομα εκτιμούν και σέβονται τις αλληλεπιδράσεις με τους γύρω τους, δεν
μπορούν να επιτρέψουν να επηρεάζονται πάντοτε από αυτές. Έτσι το «όχι»
λειτουργεί ως ένα ψυχο-προστατευτικό εργαλείο με το οποίο διατηρείται η
διακριτή περίμετρος του εαυτού. Παρ’ ότι, λοιπόν, απολαμβάνουν τις κοινωνικές
συναναστροφές και τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, οι άνθρωποι χρειάζονται το
«όχι» προκειμένου να προστατέψουν τον εσωτερικό τους χώρο.
Επιπλέον, θέτοντας τα όρια αυτά, τα άτομα αρχίζουν να διεκδικούν αυτά που είναι
σημαντικά για τους ίδιους, αναγνωρίζοντας τις προσωπικές τους επιθυμίες και
αξιολογώντας τις προτεραιότητες τους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, έρχονται ακόμα πιο
κοντά στον εαυτό τους, αφουγκράζονται τις δικές τους ανάγκες και κάνουν γενναία
βήματα προς την αυτογνωσία. Ενισχύουν την κριτική τους ικανότητα, μυούνται στις
διαδικασίες διαπραγμάτευσης και μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν τις καταστάσεις

της καθημερινότητας λιγότερο αδιαμαρτύρητα και παθητικά. Ως αποτέλεσμα, τα
άτομα κάνουν συνειδητές επιλογές που αντανακλούν και εκφράζουν τα δικά τους
«θέλω», σηκώνοντας το βάρος της κάθε απόφασης τους, αλλά και απολαμβάνοντας
την ελευθερία που αυτό τους προσφέρει.
Πέραν, όμως, από το «όχι» που απευθύνουμε στους άλλους, υπάρχει και το «όχι»
που έχει αποδέκτη τον ίδιο μας τον εαυτό. Αυτό το «όχι» αντικατοπτρίζει τον αγώνα
για την ενίσχυση των αντιστάσεων μας στις αυτοκαταστροφικές μας τάσεις. Είναι
αυτό που κάνει το άτομο να συγκρατήσει τον θυμό του σε μια κοινωνική εκδήλωση,
να κόψει το τσιγάρο και να μην οδηγήσει μετά την κατανάλωση αλκοόλ. Αυτό το
εσωτερικό «όχι» μπορεί να θεωρηθεί και ως μια μορφή αυτοπειθαρχίας και
παροπλίζει τα άτομα με υπομονή και καρτερικότητα. Κατ’ επέκταση, οι άνθρωποι
λέγοντας «όχι» στον εαυτό τους προφυλάσσονται από δικές τους παρορμήσεις και
παραμένουν προσηλωμένοι στους στόχους τους.
Τέλος, αρνούμενο να κάνει κάτι που δεν το εκφράζει, το άτομο επιτυγχάνει την
προσωπική του διαφοροποίηση από το σύνολο, έχοντας το θάρρος να αναλάβει τη
ευθύνη για το τι είναι πραγματικά, τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει. Με αυτόν
τον τρόπο, κερδίζει την αληθινή εκτίμηση του κοινωνικού του περίγυρου, σε
αντιδιαστολή με την εύθραυστη και πλασματική αποδοχή που θα λάμβανε στην
περίπτωση που ήταν υπέρμετρα δοτικό, καταπατώντας τις πεποιθήσεις του, μόνο
και μόνο για να γίνει αρεστό και να μην γευτεί το επώδυνο συναίσθημα της
απόρριψης.
Συμπερασματικά, με το να λέμε «όχι» σε όσα αποστρεφόμαστε καλλιεργούμε μια
πιο ξεκάθαρη εικόνα του εαυτού μας και ένα πιο συμπαγές και ευδιάκριτο σύστημα
αξιών. Η ικανότητα μας, έτσι, να αναγνωρίζουμε και να σεβόμαστε τα δικά μας όρια
είναι αυτή που μας κάνει πραγματικά ελεύθερους, δίνοντας μας την ευκαιρία να
απολαμβάνουμε υγιείς κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και παράλληλα να διεκδικούμε
τη δική μας θέση στην αλληλεπίδραση αυτή. Ας δώσουμε, λοιπόν, χώρο και χρόνο
και στις δικές μας επιθυμίες κι ας νιώσουμε άνετα με αυτά που πραγματικά
θέλουμε να κάνουμε.

Στέλλα Βαγενά, Ψυχολόγος MSc
Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας Π. Σακελλαρόπουλος