Δεν είμαι τεμπέλης… Έχω μαθησιακές δυσκολίες!

Η 6η Μαρτίου έχει καθιερωθεί ως η Ευρωπαϊκή Ημέρα Λογοθεραπείας με απόφαση της Μόνιμης Επιτροπής Λογοπεδικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (CPLOL). Η Ευρωπαϊκή Ημέρα Λογοθεραπείας είναι μια ευκαιρία να ενημερωθεί το κοινό σε μία ευρεία κλίμακα σχετικά με την επιστήμη της λογοθεραπείας και να ευαισθητοποιηθεί σε θέματα που αφορούν στις διαταραχές λόγου, ομιλίας, επικοινωνίας, φωνής και κατάποσης. Φέτος η ημέρα αυτή είναι αφιερωμένη στις Μαθησιακές Δυσκολίες.

Για πολλούς, ιδίως παλαιότερα, τα παιδιά που «δεν έπαιρναν τα  γράμματα» χαρακτηρίζονταν «έξυπνα, αλλά τεμπέλικα» ή «αδιάφορα για τα μαθήματα». Στην πραγματικότητα όμως, υπήρχε και υπάρχει μια κατηγορία μαθητών με ιδιαίτερες ανάγκες, τις λεγόμενες μαθησιακές δυσκολίες. Απόρροια των δυσκολιών αυτών είναι η σχολική αποτυχία και η σύγχυση στην συναισθηματική και κοινωνική τους ανάπτυξη. 

Οι μαθησιακές δυσκολίες είναι ένας γενικός όρος όπου σύμφωνα με τον Hammil (1990) πρόκειται για «μια ετερογενή ομάδα διαταραχών που παρουσιάζεται με σημαντικές δυσκολίες στην ακουστική αντίληψη, την ομιλία, την ανάγνωση, τη γραφή, στον συλλογισμό και στις μαθηματικές δεξιότητες. Αυτές οι διαταραχές είναι εγγενείς στο άτομο και θεωρείται ότι οφείλονται σε δυσλειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος». Με βάση τις επιστημονικές έρευνες, στην Ελλάδα το 15-20% του μαθητικού πληθυσμού φαίνεται να αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα μάθησης. Τα αγόρια σε σχέση με τα κορίτσια έχουν τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν μαθησιακές δυσκολίες.

Ποια είναι τα όμως τα προειδοποιητικά σημάδια αναγνώρισης των μαθησιακών δυσκολιών; 

Οι μαθησιακές δυσκολίες, ως επί το πλείστον, διαγιγνώσκονται επίσημα όταν το παιδί ξεκινά να πηγαίνει σχολείο και συγκεκριμένα από την τρίτη δημοτικού. Εντούτοις, υπάρχουν κάποια σημάδια τα οποία ποικίλουν από άτομο σε άτομο και προειδοποιούν τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς για πιθανές μαθησιακές δυσκολίες. Τα σημάδια αυτά ενδέχεται να είναι τα ακόλουθα:

• Δυσκολία με την ανάγνωση (π.χ. δυσκολίες στην ταύτιση γραφήματος-φωνήματος, αντικαταστάσεις και αντιμεταθέσεις γραμμάτων, μη-ευχερής ανάγνωση…).
• Δυσκολία στην γραφή και στην ορθογραφία (π.χ. λάθη στην κατεύθυνση και τις αποστάσεις γραμμάτων και λέξεων, στην χρήση κεφαλαίων γραμμάτων και σημείων στίξης, στη θεματική και καταληκτική ορθογραφία, προσθήκη ή παράλειψη ή αντικατάσταση γραμμάτων, συλλάβων ή λέξεων, δυσανάγνωστα γράμματα…).
• Δυσκολία στα μαθηματικά (π.χ. δυσκολίες στην αρίθμηση,  στις πράξεις, στην επίλυση προβλημάτων, στις μετρήσεις, στη γνώση της ώρας, στη γεωμετρία, στους υπολογισμούς…).
• Δυσκολίες στη μνήμη (π.χ. δυσκολεύονται να θυμηθούν αυτά που διάβασαν την προηγούμενη μέρα, τις καθημερινές υποχρεώσεις τους, αλλά ακόμα και τι τους συνέβη την ίδια μέρα, να μάθουν την αλφαβήτα, τον πολλαπλασιασμό…).
• Προβλήματα διατήρησης συγκέντρωσης (π.χ. διάσπαση προσοχής, απροσεξία, υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα…).
• Δυσκολία στο να ακολουθεί οδηγίες.
• Φτωχή ικανότητα κινητικού συντονισμού (π.χ. δυσκολεύονται να κάνουν  κουτσό, σχοινάκι, να παίξουν μπάλα ή/και δεν μπορούν να δέσουν κορδόνια, να κουμπώσουν κουμπιά, να κρατήσουν το μολύβι σωστά…).
• Δυσκολία με έννοιες που σχετίζονται με τον χρόνο (π.χ. μπερδεύονται με τις μέρες, τους μήνες, τις εποχές, έννοιες όπως αύριο, χτες, προχτές…). 
• Δυσκολίες στον χωρικό προσανατολισμό (π.χ. μπερδεύουν δεξιά-αριστερά…). 
• Πρόβλημα στην οργάνωση (π.χ. χάνουν ή μπερδεύουν τη θέση αντικειμένων, τα δωμάτιά τους είναι ακατάστατα…).
• Δυσκολία στον προφορικό λόγο (π.χ. φτωχό λεξιλόγιο, δυσκολία στην κατανόηση και χρήση μεταφορικού λόγου, δυσκολίες ακουστικής διάκρισης ήχων και ανάκλησης λέξεων, δυσκολίες στην φωνολογική ενημερότητα, μη σωστές γραμματικά και συντακτικά προτάσεις και  περιορισμένη περιγραφική και αφηγηματική ικανότητα…).

Ποιοι ειδικοί ασχολούνται με την πρόληψη, διάγνωση και αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών;

Μιας και οι μαθησιακές δυσκολίες είναι ένα πολυδιάστατο και σύνθετο φαινόμενο κρίνεται απαραίτητη η συνεργασία πολλών διαφορετικών ειδικοτήτων, ούτως ώστε να διερευνηθεί το μαθησιακό προφίλ του παιδιού, αλλά και να σχεδιαστεί μια εξατομικευμένη παρέμβαση. Η διεπιστημονική αυτή ομάδα περιλαμβάνει: Παιδοψυχίατρο, Λογοθεραπευτή, Ειδικό Παιδαγωγό, Εργοθεραπευτή και Ψυχολόγο.

Ο ρόλος του Λογοθεραπευτή στην πολυκλαδική αυτή ομάδα είναι η αξιολόγηση του προφορικού και γραπτού λόγου των παιδιών, τα οποία έχουν χαρακτηριστεί από τους δασκάλους και/ ή τους γονείς τους ως ‘ύποπτα’ και η δημιουργία ενός λογοθεραπευτικού προγράμματος βάσει των πτυχών που υπολείπονται τα παιδιά αυτά ανά περίπτωση.

Οι μαθησιακές δυσκολίες είναι ωφέλιμο να ανιχνεύονται όσο το δυνατόν νωρίτερα. Όσο πιο νωρίς βοηθηθεί ένα παιδί με δυσκολίες στο λόγο και στην ομιλία, π.χ. 3,5 – 4 ετών, τόσο μειώνονται οι πιθανότητες δημιουργίας μαθησιακών προβλημάτων. Γι’ αυτό η λογοθεραπεία έχει χαρακτηριστεί ως επιστήμη πρόληψης. Πολλά παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες τα οποία λαμβάνουν λογοθεραπευτική παρέμβαση αργότερα, όταν οι γλωσσικές απαιτήσεις είναι μεγαλύτερες, τείνουν να εμφανίζουν χαμηλότερη αυτοπεποίθηση εξαιτίας των προηγούμενών τους ακαδημαϊκών φόβων και αποτυχιών. Παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες τα οποία δεν ακολουθούν λογοθεραπευτικό πρόγραμμα, μπορούν να οδηγηθούν σε σημαντικά μειωμένη αυτοπεποίθηση και σχολική φοβία και κατ΄ επέκταση σε αποτυχία στην επαγγελματική και προσωπική τους ζωή.

Στο σημείο αυτό είναι πολύ σημαντικό να υπογραμμίσουμε πως δεν μιλάμε για «θεραπεία» των μαθησιακών δυσκολιών! Μιλάμε για εξατομικευμένα προγράμματα παρέμβασης τα οποία εκπαιδεύουν το παιδί να διαχειρίζεται τις δυσκολίες του και να αναπτύσσει εναλλακτικούς τρόπους μάθησης σύμφωνα με τις ικανότητές και τις κλίσεις του, καθώς και να καλλιεργεί δεξιότητες στις οποίες δυσκολεύεται, με διαφορετικό ρυθμό και τεχνικές. Κλείνοντας, όπως έχει διατυπώσει και η παιδαγωγός Μαρίας Μοντεσσόρι «Αν το παιδί δεν μπορεί να μάθει με τον τρόπο που διδάσκουμε, τότε πρέπει να το διδάξουμε με τον τρόπο που μπορεί να μάθει».

Τσέλλου Δήμητρα,

Λογοθεραπεύτρια

Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος, ν. Φωκίδας