Η προβληματική στάση της Ευρώπης απέναντι στην ελληνική οικονομία εν μέσω κορωνοϊού

Του Θανάση Αναγνωστόπουλου, φοιτητή της Ιατρικής Σχολής Αθηνών και νέου Προέδρου της ΟΝΝΕΔ Δήμου Δελφων

«Φαίνεται, κύριοι συνάδελφοι, ότι στην Ελλάδα θα πρέπει να φοβούμεθα τις επιτυχίες και όχι τις συμφορές, γιατί οι συμφορές ενώνουν, ενώ οι επιτυχίες, με τον φθόνον που προκαλούν, διχάζουν» είχε πει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Και είχε δίκιο. Κορωνοϊός και Ερντογάν ένωσαν τους Έλληνες. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης απολαύει αποδοχής που όμοιά της δεν έχει ζήσει συνάδελφός του εκ συστάσεως του ελληνικού κράτους και δύσκολα θα βιώσει επίγονός του.

   Βρισκόμαστε στην αρχή μιας πρωτοφανούς κρίσης. Μπροστά είναι τα δύσκολα. Ας μην έχουμε αυταπάτες. Μπορεί να μην καταλογίζονται -και δικαίως- ευθύνες στον Πρωθυπουργό για τα δύο αυτά εξωγενή προβλήματα, αλλά η διαχείρισή τους το επόμενο χρονικό διάστημα θα ενταχθεί αναμφίβολα στο πεδίο της γενικότερης πολιτικής αντιπαράθεσης με την αντιπολίτευση. 

   Αυτό είναι το σκηνικό επί του παρόντος. Ωστόσο, δε θα αναλωθώ εν προκειμένω στα βίτσια του Τούρκου Δικτάτορα και του φυράματός του. Πρώτη  προτεραιότητα της Κυβέρνησης αυτή τη στιγμή είναι η θωράκιση της χώρας απέναντι στον κορωνοϊό και η αντιμετώπιση των επακόλουθων συνεπειών.

   Οι πολίτες έχουν εκδηλώσει την εμπιστοσύνη τους στο πρόσωπο του Καθηγητή Σωτήρη Τσιόδρα ως προς τον προσδιορισμό της υγειονομικής κατεύθυνσης και την προστασία της δημόσιας υγείας. Ο ίδιος και το επιτελείο του φαίνεται να έχουν κερδίσει τον έλεγχο της κατάστασης, όσο αυτό είναι εφικτό. Τι θα γίνει όμως με την οικονομία; Μητσοτάκης και Σταϊκούρας έχουν ήδη κληθεί να αποσοβήσουν τους κινδύνους μιας ύφεσης που αγγίζει το 50% του μεγέθους εκείνης του 2009. Τα πράγματα είναι σοβαρά…

   Ο κορωνοϊός οδήγησε στο ξαφνικό σκάσιμο της διεθνούς φούσκας ιδιωτικού χρέους  που από το 2010 και έπειτα στηρίζει την οικονομία υπό την εποπτεία των κεντρικών τραπεζών. Ενός χρέους που θα κράταγε ούτως ή άλλως πίσω την ελληνική οικονομία στα πρώτα χρόνια της μεταμνημονιακής εποχής. Σε δεύτερη φάση, προωθεί μείωση των δημοσίων εσόδων με ταυτόχρονη αύξηση των δημοσίων δαπανών. Προάγει δηλαδή μια δημοσιονομική ασφυξία που εντείνει την προαναφερθείσα ύφεση. Αυτά προβλέπονται και από το ίδιο το ΔΝΤ σε πρόσφατη έκθεσή του.

   Η ΕΚΤ κρίνεται ανήμπορη να αντιδράσει. Δεν έχει τα χρηματοδοτικά εργαλεία να το πράξει. Εκτός, βέβαια, αν αρχίσει να πιστώνει στους λογαριασμούς μας φρεσκοτυπωμένα 1000άρικα… Κομματάκι δύσκολο αν αναλογιστεί κανείς πως κάτι τέτοιο θα της κόστιζε γύρω στα 400 δισ. Οπότε το παιχνίδι παίζεται ανάμεσα σε Κομισιόν, Eurogroup και εθνικές  Κυβερνήσεις.

   Όλα περιστρέφονται γύρω από το πρωτογενές πλεόνασμα. Μπορεί το Eurogroup να έδωσε το πράσινο φως για λύση του βρόγχου του 3,5% υπό τις παρούσες συνθήκες, αλλά το πρόβλημα παραμένει. Ναι, δεν υφίσταται πλέον ο δημοσιονομικός αυτός στόχος. Όμως, αλήθεια… Πόσο θα μειωθεί;

   Οι καταστάσεις επιτάσσουν μείωση της τάξης του 2%. Ο στόχος του πρωτογενούς πλεονάσματος θα έπρεπε να είναι ήδη στο 1,5%, ανεξαρτήτως κορωνοϊού. Ωστόσο, κάτι τέτοιο φαίνεται να μην εφικτό, αφού η ελληνική Κυβέρνηση δεν έχει τη δυνατότητα μονομερούς εφαρμογής του. Ο στόχος υπολογίζεται σε διαπραγμάτευση με τους Θεσμούς, οι οποίοι, επικαλούμενοι μια υποτιθέμενη επιβάρυνση του δημοσίου  χρέους, αρνούνται κάθε απόπειρα ελάττωσής του.

ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΚΑΙ ΙΚΑΝΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΜΕΙΩΣΗΣ ΠΟΣΟΣΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΡΕΟΥΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΑΕΠ

Πρωτογενές πλεόνασμα > (μεσοσταθμικό επιτόκιο αποπληρωμής χρέους  – ρυθμός αύξησης ονομαστικού ΑΕΠ) Χ ποσοστό χρέους

           ΕΠΙΤΟΚΙΟ=2,6%

           ΠΟΣΟΣΤΟ ΧΡΕΟΥΣ=181% (χωρίς αύξηση) 

   Εάν εντάξουμε στη συνθήκη πλεόνασμα 1,5%, προκύπτει ρυθμός αύξησης  του ονομαστικού ΑΕΠ της τάξης του 1,8% προσεγγιστικά (λαμβάνουμε υπόψη ότι το πλεόνασμα αυτό οφείλει να είναι ελαφρώς μεγαλύτερο του δευτέρου σκέλους).

   Όλα αυτά βέβαια ανήκουν στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας… Ακόμα και τώρα, που έρχεται περαιτέρω μείωση του ΑΕΠ κατά 10% (τα δύσκολα χρόνια 2011-12 είχε πέσει κατά 6-7%!). Ένα κόστος ύψους 1,8-3,6 δισ. (δηλαδή 1-2% του ΑΕΠ) -όχι όμως με δανειοδότηση-για μέτρα στήριξης της ελληνικής οικονομίας εν μέσω κορωνοϊού θα ήταν πραγματικά ευκαιρία πτώσης του δημοσιονομικού στόχου, αν όχι στο 1,5%, τουλάχιστον στο 2,5%.

   Η ελληνική Κυβέρνηση προέβη πράγματι σε άκρως ανακουφιστικά μέτρα για τους πολίτες.  Μέτρα που καλύπτουν τα ασφαλιστικά δικαιώματα των εργαζομένων και τους προστατεύουν από απολύσεις. Μέτρα που δίνουν όμως ανάσα και στους επιχειρηματίες και τους αυτοαπασχολούμενους ελεύθερους επαγγελματίες που πλήττονται. Παράλληλα, το Υπουργείο Οικονομικών έχει μεριμνήσει και για υπέρβαση του προϋπολογισμού του Υπουργείου Υγείας κατά 200 εκ. Δε θα καταγράψω το σύνολο αυτών των μέτρων εν προκειμένω. Έχουν ήδη ανακοινωθεί -βρίσκονται αναρτημένα σε διάφορα sites στο διαδίκτυο- ενώ αναμένεται να γίνουν από την Κυβέρνηση και άλλες κινήσεις σε ευθυγράμμιση με τα ανωτέρω το προσεχές διάστημα.

   Τι κάνει εντούτοις η Ευρώπη; Επιχειρεί να καταπολεμήσει την οικονομική κρίση που επέφερε ο κορωνοϊός μέσω της διάθεσης από τον ESM κεφαλαίων ύψους 410 δισ. Κεφάλαια που εξ ορισμού θα χορηγηθούν υπό μορφή δανεισμού και συνοδεία μνημονιακών υποχρεώσεων. Δανεικά στον πτωχευμένο, λοιπόν, έτι μία φορά, την ίδια στιγμή που υπάρχει η δυνατότητα έκδοσης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων -και με τη στήριξη της ΕΚΤ- ομολόγων του διόλου ευκαταφρόνητου ύψους των 600 δισ. Υπό το πρίσμα αυτό, τα ειλημμένα μέτρα στήριξης της ελληνικής οικονομίας, καίτοι λύνουν το τρέχον πρόβλημα ρευστότητας και κρατούν όρθιους τον Έλληνα και την Ελληνίδα, καθίστανται άνευ δημοσιονομικής σημασίας και προοπτικής, δεδομένου ότι η χώρα δεν αντιμετωπίζει κρίση ρευστότητας αλλά χρεωκοπίας. 

   Η Ιταλία από την άλλη προχώρησε μονομερώς, χωρίς ΤΡΟΪΚΑ και Εcofin, σε τονωτική δημοσιονομική ένεση 25 δισ. προκειμένου να στηρίξει το δημόσιο σύστημα υγείας και την οικονομία της τις κρίσιμες τούτες ώρες. Σε αντίστοιχη τροχιά κινείται και η Γαλλία που μάλιστα καταφεύγει σε διόγκωση του πρωτογενούς της ελλείμματος.

   Αναρωτιέται κανείς λοιπόν αν πρέπει κι εμείς να θρηνήσουμε εκατοντάδες ή χιλιάδες νεκρούς για να εισπράξουμε ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στην πράξη. Γιατί από λόγια έχουμε χορτάσει προ πολλού…

   Η ιδιωτική υγεία στην Ελλάδα είναι αλήθεια ότι παρέχει υψηλής ποιότητας ιατρικές υπηρεσίες και σίγουρα υπερτερεί της δημόσιας σε πρωτοπορία, καινοτόμες τεχνολογίες, υποδομές και εξυπηρέτηση. Με το αζημίωτο φυσικά, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα. Φαίνεται όμως ότι σε κρίσεις όπως αυτή, το ΕΣΥ είναι ο στυλοβάτης της δημόσιας υγείας. Και το ΕΣΥ χρειάζεται στήριξη από τον κρατικό μηχανισμό και όχι υπονόμευση προς όφελος των ιδιωτών. Κρίνεται συνεπώς επιτακτική η λήψη άμεσων μέτρων που αφορούν στην ενίσχυση του ΕΣΥ, όπως πρόσληψη τουλάχιστον 5000 ιατρών και νοσηλευτών, επιπλέον προμήθεια ιατροφαρμακευτικού υλικού, δημιουργία νέων δομικών υποδομών υγείας και φυσικά άνοιγμα νέων κλινών ΜΕΘ. Και αυτά τα μέτρα δύνανται να ληφθούν με χρήματα των πολιτών, με δικά μας χρήματα, χωρίς να δανειστούμε ούτε 1€.

    Όπως επίσης με δικά μας χρήματα μπορούμε να καλύψουμε το κόστος της αναστολής φορολόγησης των τουριστικών επιχειρήσεων (εξαιτίας των μαζικών ακυρώσεων) καθώς και μιας έκπτωσης κατά 50% του ΦΠΑ στα νησιά (ας εξαιρεθούν εδώ τα νησιά μεγάλων αντικειμενικών αξιών: Μύκονος, Σαντορίνη, Πάρος κτλ.). Σε συνέχεια των πολιτικών αυτών απαιτείται μέριμνα και για μέτρα που μπορεί να φαντάζουν λιγότερο σημαντικά, όπως περιορισμός χρήσης μετρητών (υποκατάσταση από πλαστικό χρήμα, διαδίκτυο κτλ. για μείωση της μετάδοσης του ιού) και κατασκευή στοιχειωδών δομών τηλεκπαίδευσης και τηλεδιασκέψεων εκεί που χρειάζεται. 

   Το δημοσιονομικό κόστος των μέτρων, όπως έχουν διαμορφωθεί οι ως τώρα εξελίξεις, ανέρχεται το πολύ στα 3,8 δισ. (περίπου 2% του ΑΕΠ). Ωστόσο, λόγω της διάχυσης των χρημάτων αυτών στην οικονομία υπό μορφή επένδυσης, αναμένεται ο ρυθμός μεγέθυνσης του ΑΕΠ που θα προκύψει (1.8% όπως προαναφέρθηκε) να μειώσει το ποσοστό δημοσίου χρέους ως προς ΑΕΠ. Αυτό μας διδάσκει τουλάχιστον η οικονομική επιστήμη. Οι Θεσμοί φαίνεται να έχουν αντίθετη άποψη. Ο καθένας ας βγάλει τα συμπεράσματά του…

   Εν τω μεταξύ, ο Αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης  προτρέπει τον Πρωθυπουργό να κάνει χρήση του μαξιλαριού ασφαλείας των 35 δισ. που του κληροδότησε. Χρήματα που προέκυψαν από την οικονομική αφαίμαξη του Έλληνα πολίτη και της αγοράς διά της γνωστής πολιτικής των υπερβολικών πλεονασμάτων. Είναι το ίδιο μαξιλάρι που, συνεπικουρούμενο και από άλλους παράγοντες, έστειλε τον ΣΥΡΙΖΑ στην αντιπολίτευση. Συνεπώς, δεν ξέρω κατά πόσο ορθή και ενδεδειγμένη μπορεί να είναι μία τέτοια κίνηση. Εφόσον υπάρχουν, μολαταύτα, τούτα τα χρήματα, κανείς δεν αποκλείει το ενδεχόμενο αξιοποίησής τους στο άμεσο μέλλον υπό συνθήκες αυξημένης έντασης και έκτασης της εν λόγω κρίσης.

   Μεγάλη η κρίση. Τα περιθώρια αντίδρασης ολίγα. Θα σταθεί άραγε ο κορωνοϊός αφορμή για αναθεώρηση της ευρωπαϊκής -αλλά και διεθνούς- οικονομικής πολιτικής απέναντι στην Ελλάδα; Θα επικρατήσει ο ήπιος και τεκμηριωμένος λόγος έναντι του αυταρχισμού και της αλαζονείας;

   Όλα αυτά δεν είναι σκέψεις δικές μου. Έχουν χιλιοειπωθεί τις τελευταίες μέρες από πλειάδα οικονομολόγων, τεχνοκρατών και πολιτικών από όλο το φάσμα του δημοκρατικού τόξου. Ζούμε σε καιρούς χαλεπούς. Για τη δημόσια υγεία, την οικονομία, την κοινωνία. Και οι καιροί αυτοί επιζητούν εθνική ομοφωνία, ψυχραιμία και καθαρό μυαλό. Επιζητούν σύνεση και συναίνεση. Οι Έλληνες θα βγούμε και πάλι νικητές. Αυτό ήταν το μήνυμα, όχι του προέδρου της ΝΔ, αλλά του Πρωθυπουργού όλων των Ελλήνων. Και τούτο ο λαός το έχει ασπαστεί. Η Ευρώπη, πάλι, θα κριθεί από την Ιστορία. Και για αυτά που λέει και για αυτά που κάνει. Μέχρι τότες, εμείς, ενωμένοι και συσπειρωμένοι, θα γράφουμε τη δικιά μας Ιστορία… Αγωνιζόμενοι για την Ελλάδα που μας αξίζει!