Τα Παιδία Παίζει: Τα αρχαία παιχνίδια από πηλό, πηγή έμπνευσης και δημιουργίας στο σπίτι, εν μέσω της πανδημίας του Κορωνοϊού.

(μέρος 1^ο για παιδιά προσχολικής ηλικίας)

Άρθρο των Παρασκευή Δασκαλοπούλου, Κεραμίστρια και Αθανασία Τζιμαρά, Λογοθεραπεύτρια  ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος

Εν Δελφοίς, Έντυπη Έκδοση, 1 Μαίου

 «Μετά παιδίας ηδονής μανθάνειν», δηλαδή µε την ευχαρίστηση του παιχνιδιού μαθαίνουν, έγραψε ο Πλάτων στο βιβλίο του Νόμοι (ΖΒ 19).

Το παιχνίδι έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην ελληνική κοινωνία. Οι αρχαίοι  Έλληνες  πρώτοι κατάλαβαν την αξία των ομαδικών παιχνιδιών και πίστευαν, ότι με αυτά πραγματοποιείται η τελειοποίηση του ανθρώπου. Γι’ αυτό τα εντάξανε στο πρόγραμμα αγωγής των παιδιών και παίζανε πολλά ομαδικά παιγνίδια στο δρόμο και στις αυλές, και πάντα υπήρχαν κανόνες ,που όλοι έπρεπε να τηρούν πιστά. Γι’ αυτό έλεγαν, πως το παιγνίδι  είναι ένα μεγάλο αγαθό. Αναπτύσσει την συντροφικότητα, ασκεί το σώμα, καλλιεργεί το πνεύμα, μαθαίνει τα παιδιά να σέβονται τους κανόνες – νόμους του παιγνιδιού και έτσι, όταν μεγαλώσουν, να σέβονται και να τηρούν τους νόμους της πατρίδας τους.

Ο Πλάτωνας τόνιζε την ανάγκη να αφήνουν τα παιδιά να παίζουν ως τα έξη τους χρόνια, με όποια παιγνίδια ήθελαν και όπως ήθελαν, ενώ ο Αριστοτέλης συμβούλευε τους γονείς να δίνουν όσο γίνεται πιο πρωτότυπα παιγνίδια, για να αφοσιώνονται σ’ αυτά και να ενοχλούν λιγότερο και ταυτόχρονα να αναπτύσσουν δημιουργική φαντασία. Στη συνέχεια ο Φρόιντ, ψυχίατρος και θεμελιωτής της ψυχανάλυσης είπε ότι το παιγνίδι είναι έκφραση του υποσυνείδητου και της φαντασίας του παιδιού.

Ιστορική αναδρομή των παιχνιδιών, που υπήρχαν στην Αρχαία Ελλάδα.

Στον Ελλαδικό χώρο και στον τόπο μας συναντάμε στα µουσεία διάφορα έργα τέχνns, που είναι παιχνίδια κυρίως από πnλό. Τα παιδιά στην αρχαία Ελλάδα, όταν ενηλικιώνονταν, θυσίαζαν τα παιχνίδια τους στους θεούς, ως ένδειξη του ιδιαίτερου ρόλου τους στη ζωή τους. Όπως και συχνά σ’ αυτούs που έφευγαν από τn ζωή τοποθετούσαν αγαπnµένα τoυs παιχνίδια αφού πίστευαν, πως το παιχνίδι χαλαρώνει και ψυχαγωγεί τον άνθρωπο ακόµα και στον κάτω κόσµο.

 Ποιο είναι το πρώτο παιχνίδι με το οποίο ασχολείται ο άνθρωπος στη ζωή του; Η κουδουνίστρα φυσικά, που τότε την ονόμαζαν «πλαταγή». Οι πλαταγές ήταν μικροί δίσκοι από πnλό στολισμένοι µε  αστανόµαυρεs ταινίεs και γραµµέs. Στο εσωτερικό τoυs είχαν µικρά πετραδάκια που έκαναν θόρυβο, όταν τιs κουνούσεs, διασκέδαζε και ηρεµούσε το µωρό. Οι µnτέρεs και οι παραµάνεs των µικρών παιδιών xpnσιµοποιούσαν σαν κουδουνίστρα το «σείστρο». Είναι  από τα πιο παλιά όργανα τns  Ευρώπns και ήρθε από τnν Αίγυπτο.  Προέρχεται από το ρήµα «σείω», που σημαίνει κουνάω. Κουνούσαν το σείστρο και τα µικρά χάλκινα δισκάκια, που ήταν κρεµασµένα επάνω του έκαναν θόρυβο. 

Μια κουδουνίστρα ανθρωπάκι n οποία έγινε τον 3ο ή τον 4ο αιώνα µ.Χ. (ρωμαϊκά χρόνια) βρέθηκε στιs εργασίες, για το µετρό τns Αθήνας κοντά στn σήραγγα του σταθµού «Ακρόπολn».

Το συγκεκριµένο σείστρο τns φωτογραφίαs είναι από ελαφρύ πηλό, έγινε γύρω στο 2000 Π.Χ. και βρέθηκε σε ανασκαφέs στο Φούρνι των Αρχάνων στπν Κρήτη.

Ο «στρόμβος» ή  «στρόβιλος» ή  βομβύκια ή σβούρες ήταν αγαπημένα παιχνίδια των παιδιών και των νεαρών γυναικών και τις ονόμασαν έτσι, επειδή στροβιλίζονται, κάνουν γύρουs, ρόμβο (γιατί έχει σχήμα ρόμβου) και βομβύκια (γιατί γυρίζοντας κάνει βόμβο, θόρυβο). 

Ένα άλλο παιχνίδι που κινείται είναι και το «γιο-γιο», όπως το λέμε σήμερα. Σε ανασκαφές έχουν βρεθεί πήλινα παιχνίδια που χρονολογούνται περίπου στον 5ο αιώνα π.χ. στην Κόρινθο. Έχουν δυο πήλινους δίσκους, στολισμένους με κύκλους και ενωμένους μεταξύ τους με ένα μικρό κύλινδρο. Γύρω από τον κύλινδρο τύλιγαν σπάγκο. Κρατώντας την άκρη του σπάγκου έριχναν το παιχνίδι προς τα κάτω με δύναμη. Ο σπάγκος ξετυλίγονταν, όμως αμέσως σήκωναν το χέρι προς τα επάνω για να τυλιχτεί ξανά ο σπάγκος και να ξαναγυρίσει το παιχνίδι. 

Τα ελληνικά παιχνίδια από την  αρχαιότητα ως πηγή δημιουργικής έμπνευσης.

 Εμπνεόμαστε  από  τα αρχαία ελληνικά  παιχνίδια και  φτιάχνουμε παιχνίδια με υλικά, που βρίσκουμε  στο σπίτι μας. Τα παιχνίδια δεν χρειάζεται να είναι ακριβά για να έχουν αξία για  την ανάπτυξη του παιδιού, αλλά μπορεί να φτιαχτούν και από   υλικά, τα οποία βρίσκει ο καθένας μας,  μέσα στο σπίτι του.  Με απλά υλικά, όπως  χαρτιά, εφημερίδες, περιοδικά, περιτυλίγματα, κόλλες, πηλό, κλωστές, λάστιχα, κουμπιά, κλαράκια απ τον κήπο, πετραδάκια, χάντρες, μπουκάλια πλαστικά κ.α  μπορούμε να δημιουργήσουμε με φαντασία,  μαζί με το παιδί μας ένα αντίστοιχο παιχνίδι και να το χρωματίσουμε με μπογιές.

Εν τέλει πόσο σημαντικό ρόλο παίζει το παιχνίδι στη ζωή μας;

Μέσα από το παιχνίδι το παιδί αποκτάει σωματική, ψυχική και πνευματική υγεία, παιδαγωγική αξία στην ομαλή ανάπτυξή του, κοινωνικοποίηση, συνεργασία και αλληλοεπίδραση με συνομήλικους, όπως και συναισθηματική ανθεκτικότητα και αυτοπεποίθηση, έτσι ώστε να  διαμορφωθεί ο χαρακτήρας του. 

Στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του, ειδικά από τα ομαδικά παιχνίδια,  μαθαίνει να κερδίζει και να χάνει, να εκτιμάει και να σέβεται συμπαίκτες και αντιπάλους αλλά και να συμμορφώνεται στους κανόνες του παιχνιδιού. Έτσι αναπτύσσεται η αγωνιστικότητά του, που το ωθεί να ξεπεράσει σταδιακά την ατολμία του , την δειλία του, την οργή του και την επιθετικότητά του.  Παιχνίδι σημαίνει για το παιδί μια δραστηριότητα αυθόρμητη, απαλλαγμένη από τις υποχρεώσεις και τους καταναγκασμούς, που του επιβάλλουν οι μεγάλοι, μια δραστηριότητα που το ψυχαγωγεί, το χαροποιεί και το ξεκουράζει και ταυτόχρονα αυξάνει την ικανότητά του να ξεπερνά τα εμπόδια και τις δυσκολίες. 

Η αναγκαιότητα του παραδοσιακού παιχνιδιού στη ζωή μας.

Με την πάροδο του χρόνου  τα παραδοσιακά παιχνίδια, ατομικά και ομαδικά, που έπαιζαν οι παλαιότεροι και μετέφεραν από γενιά σε γενιά την πολιτισμική μας ταυτότητα, τα ήθη και έθιμα του τόπου μας  διαμορφώθηκαν και  συνέβαλλαν σε αυτό πολλοί παράγοντες. Όπως η εξέλιξη των πολιτισμών, οι σχέσεις μεταξύ των κοινωνιών,  η αστικοποίηση και ο σύγχρονος τρόπος διαβίωσης , η αδυναμία εύρεσης ελεύθερου χρόνου των γονέων προς τα παιδιά τους  και η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας. 

Η ανάπτυξη της τεχνολογίας  και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, τα κινητά και οι υπολογιστές διαμόρφωσαν μια νέα  πραγματικότητα, που είναι μεν  απαραίτητα και χρήσιμα εργαλεία, αλλά απόκοψαν το παιδί από το φυσικό περιβάλλον και την επαφή με τη φύση. Το απομόνωσαν σε έναν εικονικό, φανταστικό κόσμο που δεν μπορεί να συναναστραφεί με  άλλα παιδιά,  να αναπτύξει δημιουργικές ικανότητες, αθλητικές και σωματικές δεξιότητες. Τα σύγχρονα ηλεκτρονικά παιχνίδια με επιθετικό περιεχόμενο, έχουν αυξήσει τον κίνδυνο επιθετικής συμπεριφοράς, τη σταδιακή απευαισθητοποίηση στη βία, καθώς και τον κίνδυνο εξάρτησης. Έρευνα της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής (AAP) τονίζει ότι τα παραδοσιακά παιχνίδια δεν έχουν το ηλεκτρονικό/ψηφιακό στοιχείο, το οποίο αποθαρρύνει την καλλιέργεια της δημιουργικότητας και της φαντασίας του παιδιού. Η γοητεία της εξερεύνησης και της συνεργασίας είναι ένα σημαντικό δέλεαρ που έχουν τα μη ηλεκτρονικά παιχνίδια. Μαθαίνουν να μοιράζονται και να διαβάζουν τη γλώσσα του σώματος και να συνεργάζονται – πράγματα που απλώς δεν μπορούν να επιτευχθούν με οθόνες και βιντεοπαιχνίδια.

Τελικά, αυτή την περίοδο, που διανύουμε κλεισμένοι στα σπίτια μας , λόγω της πανδημίας του Κορωνοϊού, έχουμε αρκετό ελεύθερο χρόνο να παίξουμε με τα παιδιά μας. Ας αφεθούμε στη μαγεία του παιχνιδιού, που σίγουρα θα μας  συνεπάρει και ας γίνουμε μικροί δημιουργοί για να   απολαύσουμε  μαζί με τα παιδιά μας  παραδοσιακά παιχνίδια, που μπορούμε να ασχοληθούμε και να φτιάξουμε μόνοι μας, μέσα από τις  μνήμες των μεγαλύτερων αλλά και από τα ήθη και έθιμα του τόπου μας!