Η ηγεμονική αντιπροσώπευση και ο Φρανκενστάιν…

Γράφει ο Ηλίας Τσίγκας

Εν Δελφοίς, Έντυπη Έκδοση, 8 Μαίου

Όπως είναι γνωστό στον καθένα, πολιτικά ζούμε σε πολίτευμα Αντιπροσωπευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας. Που σημαίνει ότι, με βάση το σύνταγμα, την εξουσία μεν την έχει ο λαός, την ασκεί όμως έμμεσα και δια αντιπροσώπου. Καθένας από εμάς όταν διεξάγονται εκλογές, καλούμαστε να ψηφίσουμε και εκλέγουμε ως βουλευτή τον υποψήφιο εκείνο που θεωρούμε ότι αντιπροσωπεύει την ιδεολογία μας, τα συμφέροντά μας και το αξιακό μας σύστημα. Ή ό,τι άλλο ο καθένας έχει ως πρόταγμα και κριτήριο της ψήφου του. 

Σε καθεστώς αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, λοιπόν, οι βουλευτές τους οποίους εκλέξαμε και στείλαμε στη Βουλή, και το κόμμα -ή ο συνασπισμός κομμάτων καμιά φορά- που κατέλαβε την εξουσία,  εκπροσωπούν τον καθένα από εμάς επιχειρώντας να φέρουν επιτυχώς σε πέρας την εντολή που τους δόθηκε, να υλοποιήσουν το υπόρρητο και άτυπο κοινωνικό συμβόλαιο που προεκλογικά συνάψαμε μαζί τους και να προαγάγουν τα συμφέροντά μας. Πώς όμως εμείς, ο λαός ή οι πολίτες ελέγχουμε αν οι βουλευτές που μας αντιπροσωπεύουν και η κυβέρνηση συνολικά υλοποιούν τα προεκλογικώς υποσχεθέντα ή όχι; Δεν υπάρχει δικλείδα ασφαλείας και κανενός είδους έλεγχος από την πλευρά του πολίτη. 

Δυστυχώς, το ατελές σε πολλά Σύνταγμά μας δεν έχει επιφυλάξει πρόνοιες για θεσμικό έλεγχο από πλευράς πολιτών μέσω π.χ. Μηχανισμών Ανάκλησης (recall) ή κάτι άλλο. Αυτό ονομάζεται στις πολιτικές επιστήμες “ηγεμονική αντιπροσώπευση”, όπου ο “ισχυρός” είναι ο κάθε Βουλευτής, καθώς μετά την εκλογή του καθίσταται κατ ουσίαν ανεξέλεγκτος από τους εντολείς τους, χωρίς πρακτική λογοδοσία, μιας και δεν υπάρχουν ρήτρες πολιτικής τιμωρίας του στην περίπτωση που αθετήσει δεσμεύσεις ή προβεί σε πολιτικές πράξεις για τις οποίες δεν έχει εξουσιοδότηση και κατ επέκταση νομιμοποίηση. Το μόνο που απομένει στους τελευταίους είναι να περιμένουν…τις επόμενες εκλογές, προκειμένου να αξιολογήσουν αυτόν που επέλεξαν να τους εκπροσωπεί. Με την ελπίδα να περισώσουν ό,τι περισώνεται!

Η ηγεμονική, όμως, αντιπροσώπευση ενδεχομενικά γεννάει και τερατουργήματα. Κάτι σαν τον Φρανκενστάιν. Οι περισσότεροι θα είστε γνώστες της ιστορίας αυτής. Στο διάσημο μυθιστόρημα της Μαίρης Σέλλεϋ ο δόκτωρ Φρανκενστάιν δημιουργεί ένα Πλάσμα-Τέρας, το οποίο κατόπιν αποκτά ανεξάρτητη ύπαρξη που ξεφεύγει πλέον από τη δημιουργική δραστηριότητα του δόκτορος. Τέτοια τέρατα δημιουργεί κάθε άλλο παρά σπάνια και η ηγεμονική αντιπροσώπευση. Όπως ακριβώς συνέβη με τον περιβαλλοντικό νόμο-τερατούργημα που κατασκεύασε ο Φρανκενστάιν-Χατζηδάκης και ψήφισαν άπαντες οι βουλευτές (ηγεμονικοί αντιπρόσωποι) του κυβερνώντος κόμματος. Και γιατί πρόκειται για τέρας που κατασκεύασε η ηγεμονική αντιπροσώπευση που διέπει το πολιτικό μας σύστημα;

Πριν γράψω το κείμενο αυτό πραγματοποίηση μια έρευνα στα σημεία του προεκλογικού προγράμματος της ΝΔ για το περιβάλλον. Ανάμεσα σε πολλά, ενδιαφέροντα, ελκυστικά και εξυπηρετικά της άγρας ψήφων στην οποία αποδύεται άλλωστε κάθε κόμμα εκείνη την περίοδο απουσιάζουν, όπως εύκολα υποθέτει και φαντάζεται κανείς, προβλέψεις και πρόνοιες για πολλές από τις βασικές διατάξεις του νομοσχεδίου. Όπως, φερ ειπείν, για την “μεταρρύθμιση” του καθεστώτος διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών, τις περιοχές Natura κι άλλα πολλά, μη σας κουράζω τώρα μιας και όλο το νομοσχέδιο είναι πολύ εύκολα προσβάσιμο στο διαδίκτυο.

Ομοίως διέτρεξα και τα γραπτά προεκλογικά κείμενα του Γιάννη Μπούγα. Ούτε εκεί βρήκα δεσμεύσεις ανάλογες με το περιεχόμενο του νομοσχεδίου, πλην γενικόλογων αναφορών στην “ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος” κι άλλα παρόμοια. Το ίδιο, φυσικά, συμβαίνει και με τους βουλευτές της γειτονικής Φθιώτιδας, ιδίως του Γιάννη Οικονόμου, εισηγητή της πλειοψηφίας στη Βουλή στην συζήτηση του “περιβαλλοντικού” νομοσχεδίου και τις νέες περιφράξεις που αυτό πλέον διατάσσει. Για παράδειγμα, πρόσφατα τα δημοτικά συμβούλια Δελφών και Λαμιέων απέρριψαν ομόφωνα, κατηγορηματικά και διαρρήδην την προοπτική εγκατάστασης αιολικού πάρκου στην Οίτη. Με ποια νομιμοποίηση, άραγε, οι κυβερνητικοί βουλευτές Φωκίδας και Φθιώτιδας επέβαλαν στους κατοίκους των περιοχών αυτών και ψηφοφόρους τους κάτι για το οποίο αφενός δεν διαθέτουν την πολιτική νομιμοποίηση εκείνων που αντιπροσωπεύουν στο κοινοβούλιο και αφετέρου για το οποίο δεν πρόκειται ποτέ να λογοδοτήσουν σε αυτούς; Προφανώς, με βάση την κείμενη συνταγματική νομοθεσία, θα παράσχουν (ίσως) τις πολιτικές εξηγήσεις τους όταν θα γίνουν ξανά εκλογές. Όταν, δηλαδή, το έγκλημα θα έχει συντελεστεί και δεν θα συμμαζεύεται τίποτα από το πλιάτσικο που προμηνύεται!

Έτσι, εκτός από τους πολίτες-εκλογείς των περιοχών αυτών, το επίκαιρο περιβαλλοντικό τέρας δημιούργησε, σαν σύγχρονος Φρανκενστάιν, και η πλειοψηφία των μελών των δύο δημοτικών συμβουλίων. Οι οποίοι μάλιστα είναι και ιδεολογικοί συνοδοιπόροι των βουλευτών αυτών- και πιθανότατα και οι ίδιοι ψηφοφόροι τους. Οι οποίοι τώρα θα επιχειρήσουν να πείσουν τους δικούς τους ψηφοφόρους στους δύο δήμους πως δεν ευθύνονται ποσώς εκείνοι για τις καταστρεπτικές δυνάμεις τις οποίες θώπευσαν, ενθάρρυναν και αποδέσμευσαν…

Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για την εγκατάσταση βάσης εξόρυξης πετρελαίου στο λιμάνι του Αιγίου, για την απαλλαγή αδειοδότησης και τη μετάπτωση σε απλή γνωμοδότηση που ισχύει πλέον για τις μεταλλουργικές μεταλλευτικές διεργασίες κι άλλα πολλά. Η ιστορία του δόκτορος Φρανκενστάιν σε πλήρες deja vu!

Όμως, δεν υπάρχει μόνο ο λογοτεχνικός ιδεότυπος του Φρανκενστάιν. Σε ένα άλλο αφήγημα, στα “Κυκλικά Ερείπια” του Χόρχε Λουίς Μπόρχες ένας άνθρωπος δημιουργεί έναν άλλο άνθρωπο. Όχι όμως σε κάποιο εργαστήριο, αλλά στα όνειρά του. Το δημιούργημα φαίνεται να είναι καθ όλα κανονικός άνθρωπος, στην πραγματικότητα ζει όμως μόνο χάρη στη συνειδητή δημιουργική δραστηριότητα των ονείρων του ανθρώπου που τον κατασκεύασε. Εμείς δημιουργούμε την ηγεμονική αντιπροσώπευση (Φρανκενστάιν των “περιβαλλοντικών” νόμων) που αποδεσμεύεται χωρίς λογοδοσία και μας καταπίνει. Κατά συνέπεια, το αίτημα είναι βαθύ, κρυστάλλινο και πέραν του σαφούς: Το δημιούργημα της απόφασης-ψήφου μας για την αντιπροσώπευσή μας να είναι ολότελα δικό μας δημιούργημα . Να εξαρτάται πάντα από τη δική μας συνεχή και συνειδητή αναδημιουργία, όπως ο κατασκευασμένος άνθρωπος του Μπόρχες.

Μόνο τότε οι Φρανκενστάιν-Χατζηδάκηδες και οι ηγεμονικοί (και ασύδοτοι) αντιπρόσωποι-βουλευτές δεν θα ξεπουλάνε το χιόνι του ουρανού…