Ένα ακόμη σπουδαίο ιστορικό κειμήλιο!

Tην θέση του στο Μουσείο Ελληνικής Επανάστασης, ζητά το μαστίγιο του «Χασάν Αγά, Βοϊβόνδα των Σάλωνων», ως αναπόσπαστο μέρος, της Πολεμικής Συλλογής Θεοδώρου Χρ. Γκούμα, (δωρεά  προς τον Δήμο Δελφών με αριθμό 2242 και ημερομηνία 30/1/2018) και φυσικό αποδέκτη, τον τ. δήμαρχο Δελφών Αθανάσιο Παναγιωτόπουλο.

Το μαστίγιο είναι το τρίτο από τα αντικείμενα που δεν εκτέθηκαν αμέσως με το άνοιγμα του Μουσείο, τον Απρίλιο του 2019 αλλά παρέμεινε προς μελέτη, στην Σχολή Καλλιτεχνικών Σπουδών και Πολιτισμού. Στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής. Αποτέλεσε δε και θέμα πτυχιακής εργασίας, φοιτήτριας του Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης.

Τα άλλα δύο αντικείμενα της Πολεμικής Συλλογής, είναι το δεύτερο σωζόμενο ιδιόχειρο έγγραφο με την αυθεντική υπογραφή, του Εθνομάρτυρα Επισκόπου Σαλώνων Ησαΐα. Γνωστό ως: «Aποδεικτικό Παπακωνσταντή». Έγγραφο που μελέτησε και δημοσίευσε ο αείμνηστος Δρόσος Κραβαρτόγιαννος.

Και μια γρανιτένια οβίδα, που εικάζεται πως είναι από την Πολιορκία των Σαλώνων (24 Μαρτίου 1821). Και τα δύο βρίσκονται σε ειδικό προφυλαγμένο μέρος, στο Δημαρχείο, περιμένοντας επίσης την σειρά τους, να εκτεθούν. Και σίγουρα θα αποκτήσουν την αίγλη της σπουδαίας μας ιστορίας, που αποθεώνεται στα εφετινά 200 χρόνια από τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας.

Όλα τα αντικείμενα της δωρηθείσας Πολεμικής Συλλογής του Θ. Γκούμα, πρωτίστως κατεγράφησαν, αξιολογήθηκαν και κατόπιν συντηρήθηκαν από ειδικούς, πολύ πριν αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος της Έκθεσης: «Όψεις της Ελληνικής Επανάστασης», η οποία καταλαμβάνει όλο τον πρώτο όροφο, της άλλοτε Οικίας Αρματολού Πανουργιά. Και μαζί με το Μουσείο Ελλ. Επανάστασης, εγκαινίασε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

Η ομάδα των ειδικών αποτελείτο από: Την  Άρτεμη Σταματέλου (Μουσειολόγο). Τον  Δρ. Γιώργο Τζεδόπουλο  (ιστορικό και συνεπιμελητή της έκθεσης). Την Μαιρηνίκη Κουτσούκου (συνεργαζόμενη αρχαιολόγο – μουσειολόγος του Δήμου Δελφών). Και τον Γιώργο Παναγιάρη (Πρόεδρος του Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης, στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής).

Το μαστίγιο του «Χασάν Αγά»

Επιβεβαιώνεται από την έρευνα, πως το αντικείμενο ανήκε στον Χασάν Αγά, βοεβόδα των Σαλώνων (σημερινής Άμφισσας). Όπως ακριβώς, ανέφερε η οικογενειακή παράδοση του δωρητή. Αγοράστηκε από τον προπάππου του Θεοδώρου  Γκούμα και διαφυλάχτηκε στα χέρια της οικογενείας του μέχρι σήμερα.

Αφορμή ήταν η χρήση του μαστιγίου ως εργαλείο βασανισμού και θανάτωσης κατά την διάρκεια της Οθωμανικής Κατοχής στην Ελλάδα.

Για τον Χασάν Αγά δεν διασώζονται πολλές πληροφορίες. Είναι γνωστό πως ήταν ο 21ος Βοεβόδας των Σαλώνων το 1820 (έτος Εγίρας 1236) επί εποχής Σουλτάνου Μαχμούτ και υπάγονταν στον Βαλεσή Ρούμελης Αλή Τεπενλή Πασά (Σταθόπουλος, 1994). Η μοναδική ιστορική καταγραφή που σώζεται είναι η επιστολή του Χασάν Αγά προς τον Κομνά (Κομνηνό) Τράκα, Αρματολό από το χωριό Αγόριανη της Άμφισσας. Η επιστολή φέρει ημερομηνία

«1820 ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΑΛΩΝΑ» και αποστολέα τον «Χασάναγα Βοϊβόνδα».

Η κατασκευή του διαφέρει εντελώς, από τα γνωστές μέχρι σήμερα τεχνικές, ενώ  εικάζεται πως  έχει αντίστοιχη τεχνολογία κατασκευής με το βούνευρο ή βούρδουλα. Είναι φτιαγμένο από μόριο βοδιού και δεμένο με περίτεχνη λαβή, από κέρατο ελαφιού, σε σχήμα ποδιού και οπλής αλόγου με πέταλο. Φέρει  στοιχεία ορείχαλκου για λόγους αισθητικής αλλά και για να είναι πιο επίπονο το μαστίγωμα.

Ήταν αντικείμενο βασανισμού, από τις Οθωμανικές Αρχές. Που τιμωρούσαν δημόσια τους καταδικασθέντες, στην σημερινή Πλατεία Κεχαγιά, όπως αναφέρουν οι ιστορικοί. Το φονικό εργαλείο που συνδέεται άρρηκτα με την δύση της Οθωμανοκρατίας στην Άμφισσα, αφού ο Βοϊβόνδας Χασάν Αγάς, ήταν ο τελευταίος ενοικιαστής του «μουκατά». Του δικαιώματος είσπραξης των φόρων στην Επαρχία των Σαλώνων.

Κατά την επιστημονική μελέτη, το μαστίγιο αποτυπώθηκε φωτογραφικά με ειδικές συνθήκες φωτογράφισης. Δημιουργήθηκε ψηφιακό σκαρίφημα. Για την διερεύνηση της τεχνολογίας κατασκευής του υπήρξε συνδρομή του Λαογραφικού Κέντρου Αθηνών. Και αφού ολοκληρώθηκε η τεκμηρίωσή του, ακτινογραφήθηκε στα Εργαστήρια του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, μπήκε στο μικροσκόπιο και αποφασίστηκε η συντήρησή του.

Βρισκόμενο πλέον σε άριστη κατάσταση και έχοντας αποκαλύψει στους ειδικούς επιστήμονες, της συντήρησης αρχαιοτήτων, τα μυστικά του, μπήκε σε ειδικό κουτί που κατασκευάστηκε, όπου ελαχιστοποιούνται οι κίνδυνοι ρύπανσης από πιθανά προϊόντα διάβρωσης. Και αποθηκεύτηκε με ασφάλεια, με προτινόμενες συνθήκες θερμοκρασίας, μεταξύ 18Co και 21 Co, ενώ το εύρος σχετικής υγρασίας να είναι 35% με 55%. Ο δε φωτισμός του να μην είναι πάνω από 50 lux.