“Οικουμενικό αίτημα η ανάγκη για ελευθερία”

Ο Δημήτρης Μαραμής, Καλλιτεχνικός Διευθυντής των εκδηλώσεων της Περιφέρειας Στερεάς για το 2021, σε αποκλειστική συνέντευξη στην Εν Δελφοίς

Πώς αξιοποιούνται τα ιστορικά γεγονότα και οι ιστορικές προσωπικότητες του αγώνα της Ρούμελης μέσα από το βασικό δρώμενο που ετοιμάζει ο δημιουργός των “Στοιχιεωμένων”. Σε ανοιχτούς χώρους της Στερεάς η ανάπτυξη των δράσεων. Το σχόλιό του για την απουσία πολιτιστικών υποδομών

Ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής των επετειακών εκδηλώσεων της Περιφέρειας Στερεάς, Δημήτρης Μαραμής,  παραχωρεί στην Εν Δελφοίς την πρώτη αποκλειστική συνέντευξη για τις επετειακές δράσεις για το 2021. Αναλύει το περιεχόμενο του κεντρικού δρώμενου και αναπτύσσει τον πυρήνα του project που ετοιμάζει για τον εορτασμό της 200ής επετείου του Αγώνα για την Εθνεγερσία. Επίσης, προβαίνει σε απολογισμό του Φεστιβάλ Δελφών, το οποίο χαρακτηρίζει ως Δίκτυο Πολιτισμού ίσως μοναδικού στη χώρα”, τονίζοντας ότι θα επανακάμψει ισχυρότερο το καλοκαίρι του 2021, εφόσον βέβαια οι εξελίξεις από το μέτωπο της πανδημίας είναι αίσιες. 

Συνέντευξη στον Ηλία Τσίγκα

Κατ’ αρχάς, θα θέλαμε να μας πείτε πώς προέκυψε η συνεργασία με την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και η ανάθεση της σύνθεσης του κεντρικού δρώμενου των επετειακών εκδηλώσεων για το 2021;

Προέκυψε από το βιογραφικό μου, από τα έργα μου, από τα δύο χρόνια της καλλιτεχνικής μου διεύθυνσης του Φεστιβάλ Δελφών “Το Λάλον Ύδωρ” το οποίο είχε μία πανελλήνια προβολή, ενώ η πρώτη μου δια ζώσης επαφή με τον κύριο Περιφερειάρχη Στερεάς Ελλάδας, έγινε με τη συμμετοχή μου στο TEDX της Χαλκίδας το 2019. Όταν η Περιφέρεια μου ζήτησε τη συμμετοχή μου ως δημιουργό – συνθέτη, κατέθεσα με επίγνωση της ευθύνης την πρότασή μου κι έγινε αποδεκτή.

Η Ρούμελη αποτέλεσε λίκνο και ζώσα καρδιά του Αγώνα της Παλιγγενεσίας, με ιδιαίτατο φορτίο στα γεγονότα σε στρατιωτικό και πολιτικό επίπεδο και με ισχυρά πολιτισμικά ταυτοτικά κληροδοτήματα στους κατοίκους της. Πόσο αυτό αποτελεί πρόκληση για το συνθέτη του κεντρικού μουσικού δρώμενου των επετειακών εκδηλώσεων η μετουσίωση των γεγονότων και της ιστορίας του τόπου σε καλλιτεχνική μυθοπλασία; Πόσο τον δεσμεύει και πόσο χώρο να δημιουργήσει τού αφήνει;

Τα ιστορικά γεγονότα και οι ιστορικές προσωπικότητες του αγώνα της Ρούμελης, θα προβληθούν μέσα από το έργο όπως ακριβώς καταγράφονται από την ιστορία. Το μουσικο-ποιητικό όμως μέρος που θα είναι και η αμιγώς καλλιτεχνική έφραση θα έχει περισσότερο οικουμενικό χαρακτήρα, εμπνεόμενη από την ιστορία της Ρούμελης. Ο πυρήνας του αγώνα είναι η ανάγκη για ελευθερία. Αυτό είναι ένα πανανθρώπινο αίτημα. Πέρα από χώρο και χρόνο. Οι Ρουμελιώτες αλλά φυσικά και όλοι οι Έλληνες, έδωσαν έναν κοινό αγώνα για την ελευθερία τους, για την ταυτότητά τους, για τους προγόνους τους, για τη γλώσσα τους, για τα δικαιώματά τους, για το μέλλον τους, για την ευδαιμονία τους τελικά! 

Φυσικά όμως και είναι πρόκληση να καταπιαστώ με ένα “επικίνδυνο” θέμα. Γιατί το 1821 είναι από τη μία πλευρά ένα “θαύμα” αλλά από την άλλη είναι μία καταγραφή πολλών σκοτεινών και πικρών στιγμών. Συνέβησαν αναρίθμητες αδικίες εις βάρος των αληθινών αγωνιστών. Για μένα μία σοβαρή έρευνα και μελέτη του 21’ οδηγεί στην αυτογνωσία της ταυτότητας του Έλληνα. Υπάρχουν από το 21’ πολλά γεγονότα για να μας κάνουν να αισθανόμαστε περήφανοι αλλά και πολλά για να μας κάνουν να ντρεπόμαστε. Αυτογνωσία σημαίνει να γνωρίζουμε και τις δύο πλευρές, θετικά κι αρνητικά για να θωρακιστούμε όπως πρέπει για το μέλλον. Επίσης η καλλιτεχνική έκφραση του έργου θα είναι σύγχρονη και έντεχνη, φυσικά. Δε θα κάνει αναφορά σε τίποτα το επιφανειακό αλλά στη βαθιά ουσία του θέματος.

Θα θέλαμε να μας πείτε σε γενικές γραμμές το περιεχόμενο του κεντρικού δρώμενου.

Το έργο θα είναι ένα Σύγχρονο Λαϊκό Ορατόριο με τίτλο Η Παλιγγενεσία και υπότιτλο Η επανάσταση στη Ρούμελη το 1821. Επί σκηνής θα εξελίσσεται ένα σύγχρονο μουσικό δράμα: Ο τραγουδιστής ως μελωδικός αοιδός (τραγούδι), ο ηθοποιός (εκφώνηση λόγου), οχτώ φωνές όπως ο «χορός» της αρχαίας τραγωδίας, μεταφέρουν το οικουμενικό πάθος για την ελευθερία και το κοινό αίσθημα ενός ολόκληρου λαού, ερμηνεύοντας μελοποιημένα εμβληματικά ποιητικά έργα εμπνευσμένα από την επανάσταση. Σαν ένας ψίθυρος κρυφής προσευχής σκλαβωμένων ψυχών θ’ αρχίσει να ακούγεται, στη νέα μου πρωτότυπη μελοποίηση ο «Θούριος» του Ρήγα, θα κλιμακώνεται με μέρη από τον «Ύμνο εις την Ελευθερία» του Διονύσιου Σολωμού, την «Ωδή στον Ιερό Λόχο» του Ανδρέα Κάλβου, μελοποιημένων ποιητικών κειμένων των Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, Κωστή Παλαμά, Νίκου Καζαντζάκη, Κώστα Καρυωτάκη και άλλων, με μια διαφορετική μουσική γραφή από αυτήν που θα αναμένει ο ακροατής.

Ο «χορός» (οκτέτο) θα εναλλάσσεται με τον τραγουδιστή, ο οποίος θα ερμηνεύει τις πιο λυρικές στιγμές του έργου, τα πιο μελωδικά του μέρη. Η φωνή του ηθοποιού θα ερμηνεύει σημαντικά αποσπάσματα από απομνημονεύματα και γενικά κείμενα των αγωνιστών του 1821. Μεταξύ των μελοποιημένων ποιημάτων θα παρεμβαίνει ένα κουαρτέτο εγχόρδων ως κινηματογραφικό soundtrack κάτω από τη ροή του 3D projection mapping, το οποίο θα συμπληρώνει το μουσικό δρώμενο ως ένα επιγραμματικού χαρακτήρα ιστορικό ντοκιμαντέρ των σημαντικότερων γεγονότων και των ηρώων της Επανάστασης του 1821 στη Ρούμελη. 

Ο πυρήνας του έργου θα είναι η οικουμενικότητα των αιώνιων ανθρωποκεντρικών ιδεών και της ελευθερίας του πνεύματος. Μέσω του άφθαρτου ποιητικού λόγου θα φτάνει στο σύγχρονο ακροατήριο μελοποιημένος, στοχεύοντας στη συγκινησιακή φόρτιση του αισθήσεων και του πνεύματος. Εικαστικά θα τοποθετείται σε ένα σύγχρονο χωροχρόνο χωρίς συγκεκριμένη αναφορά εκτός από την ιστορική καταγραφή των γεγονότων, καθώς το πλαίσιο θα είναι πάντα το αίσθημα, η ιδέα, ο λόγος και η μουσική.

Είδαμε στο Φεστιβάλ Δελφών να επιλέγετε ανοιχτούς χώρους με άμεση βιωματική σχέση με τις εκδηλώσεις (πχ Στοιχειωμένοι στη Χάρμαινα, μεσοπολεμική οπερέτα στο Εθνογραφικό Μουσείο Χρισσού, Καββαδίας στο Γαλαξίδι κλπ). Θα δούμε κάτι ανάλογο και στον κύκλο των εκδηλώσεων για το 2021 στη Στερεά;  

Ναι. Λόγω της πανδημίας θα αναγκαστούμε να απλώσουμε τις δράσεις από τον Ιούνιο έως και τον Οκτώβριο, και όχι από το Μάρτιο όπως αρχικά προγραμματίζαμε και πάλι εφόσον είναι η κατάσταση καλύτερη. Συνεπώς μιλάμε κυρίως για ανοιχτούς χώρους, που φυσικά και θα σχετίζονται με το δρώμενο. Ωστόσο το σημαντικότερο είναι να υπάρχουν και οι υποδομές. Μην έχουμε την ψευδαίσθηση πως η Στερεά Ελλάδα διαθέτει πολιτιστικές υποδομές και συνθήκες για παρουσίαση τέτοιων έργων. Από την περιοδεία που έκανα σε όλες τις πρωτεύουσες των νομών, δυστυχώς διαπίστωσα πως ο μοναδικός κλειστός χώρος που μπορεί να επιτρέψει το σωστό ανέβασμα ενός τέτοιου έργου είναι το ευτυχώς ανακαινισμένο, Δημοτικό Θέατρο Λαμίας. Ούτε η Θήβα, ούτε η Λειβαδιά, ούτε η Άμφισσα, ούτε η Χαλκίδα, ούτε το Καρπενήσι διαθέτουν κλειστό θέατρο που να διαθέτει τις υποδομές. 

Αυτό το σημειώνω γιατί καταδεικνύει πόσο αδιάφορο είναι για το ελληνικό κράτος το γεγονός πως κεντρικές πόλεις της περιφέρειας δε διαθέτουν ούτε ένα θέατρο με σωστές προδιαγραφές. Ενώ η Αθήνα αντίθετα είναι υπερφορτωμένη με θέατρα που και σε καλές εποχές, κι αυτά περισσεύουν.

Θα υπάρχει διασύνδεση και συνεργασία με την Επιτροπή 2021 της κας. Αγγελοπούλου, σε ποια βαθμό και με ποιο περιεχόμενο;

Δεν είμαι αρμόδιος να απαντήσω σε αυτές τις ερωτήσεις καθώς εγώ ασχολούμαι μόνο με το καλλιτεχνικό και το δημιουργικό μέρος του κεντρικού δρώμενου. Όμως η Περιφέρεια έχει συγκροτήσει τη δική της επιτροπή για τη διοργάνωση των επετειακών εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια από το 1821 με επιστημονικό συνεργάτη τον καθηγητή κύριο Θάνο Βερέμη κι εμένα ως δημιουργό-συνθέτη του κεντρικού δρώμενου. Νομίζω πως η Περιφέρεια θα κινηθεί ανεξάρτητα από χορηγούς. Όσον αφορά τη συνέργεια με την Επιτροπή του 21’ δε γνωρίζω λεπτομέρειες.

Να περάσουμε σε ένα άλλο ζήτημα. Φεστιβάλ Δελφών “Το Λάλον Ύδωρ”. Η επέλευση του Covid-19 ματαίωσε το φετινό κύκλο. Θεωρείτε ότι εξαντλήθηκαν όλα τα περιθώρια ώστε να οδηγηθούμε σε αυτή την εξέλιξη;

Ναι, βέβαια. Είχα σχεδιάσει τον καλλιτεχνικό προγραμματισμό του Φεστιβάλ του 2020 από το Νοέμβριο του 2019. Βλέποντας την κατάσταση πως εξελισσόταν πάρθηκε η απόφαση πως δεν ήταν δυνατό να υλοποιηθεί. Υπενθυμίζω πως το φεστιβάλ πραγματοποιείται από 15 Ιουνίου έως και 15 Ιουλίου. Σε συνεννόηση με τον πρόεδρο του Δικτύου Δελφών κύριο Νίκο Κατσικούλη και με το Δήμαρχο επικυρώθηκε η απόφαση να μη γίνει. Θεωρώ πως αυτό ήταν το νόμιμο καταρχάς, κι έπειτα το σωστό και το λογικό.

Ποιες οι σκέψεις που υπάρχουν αυτή τη στιγμή για το μέλλον ενός θεσμού ιδιαίτερα προστιθέμενης αξίας για τη Φωκίδα; Είστε αισιόδοξος ότι θα επανακάμψει το ίδιο και ακόμα πιο ισχυρό, εφόσον βέβαια το επιτρέψουν οι αντικειμενικές συνθήκες της πανδημίας;

Αν το επιτρέψουν οι αντικειμενικές συνθήκες της πανδημίας, το Φεστιβάλ Δελφών “Το Λάλον Ύδωρ” θα συνεχίσει την πορεία του φυσικά και πιο ισχυρό. Από την αρχή το έχω πει πως εφόσον είναι ένα φεστιβάλ που έχει συγκεκριμένη ταυτότητα, δίνει βήμα σε νέους ανθρώπους και παράγει νέα δρώμενα, σημαίνει πως είναι ένας υγιής θεσμός. Πολιτισμός δεν είναι οι εκδηλώσεις διασκέδασης, οι συναυλίες ξεφαντώματος. Πολιτισμός είνα η παραγωγή, η δημιουργία νέων έργων. Νέα έργα, νέες ιδέες, νέα ματιά. Πολιτισμός είναι ακόμα και όταν κάποια έργα ενοχλούν ή προκαλούν. Η τέχνη απογυμνώνει και καθρεφτίζει δεν αποχαυνώνει. 

Το “Λάλον Ύδωρ” ήρθε να δώσει βήμα στην καλλιτεχνική έκφραση και να αναδείξει την ομορφιά αυτού του τόπου με το απίστευτο φυσικό κάλλος και την τόσο βαθιά ιστορία. Ήδη ανακοινώθηκε από τον πρόεδρο του Δικτύου Δελφών στην ανακοίνωση των επετειακών εκδηλώσεων για το 21’ από το Δήμο Δελφών, πως έχω ορίσει ως θεματική του Φεστιβάλ για το 2021, “Με λογισμό και μ’ όνειρο”. Το φετινό φεστιβάλ θα συνδέεται θεματικά με το 21, αλλά είναι ακόμα νωρίς να πω κάτι παραπάνω για αυτό.

Με την απόσταση και την άνεση που προσφέρει η χρονική απόσταση, θα θέλαμε έναν σύντομο απολογισμό των δύο χρόνων του Φεστιβάλ από την οπτική του καλλιτεχνικού διευθυντή. Τι πετύχαμε, ποια η δυναμική του; 

Καταρχάς έχουμε ένα φεστιβάλ που απλώθηκε σε Δελφούς, Χρισσό, Άμφισσα, Ιτέα, Γαλαξίδι, και με το Β’ κύκλο στη Δωρίδα, σε Λιδωρίκι, Ποτιδάνεια, Γλυφάδα, Κροκύλειο. Άρα μιλάμε για την πραγματοποίηση ενός αληθινού δικτύου πολιτισμού. Ίσως και μοναδικού στη χώρα. Ένα δίκτυο που συνενώνουν τις δυνάμεις τους η Περιφέρεια Στ. Ελλάδας, ο Δήμος Δελφών, ο Δήμος Δωρίδας και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Φωκίδος. 

Όλα τα δρώμενα του Φεστιβάλ παρουσιάζονται σε φυσικούς χώρους αρχαιολογικής, ιστορικής σημασίας και ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Έχει ως στόχο την προβολή του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού σε σύνδεση με τη μυθολογία, την ιστορία και το φυσικό κάλλος ολόκληρης της Φωκίδας. Με τις εκδηλώσεις στα περισσότερα μουσεία της Φωκίδας, αναδείχθηκε η ενότητα και η σύνδεση των πόλεων του νομού με πυρήνα πάντα τους Δελφούς. Οι περισσότερες εκδηλώσεις έλαβαν χώρα στους αύλειους χώρους των Μουσείων: Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών Δελφοί, Μουσείο Δελφικών Εορτών Άγγελου & Εύας Σικελιανού Δελφοί, Εθνολογικό & Λαογραφικό Μουσείο Χρισσού (Συλλογή Ηλία Ε. Δαραδήμου) Χρισσό, Πινακοθήκη “Σπύρος Παπαλουκάς” Άμφισσα, Μουσείο Ελληνικής Επανάστασης Άμφισσα. 

Επίσης αξιοποιήθηκε ο εγκαταλελειμένος χώρος του πρώτου σχολείου της Ιτέας, το Καψάλειο Σχολείο στο οποίο στήθηκε η τριήμερη Νεανική Σκηνή της Ιτέας. Στο Γαλαξίδι αξιοποιήθηκαν δύο μοναδικοί χώροι η Πλατεία Βλάμη (Φάρος) και το Κεντρί όπου είναι το μνημείο της Γυναίκας του Ναυτικού. Το Φεστιβάλ συνέδεσε την αγροτική παραγωγή της Φωκίδας με τον πολιτισμό γεννώντας τις πρώτες εκδηλώσεις αγροτουρισμού. Δελφική Γη & Πολιτισμός: Έκθεση και γευσιγνωσία τυποποιημένων τοπικών προϊόντων πριν από επιλεγμένες εκδηλώσεις και χώρους του Φεστιβάλ Δελφών. 

Συνεργάστηκαν σημαντικοί πολιτιστικοί θεσμοί της χώρας όπως η Εθνική Λυρική Σκηνή, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και το επιτυχημένο Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων Animasyros. Το φεστιβάλ είχε χορηγούς επικοινωνίας τα πιο έγκυρα δημοσιογραφικά μέσα από Αθήνα. Ως νεοσύστατο φεστιβάλ σύγχρονης ελληνικής μουσικής ξεχώρισε σε μέσα ενημέρωσης στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη αλλά και σε όλα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το Φεστιβάλ δεν είναι υπερφίαλο. Στοχεύει στη μεστότητα, στην ποιότητα, στους συμβολισμούς των δρώμενων και όχι στην ποσότητα εκδηλώσεων. 

Στην αρχή ήταν το Φεστιβάλ Δελφών, μετά η παρουσίαση του μύθου του “Στοιχειού της Χάρμαινας” με τους “Στοιχειωμένους” στο Μέγαρο Μουσικής και εν τέλει -και προσώρας- η ανάθεση της σύνθεσης του κεντρικού δρώμενου της Περιφέρειας Στερεάς για το 2021; Τελικά, πόσο ο Δημήτρης Μαραμής αισθάνεται -ψυχικά και συναισθηματικά τουλάχιστον- πολίτης του τόπου αυτού; Ξέχωρα βέβαια  από το ότι έχετε μεγαλώσει στην περιοχή…

Δε νιώθω απλά πολίτης του τόπου, εργάζομαι ουσιαστικά για τον τόπο και φυσικά τον αγαπώ και με εμπνέει. Έγραψα τα δύο μέρη από την τριλογία των Στοιχειωμένων, στους Δελφούς. Σε ένα μικρό δωμάτιο ενός ξενοδοχείου στους Δελφούς, συνέθεσα ολόκληρο το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού και το Στοιχειό της Χάρμαινας, μέσα σε δύο μήνες. Συνεπώς είναι ένας τόπος ο οποίος με ενέπνευσε αληθινά. Έχω πλέον πολλούς καλούς φίλους και φοβερά βιώματα και δεσμούς με την περιοχή. 

Σε πολλά θέματα που αρχικά πολλοί με είδαν με σκεπτικισμό, έπειτα με αγκάλιασαν και δικαιώθηκε η προσπάθειά μου. Δε θα σταματώ να λέω πως χρειάζεται περισσότερη δουλειά από όλους μας για μεγαλύτερη αξιοποίηση του τόπου που είναι ευλογημένος από φυσικό κάλλος και ιστορία. Θέλω να σας πω πάντως πως περισσότερο από όλα νιώθω Έλληνας, που αγαπά ιδιαίτερα την περιφέρεια, την επαρχία με την αυθεντικότητά της και νιώθω πλούσιος όταν μπορώ να ταξιδεύω και να δημιουργώ σε αυτούς τους πανέμορφους τόπους που έχει η χώρα μας.

κ. Μαραμή, θα θέλαμε κλείνοντας να μας πείτε δυο λόγια για τα επόμενα καλλιτεχνικά σας βήματα και ενδιαφέροντα. Από που έλκει και αντλεί η καλλιτεχνική σας έμπνευση και δημιουργία το αμέσως αλλά και το προβλεπτό μεσοπροοπτικό διάστημα;

Θα σας πω πως έχω αντιμετωπίσει τον εγκλεισμό μου, λόγω πανδημίας από το Μάρτιο του 2020, ως ευλογία για τη σύνθεση, την έρευνα και τη μελέτη που κάνω εδώ και δύο χρόνια. Εκτός από το έργο που ετοιμάζω για τη Ρούμελη, το σύγχρονο ορατόριο Παλιγγενεσία, ετοιμάζω και για την Περιφέρεια Κρήτης σε μορφή σύγχρονης λαϊκής όπερας τον Καπετάν Μιχάλη του Νίκου Καζαντζάκη. Έχω ήδη συνθέσει ένα παιδικό μιούζικαλ για το Κρατικό Θέατρο Βορείου Έλλάδος και γενικότερα ετοιμάζω πράγματα για τη Θεσσαλονίκη. 

Κ. Μαραμή, σας ευχαριστώ πολύ για τη συνομιλία μας!

Κι εγώ σας ευχαριστώ!