Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στο New federalism!

Του Ηλία Τσίγκα

Το θέμα που απασχόλησε περισσότερο από κάθε άλλο, μαζί ίσως με το επί θύραις κλείσιμο του τμήματος της Άμφισσας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου, ήταν αναμφίβολα η χρηματοδότηση και το ύψος της από πλευράς Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας προς τις δομές υγείας της Φωκίδας. Η συγκεκριμένη εξέλιξη εντάσσεται σε μια γενικότερη κατηγορία δημόσιων πολιτικών από πλευράς και των δύο βαθμών της τοπικής αυτοδιοίκησης που αφορά στη δυνατότητα που εδώ και καιρό έχουν οι περιφέρειες και οι δήμοι να ενισχύουν δομές της ευρύτερης κοινωνικής πρόνοιας, της υγείας και της παιδείας με υλικούς και άυλους πόρους. Δυνατότητα η οποία έχει αποκτήσει και νομοθετική ισχύ και αποτελεί νόμο του κράτους.

Ήδη οι πρωτοβουλίες ενίσχυσης των δομών αυτών έχουν ξεκινήσει από την προηγούμενη αυτοδιοικητική περίοδο και συνεχίζονται και στην εν εξελίξει. Επί περιφερειακής Αρχής Μπακογιάννη έχει εγκριθεί μηνιαίο κονδύλι ύψους 400€ ως επιπλέον κίνητρο για τους γιατρούς που θα έρθουν να στελεχώσουν το νοσοκομείο Άμφισσας, ενώ η προηγούμενη δημοτική Αρχή Καπεντζώνη είχε ψηφίσει επίσης χρηματικό bonus για το κέντρο υγείας του Λιδωρικίου. Κατά την τρέχουσα αυτοδιοικητική περίοδο η περιφερειακή Αρχή Σπανού υλοποιεί πρωτοβουλία της προκατόχου της Αρχής για βελτιώσεις υποδομών στα νοσοκομεία και τα κέντρα υγείας επαυξάνοντας τα ποσά αυτά λόγω και της επέλευσης της πανδημίας. 

Τη χρηματοδοτική ενίσχυση της υγείας και της παιδείας εξακολουθούν και οι δημοτικές αρχές Δελφών και Δωρίδος. Το δημοτικό συμβούλιο Δελφών πριν από λίγους μήνες ψήφισε και εκείνο χρηματικά κίνητρα για γιατρούς, προκειμένου να καταστεί το χειμαζόμενο νοσοκομείο της Άμφισσας ελκυστικό σε γιατρούς, ενώ το αντίστοιχο της Δωρίδος επεξέτεινε τα υλικά κίνητρα και στους εκπαιδευτικούς που θα στελεχώνουν το απειλούμενο και αυτό με “λουκέτο” Γυμνάσιο Λιδωρικίου.

Αυτές οι πρωτοβουλίες, σε συνδυασμό με άλλες στο πεδίο των κοινωνικών δομών, συναπαρτίζουν ένα ευρύ πλέον φάσμα ανάληψης πρωτοβουλιών για την κάλυψη των δραματικών κενών του κοινωνικού κράτους από την τοπική αυτοδιοίκηση. Κι αυτό παρόλο που οι προσλήψεις καθηγητών και γιατρών σε σχολεία και νοσοκομεία είναι τελείως έξω από το πεδίο των αρμοδιοτήτων της.

Από δημοτικούς και περιφερειακούς άρχοντες και από στελέχη της αυτοδιοίκησης, αλλού περισσότερο και αλλού λιγότερο, επιχειρείται η εξέλιξη αυτή να προβληθεί ως “αναγκαία συμβολή της αυτοδιοίκησης” στα κορυφαία ζητήματα της παιδείας και της υγείας, που αποτελούν μείζονα δημόσια αγαθά. Η πραγματικότητα όμως δεν είναι ακριβώς αυτή και κυρίως δεν είναι τόσο απλή. Η μετάθεση βασικών αρμοδιοτήτων του κοινωνικού κράτους από την κεντρική κυβέρνηση στην αυτοδιοίκηση δεν γίνεται μέσα σε πολιτικό και ιδεολογικό κενό και δίχως την αναγκαία θεωρητική πλαισίωση. Στην πραγματικότητα συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.

Στην ουσία αποτελεί πιστή αντιγραφή της πολιτικής του αμερικάνικου “New federalism”. Η πολιτική αυτή αποτέλεσε κομβικό πυλώνα της πολιτικής που εισήγαγε η διακυβέρνηση του Ρόναλντ Ρήγκαν στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1980 και συνιστά εμβληματικό κομμάτι του νεοφιλελεύθερου δόγματος που επικυριαρχεί την τελευταία τριακονταετία διεθνώς. Και τα τελευταία χρόνια ακολουθείται πιστά και από κυβερνήσεις που ασκούν δημόσιες πολιτικές κάτω από την συγκεκριμένη ιδεολογική σκέπη. Χαρακτηριστικό παράγωγο αυτών των δημόσιων πολιτικών αποτελεί και η νομοθεσία που προαναφέραμε που “επιτρέπει” -για την ακρίβεια, υποδεικνύει ως ανελαστικό μονόδρομο- την παροχή κινήτρων από πλευράς αυτοδιοίκησης στους τομείς της υγείας, της παιδείας και της πρόνοιας, του “πνεύμονα” και του βασικού “νευρώνα” δηλαδή του κοινωνικού κράτους.

Τομέα από τον οποίο η κεντρική κυβέρνηση αποσύρεται ακολουθώντας τις υποδείξεις του “New federalism” της μονεταριστικής ορθοδοξίας των “Chicago Boys” του Μίλτον Φρίντμαν και για τον οποίο οι υψηλές εισοδηματικά τάξεις δεν στέργουν να πληρώνουν φόρους (άλλωστε, η μείωση της φορολογίας και για αυτό τον λόγο αποτελεί εξίσου κεντρικό πυλώνα του συγκεκριμένου οικονομικο-πολιτικού δόγματος). 

Στις μονεταριστικές πολιτικές, που συνειδητά ή εξαναγκαστικά ακολουθούνται και στην Ελλάδα τα τελευταία τουλάχιστον δεκαπέντε χρόνια, η Πρόνοια και το Κοινωνικό κράτος γίνονται ανταποδοτικά, θεωρούμενα όχι ως πεδία άσκησης κοινωνικής πολιτικής αλλά ως αναπτυξιακές βαριάντες. Υπό αυτό το πρίσμα ερμηνεύεται ενδεικτικά η αποστροφή γνωστού κορυφαίου Υπουργού ότι “όποιο δημόσιο νοσοκομείο μπαίνει μέσα θα κλείνει” ή η θέση της πρώην Εκπροσώπου της Ελλάδας στο ΔΝΤ και συμβούλου του νυν Πρωθυπουργού ότι “όλα τα νοσοκομεία θα πρέπει να γίνουν ιδιωτικά”. Και αυτό αποτελεί και την εξήγηση της πεισματικής άρνησης από πλευράς κυβέρνησης της στελέχωσης της δημόσιας υγείας, ακόμα και την εποχή της πανδημίας

Το ακολουθούμενο πιστά και δογματικά και στην Ελλάδα “New federalism”αποτελεί την πολιτική εκείνη που μεταφέρει στην αυτοδιοίκηση την πολιτική ευθύνη για την επίλυση προβλημάτων κοινωνικής πολιτικής χωρίς και την μεταφορά των ανάλογων πόρων από την κεντρική κυβέρνηση. Με τον τρόπο αυτό ωστόσο, με την χρηματοδότηση της υγείας και της παιδείας από την αυτοδιοίκηση, αφενός απομειώνονται τα ταμεία των δήμων και της Περιφέρειας για έργα και δράσεις στους καθαυτό τομείς ευθύνης τους και αφετέρου νομιμοποιείται από τους αιρετούς η απόσυρση του κεντρικού κράτους από μία από τις κυριότερες αποστολές του, την παροχή βασικών υπηρεσιών κοινωνικής πολιτικής προς τους πολίτες του. Ταυτόχρονα, η μείωση φόρων, που συνοδεύει άρρηκτα το συγκεκριμένο δόγμα, τους μόνους που δεν ωφελεί είναι εκείνους που έχουν ανάγκη τη δημόσια υγεία και την δημόσια παιδεία. Την πλειοψηφία των ανθρώπων δηλαδή.

Αναγκαίο συμπλήρωμα της θεωρίας του  “New federalism” αποτελεί η εξώθηση της αυτοδιοίκησης σε εκπόνηση επιχειρηματικών στρατηγικών και σε άσκηση επιχειρηματικής πρωτοβουλίας, προκειμένου να εξευρεθούν οι πόροι για τη χρηματοδότηση της κοινωνικής πολιτικής για την υποκατάσταση του αποσυρθέντος κεντρικού κράτους. Η θέσπιση σχετικού νόμου είναι απλώς ζήτημα χρόνου…