Με ορίζοντα το 2024 το Αρχαίο Θέατρο Δελφών

Η πορεία αποκατάστασης του Αρχαίου Θεάτρου των Δελφών στο δημοσιογραφικό “μικροσκόπιο”

Εν Δελφοίς, Έντυπη Έκδοση, 7 Μαίου

Το περιεχόμενο και η πορεία των εργασιών αναλυτικά. Καθησυχαστική προς την τοπική κοινωνία η Αθ. Ψάλτη. Σύνθετη εξίσωση το ζήτημα της αξιοποίησής του και η διενέργεια παραστάσεων. Τη σύσταση Οργανισμού για το σκοπό αυτό προτείνει η Προϊσταμένη της ΕΦΑ Φωκίδας

Με χρονικό ορίζοντα το 2024 αναφορικά με την περάτωσή τους συνεχίζονται οι εργασίες για την αποκατάσταση του Αρχαίου Θεάτρου των Δελφών, ενός από τα πλέον εμβληματικά πολιτιστικά τοπόσημα της Φωκίδας και ενός από τα κορυφαία μνημεία της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.

Η Εν Δελφοίς, προκειμένου να ενημερώσει την τοπική κοινή γνώμη, ανέβηκε στους Δελφούς και συνάντησε στο γραφείο της την Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φωκίδας. Η Αθανασία Ψάλτη μας αναλύει το περιεχόμενο των εργασιών που έχουν μέχρι στιγμής περαιωθεί και για εκείνες που υπολείπονται χωρίς να επηρεάζουν την επισκεψιμότητα του μνημείου κι εξηγεί διεξοδικά τα χαρακτηριστικά. Παράλληλα, παρουσιάζει όλες τις παραμέτρους που σχετίζονται με την χρήση του μετά την ολοκλήρωση των αναστηλωτικών εργασιών και καταθέτει τη γνώμη της για την δυνατότητα φιλοξενίας παραστάσεων στο χώρο.

Τα χαρακτηριστικά του έργου

Διανύουμε τη δεύτερη περίοδο της Προγραμματικής Σύμβασης για το έργο της αποκατάστασης του Αρχαίου Θεάτρου των Δελφών, η οποία ξεκίνησε προ ενός έτους και ολοκληρώνεται το 2022, ενώ υπάρχει και παράταση για δύο ακόμα χρόνια. Το έργο έχει ξεκινήσει από το 2015. Η αρχική χρηματοδότηση ανέρχεται στα 1,7 εκ€ και χρηματοδοτείται από εθνικούς πόρους, από το σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. 

“Σε καμία φάση δεν είχαμε πρόβλημα χρηματοδότησης από την Περιφέρεια”, θα σημειώσει σχετικά η Αθανασία Ψάλτη και θα συμπληρώσει για το περιεχόμενο των εργασιών αποκατάστασης ότι το  έργο συγκροτείται από δύο υποέργα. Το ένα είναι το αμιγώς αρχαιολογικό και αναστηλωτικό που πραγματοποιείται από την ΕΦΑ Φωκίδας. Το δεύτερο αφορά στην πρόσληψη Τεχνικού Συμβούλου από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων, “η οποία μας έχει συνδράμει σε όλη την πορεία υλοποίησης του έργου. Για διαδικαστικούς, ωστόσο, λόγους δεν κατέστη δυνατό να ολοκληρώσει τη διακήρυξη του δημόσιου διαγωνισμού για την πρόσληψη του Τεχνικού Συμβούλου, κάτι που θα γίνει αυτό το διάστημα”. 

Το έργο ελέγχεται από μια πενταμελή επιτροπή παρακολούθησης, στην οποία μετέχουν δύο εκπρόσωποι-μηχανικοί της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, ο Χρήστος Δημητρέλος και η Παγωνίτσα Βαίνου, η ΕΦΑ Φωκίδας, καθώς και η Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων. “Το θετικό είναι ότι υπάρχει εξαίρετη συνεργασία στην ομάδα εργασίας αυτή, κάτι που παίζει το ρόλο του σε ένα τόσο δύσκολο project”, προσθέτει.

Οι εργασίες στο μνημείο

Μέχρι στιγμής έχουν γίνει στο αναστηλωτικό πλαίσιο ανασκαφικές εργασίες στα γυμνά σημεία του Θεάτρου, που είχαν αφαιρεθεί στην πορεία του χρόνου, για να ανασυρθούν αρχιτεκτονικά μέλη εντός των επιχώσεων και για να φανεί η δομή του μνημείου σύμφωνα με όσα μας περιγράφει η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φωκίδας. Οι συμπληρωματικές εργασίες αφορούσαν ενδεικτικά την ανάσυρση λιθοπλίνθων που είχαν φράξει τον εύριπο (τον αγωγό ανάμεσα σε ορχήστρα και κοίλο), με χειρωνακτικό τρόπο καθώς δεν έχει μπει μηχάνημα ως τώρα, κάτι που ήταν ένα μεγάλο έργο. Άλλη πολύ σημαντική μελέτη ήταν εκείνη της εφαρμογής των αρχαίων παρόδων, καθώς στην πορεία των εργασιών βρέθηκαν μέλη που δεν συμπεριλαμβάνονταν στην αρχική μελέτη. 

“Άλλο μεγάλο κομμάτι ήταν η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση όλων των λίθινων αρχιτεκτονικών μελών του μνημείου. Επιπλέον, η διερεύνηση της υδραυλικής δυναμικής που είχε το μνημείο, δηλαδή τις δυνατότητες για την απορροή των ομβρίων. Η αρχική αυτή αρχιτεκτονική διαταράχτηκε με την πάροδο των αιώνων είτε λόγω κατάρρευσης του κοίλου είτε λόγω διαμορφώσεων στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο. Αυτό έγινε με αποχωμάτωση του αρχαίου υδραυλικού συστήματος του μνημείου και πλέον τα όμβρια απορρέουν όπως στην αρχαιότητα, σχεδόν”, προσθέτει η Αθανασία Ψάλτη, εξηγώντας μας αναλυτικά και σε κατανοητή ορολογία την πορεία των εργασιών. 

Ένα άλλο κομμάτι που εξελίσσεται με ικανοποιητικό ρυθμό είναι η συντήρηση των λίθινων επιφανειών του μνημείου από διάφορες επικαθήσεις και βιολογικούς παράγοντες. Εδώ είμαστε σε πολύ καλό σημείο, καθώς η πρόοδος φτάνει στο 70%, κάτι που φαίνεται και δια γυμνού οφθαλμού. Επίσης, έχουν γίνει στερεώσεις και στα ενεπίγραφα μέρη του μνημείου, καθώς το κοίλο στο κάτω μέρος φέρει επιγραφές που συνδέονται με τη λειτουργία του μνημείου. 

“Ένα άλλο πολύ σημαντικό τμήμα, τέλος, ήταν η διερεύνηση των λατομείων για τον φυσικό λίθο που θα χρειαστεί για την στερέωση του μνημείου κι επίσης η για πρώτη φορά διερεύνηση της σκηνής του θεάτρου, η οποία όπως γνωρίζετε από τις σπουδές σας δεν σώζεται, πλην τμημάτων της θεμελίωσης, της ζωφόρου των ρωμαϊκών χώρων, που εκτίθεται στο Μουσείο. Πρόσθετα, η Περιφερειακή Ενότητα ανέλαβε και την τοπογράφηση του βόρειου πρανούς του θεάτρου, μέσω του μηχανικού Ασημάκη Κόκκινου, γιατί κατά τη διάρκεια αυτοψίας που πραγματοποιήθηκε διαπιστώθηκε ότι ένας δρόμος που είχε διανοιχθεί τη δεκαετία του 80 πάνω ακριβώς από το μνημείο είχε αναστατώσει το πρανές, δρόμος που οδηγεί στο στάδιο, και δημιούργησε ζήτημα στα υπόγεια ύδατα. Μέσω μελέτης κατορθώσαμε να ανακόψουμε τη φθορά που είχε δημιουργηθεί”, προσθέτει. Παράλληλα, από την προσοχή της δεν διαφεύγει και η σχετική ανησυχία που μπορεί τυχόν να παρατηρηθεί στους Δελφούς και την ευρύτερη περιοχή της Φωκίδας για ένα τόσο σημαντικό αλλά και λεπτό κατασκευαστικά ζήτημα, σημειώνοντας σχετικά: 

“Είναι εύλογο να δημιουργείται μια αναστάτωση στην τοπική κοινωνία από την καθυστέρηση ως προς την αναστήλωση του θεάτρου. Θα ήθελα ωστόσο να την καθησυχάσω δεδομένου ότι το Υπουργείο Πολιτισμού δια των υπηρεσιών του με διεπιστημονική συνεργασία και με τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή και με τις υπηρεσίες της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας εξαντλούν κάθε τρόπο προκειμένου τι έργο που θα παραχθεί να είναι επιστημονικά στιβαρό και ώριμο ώστε να αποφευχθεί κάθε πρόκληση βλάβης στο μνημείο. Και αυτό έχει τη σημασία του, γιατί η πρώτη καταστροφή που υφίσταται σε ένα μνημείο είναι όταν ανασκάπτεται εκ νέου. Είναι άλλωστε κάτι που το γνωρίζετε κι εσείς καλά από τις σπουδές που έχετε κάνει και μπορείτε να καταλάβετε τι εννοώ. Αποτελεί την πρώτη βίαιη ανθρωπογενή καταστροφή. Η δεύτερη δυνάμει καταστροφή θα μπορούσε να είναι μια κακή στερεωτική επέμβαση, μια κακή αναστήλωση”.

Οι νομικές-θεσμικές δυσχέρειες

Όλο το πλαίσιο στο οποίο κινήθηκε η ΕΦΑ Φωκίδας αυτά τα χρόνια ήταν δύσκολο από πλευράς νομικών δεσμεύσεων. Ένα μεγάλο θέμα είναι ότι η πρόσληψη του επιστημονικού προσωπικού δυστυχώς μπορεί να γίνει μόνο για οκτώ μήνες, οπότε μετά λαμβάνει χώρα η διαδικασία απολύσεων του προσωπικού αυτού και της επαναπροκήρυξης των θέσεων, ακριβώς επειδή το έργο χρηματοδοτείται από εθνικούς πόρους, από το σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Κάτι που είναι ένα μεγάλο ζήτημα για την πρόοδο του συνολικού έργου, καθώς η όλη διαδικασία επιφέρει σημαντικές καθυστερήσεις. “Μπορεί στα χαρτιά να φαίνεται ότι το έργο διαρκεί από το 2015 ως σήμερα, όμως οι μήνες εργασίας δεν είναι οι αντίστοιχοι”, σημειώνει σχετικά η Αθ. Ψάλτη.

Επισκεψιμότητα και εργασίες

“Η Εφορεία έχει εξαντλήσει κάθε τρόπο ώστε το μνημείο να συνεχίσει να είναι επισκέψιμο κατά τη διάρκεια των εργασιών, κάτι όμως που είναι ιδιαίτερα επώδυνο για τα συνεργεία και για εμάς, γιατί πρέπει να συνδέσεις το έργο με την ασφάλεια των επισκεπτών και των εργαζομένων. Επίσης, το 2018 είχαμε κάνει στο θέατρο την εξαιρετική παράσταση του Θ. Τερζόπουλου, τις “Τρωάδες”, όπως θα θυμάστε, την οποία παρακολούθησαν 400 άνθρωποι”, τονίζει η συνομιλήτριά μας, καθώς περνάμε στο ζήτημα της δυνατότητας επίσκεψης στο θέατρο παράλληλα με την εξέλιξη των εργασιών. 

Επιπλέον, στις 6 Ιουνίου η Αθανασία Ψάλτη μας ανακοινώνει ότι στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Εορτασμού για τον μεγάλο Μουσουργό, τον Μπετόβεν, σε εννέα εμβληματικά μνημεία από όλο τον κόσμο θα εκτελεστούν οι αντίστοιχες συμφωνίες του. Ένα από τα μνημεία αυτά θα είναι και το Αρχαίο Θέατρο των Δελφών. “Εδώ θα παιχτεί η 5η Συμφωνία υπό τον Διευθυντή Ορχήστρας Θεόδωρο Κουρεντζή και είναι η μοναδική σε όλη την Ελλάδα σε παγκόσμια πρώτη. Η εκδήλωση θα είναι διαδικτυακή ώστε να είναι εφικτή η παρακολούθησή της σε παγκόσμιο κοινό και είναι κάτι πολύ σημαντικό για τους Δελφούς, όπως καταλαβαίνετε”, υπογραμμίζει η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φωκίδας.

Μια καίρια βέβαια ερώτηση αφορά στο πότε οι εργασίες για την αποκατάσταση του Θεάτρου θα έχουν ολοκληρωθεί, όσο και αν ένα τέτοιο μνημείο απαιτεί διαρκείς επεμβάσεις. “Δεν μπορώ να πω ότι θα μπορούσε να θεωρηθεί αυτό που λέμε “παραδοτέο”. Άλλωστε ούτε στην αρχαιότητα είχε ολοκληρωθεί πλήρως, γιατί είχε πολλές επισκευαστικές φάσεις. Και αυτό φυσικά σημαίνει ότι όσο περισσότερες είναι αυτές τόσο δυσκολότερο είναι και το έργο της αναστήλωσης, μιας και τίθενται και μια σειρά ιδεολογικά ζητήματα”, απαντάει η Αθ. Ψάλτη, για να εξηγήσει περαιτέρω τι εννοεί. “Για παράδειγμα, σε μια επέμβαση αποκατάστασης που έγινε πολύ παλαιότερα καταργήθηκε μια ρωμαϊκή φάση του μνημείου, ένας εξώστης για επιφανείς Ρωμαίους αξιωματούχους. Αυτό σβήστηκε στην αναστήλωση αυτή. Το ερώτημα που τίθεται τώρα είναι: Πρέπει ή δεν πρέπει να αποκατασταθεί αυτή τη ρωμαϊκή προσθήκη; Είναι θέματα επομένως που δημιουργούνται, καθώς αλλάζει και η οπτική από την οποία η κοινωνία σε κάθε περίοδο αντιμετωπίζει το παρελθόν της”. 

Ωστόσο, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Φωκίδας θεωρεί ως ορίζοντα ολοκλήρωσης των εν εξελίξει εργασιών το 2024. “Μην ξεχνάμε και την πανδημία. Επί ένα χρόνο περίπου είμαστε “παγωμένοι” κι αυτό είναι κάτι επίσης πολύ σημαντικό. Το μνημείο συνεχίζει να είναι επισκέψιμο και η διαδικασία αναστήλωσης, ιδίως η ανάσυρση αρχιτεκτονικών μελών, είναι κάτι που έλκει το ενδιαφέρον των επισκεπτών”, μας πληροφορεί η Αθ. Ψάλτη.

Το ζήτημα της αξιοποίησης και των παραστάσεων

Ένα άλλο κεντρικό ζήτημα που συνοδεύει την περάτωση των εργασιών που λαμβάνουν χώρα είναι το αν θα είναι αξιοποιήσιμο για τη διενέργεια παραστάσεων. Πρόκειται για ένα ενδεχόμενο που θα ενισχύσει το brand name των Δελφών και θα μπορέσει, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις, να αποτελέσει ένα επιπλέον δραστικό κίνητρο για την παραγωγή υψηλού επιπέδου πολιτιστικού προϊόντος και μια εξαιρετικά σημαντική προσθήκη στην αύξηση τόσο της επισκεψιμότητας της περιοχής όσο και της προαγωγής του προσφερόμενου καλλιτεχνικού αποτυπώματος για τους κατοίκους της περιοχής.

Κατά συνέπεια, θέσαμε το ζήτημα αυτό στην Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φωκίδας, προκειμένου να λάβουμε τη δική της άποψη πάνω στο ζήτημα αυτό. 

“Πράγματι, πρόκειται για ένα ουσιαστικό αλλά και επίμαχο ερώτημα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε κατ αρχάς ότι η Ελληνική Πολιτεία τη δεκαετία του 90 δαπάνησε ένα πολύ σημαντικό ποσό προκειμένου να ανεγείρει το θέατρο του Φρύνιχου στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο των Δελφών, ο οποίος είναι ένας χώρος που μπορεί να φιλοξενήσει κάθε είδους εκδηλώσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως και φιλοξενεί, όπως βέβαια και εμπορικές. Από την άλλη, μην ξεχνάμε ότι στο αρχαίο θέατρο απουσιάζουν υποδομές, όπως καμαρίνια, εγκαταστάσεις για ηχητικά, φωτιστικά και όλα αυτά. 

Η ένταξη του θεάτρου σε έναν κύκλο παραστάσεων αντίστοιχων ενός φεστιβάλ θα ακύρωνε επομένως το “Φρύνιχο”. Από την άλλη, κάτι τέτοιο θα πρέπει να γίνει με ιδιαίτερη φειδώ και προσοχή και να είναι ιδιαίτερου συμβολικού και πολιτιστικού κύρους. Όπως, δηλαδή, συμβαίνει στην Επίδαυρο, αν και ορισμένες από τις συγκεκριμένες παραστάσεις ίσως σε ποιοτικό επίπεδο και για λόγους ας το πούμε mainstream\ να μην ενδείκνυνται για το κύρος του θεάτρου των Δελφών. Για παράδειγμα σας λέω ότι ο Τερζόπουλος δεν ήθελε να παρουσιάσει τις “Τρωάδες” στην Επίδαυρο”.

Επιπλέον, θέτει και μια άλλη κρίσιμη παράμετρο, το γεγονός ότι για να ανεβούν παραστάσεις κάθε χρόνο ενός συγκεκριμένου αριθμού απαιτείται να υφίσταται και ένας αντίστοιχος Οργανισμός, ώστε να χειρίζεται την όλη διαδικασία και το χώρο.

“Νομίζω ότι είμαι ένας άνθρωπος που έχει πειραματιστεί με εκδηλώσεις και παραστάσεις στους Δελφούς. Η άποψή μου είναι ότι πρέπει να στοχεύσουμε στην ανακοπή της προϊούσας φθοράς του μνημείου πρωτίστως. Στην αποκατάσταση της αρχικής μορφής της περιόδου των αυτοκρατορικών χρόνων και στη συνέχεια να μπορέσει το μνημείο να φιλοξενήσει κάποιες ιδιαίτερα προσεγμένες και ποιοτικές παραστάσεις. Δεν είμαι καθόλου αρνητική σε αυτό, αλλά απαιτούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις και παραστάσεις με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Και σίγουρα η σύσταση ενός Οργανισμού, δεδομένου ότι η ΕΦΑ δεν μπορεί να ανταποκριθεί στο ρόλο αυτό ούτε βέβαια η δουλειά της είναι να κάνει και τον ατζέντη.

Πχ μπορεί να ενδιαφέρεται ο καλύτερος σκηνοθέτης του κόσμου, αλλά η παράστασή του να απαιτεί πολύ βαριά σκηνικά, κάτι για το οποίο θα καταστραφεί το πρανές. Ή ο φωτισμός. Δεν μπορεί οι επισκεπτόμενοι του χώρου να βλέπουν παντού και μονίμως καλωδιώσεις απλωμένες. Είναι πολλά αυτά που πρέπει να συνυπολογιστούν, εν κατακλείδι”, τονίζει η Αθ. Ψάλτη.