Ώρα για διάβασμα! 10 συμβουλές για μελέτη στο σπίτι και ο ρόλος των γονέων

Της Αθανασίας Τζιμαρά*

Μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες των γονέων σήμερα είναι η σχολική εργασία που καλείται το παιδί – μαθητής να ολοκληρώσει στο σπίτι του, το πώς θα το χειριστούν οι γονείς  και κατ’ επέκταση και το ίδιο το παιδί. 

Καταρχάς έχετε αναρωτηθεί ότι το να είναι κάποιος δάσκαλος είναι κάτι που απαιτεί εκπαίδευση και εσείς ως γονείς έχετε άλλο ρόλο; Δεν έχετε εκπαιδευτεί γι’ αυτό και είναι διαφορετικός ο τρόπος που διδάσκει ο δάσκαλος, το πώς εξηγεί την ύλη, μεταδίδει απ’ ότι εσείς. Ωστόσο, το τωρινό εκπαιδευτικό σύστημα μεταφέρει μέρος της ευθύνης του σχολείου στους γονείς. Κάτι τέτοιο μπορεί να δημιουργήσει άγχος, μια έλλειψη δύναμης και θέλησης, αλλά και πανικό. Ταυτόχρονα ένα παιδί έχει ανάγκη να είναι ασφαλές, να έχει καλές βάσεις στη σχέση του με τους γονείς του για να μπορέσει να μάθει πραγματικά τι χρειάζεται. Οπότε χρειάζεται να δείτε μαζί τι πρωτεύει. Η σχέση με το παιδί σας ή η μελέτη για το σχολείο; 

Τι πρέπει λοιπόν να ξέρετε εσείς οι γονείς ώστε να δημιουργήσετε τις κατάλληλες συνθήκες που θα ενισχύσουν το κίνητρο για μάθηση, θα καλλιεργήσουν το αίσθημα προσωπικής ευθύνης του παιδιού σας, εγκαθιδρύοντας καλές συνήθειες μελέτης στο σπίτι;

1. Ο καθένας είναι υπεύθυνος για τις δουλειές του. Ως ενήλικες γονείς έχετε ορισμένες ευθύνες και ως παιδί έχει την υποχρέωση να παίζει, να απολαμβάνει το παιχνίδι, αλλά και το σχολείο. Αντί λοιπόν να ακούγεται «Φέτος πηγαίνουμε στην πρώτη τάξη.» ή «Έλα να μάθουμε αυτό που έβαλε η δασκάλα.» (εννοώντας γονέας και παιδί) είναι καλό να υπάρχει ξεκάθαρη τοποθέτηση. Ο πληθυντικός οδηγεί σε υπεργενίκευση και σε δευτερεύον μήνυμα προς το παιδί. Με τον πληθυντικό το παιδί εισπράττει πως την ευθύνη τη μοιραζόσαστε. Το παιδί έχει ευθύνη για το σχολείο και το διάβασμα.
2. Χώρος για πρωτοβουλία. Προτρέπετε το ίδιο το παιδί να ανοίξει τη τσάντα του, να βγάλει τα μαθήματα, τα τετράδια και ό,τι άλλο χρειάζεται και να οργανώσει τι χρειάζεται να διαβάσει. Μικρές λεπτομέρειες που φτιάχνουν το σύνολο ενός υπεύθυνου μαθητή.
3. Οργάνωση του χώρου μελέτης. Είναι καλό το παιδί να μάθει να διαβάζει στο χώρο του. Δεν διαβάζουμε στο σαλόνι, στην τραπεζαρία, στο πάτωμα, στην κουζίνα. Δεν χρειάζεται να έχει αρκετά πράγματα πάνω στο γραφείο του για να μην αποσπάται η προσοχή του, όπως κουκλάκια, κασετίνες, μολυβοθήκες κ.ά. Το παιδί κρατάει πάνω στο γραφείο του μόνο όσα χρειάζεται. Δηλαδή, τα βιβλία του, τα τετράδιά του, βασικά είδη γραφικής ύλης – μολύβια, γόμα, ξύστρα κ.ά.
4. Καλός φωτισμός στο δωμάτιο. Βεβαιωθείτε ότι οι λάμπες που έχετε επιλέξει βγάζουν ικανοποιητικό φωτισμό. Εκτός από την κεντρική λάμπα προμηθευτείτε κι ένα πορτατίφ από την αντίθετη πλευρά σε σχέση με το χέρι που γράφει. Δηλαδή εάν το παιδί σας είναι δεξιόχειρας πρέπει να έχει το φως από τα αριστερά, ενώ αν είναι αριστερόχειρας από τα δεξιά του. Έτσι το φως δεν κάνει σκιά στο σημείο που είναι το μολύβι του και γράφει. Και σαφώς η μελέτη είναι πιο ξεκούραστη για τα μάτια.
5. Φαγητό και ξεκούραση. Το παιδί χρειάζεται να έχει φάει, να έχει ξεκουραστεί και να έχει δίπλα του ένα ποτήρι νερό ώστε να μην έχει δικαιολογία «Μαμά διψάω. Φέρε μου σε παρακαλώ ένα νερό!». Ή να καταλήξετε να του πάτε εσείς το ποτήρι ή να έρθει εκείνο στην κουζίνα. Έτσι μπορεί να διακοπεί η σκέψη του.

Εάν είναι κουρασμένο, παραπάνω απ’ όσο θα έπρεπε, τότε δώστε του χρόνο είτε για να κοιμηθεί είτε για να παίξει, να μιλήσει μαζί σας για το πώς πέρασε στο σχολείο. Μετά μπορεί να ξεκινήσει τη μελέτη του πιο ήρεμα, ξεκούραστα.

6. Πρόγραμμα μελέτης, μια λίστα καθηκόντων. Για παράδειγμα 1) .., 2).., 3).., 4).. και μόλις ολοκληρώσει μια δραστηριότητα βάζει ένα √ και/ή τη διαγράφει από τη λίστα. Είναι βοηθητικό, καθώς βλέπει τι έχει ολοκληρώσει και τι του απομένει. 
7. Μια λίστα δραστηριοτήτων. Είναι επίσης βοηθητικό να έχει το παιδί μπροστά σε λίστα τι έχει να κάνει και πότε, ειδικά και όταν περιλαμβάνονται και εξωσχολικές δραστηριότητες. Για παράδειγμα 1) .., 2).., 3).., 4).. → μελέτη, 5) μπαλέτο / ποδόσφαιρο, 6) αγγλικά κλπ. Μ’ αυτό τον τρόπο το παιδί έχει μπροστά του όλα αυτά που έχει να τελειώσει, αλλά και σε ποια/ποιες εξωσχολικές δραστηριότητες έχει να πάει. 
8. Λάθη. Χρειάζεται να είμαστε προσεκτικοί στο πού εστιάζουμε και στο τι διορθώνουμε. Είναι σημαντικότερο να δοθεί έμφαση, σημασία σ’ αυτό που έγραψε το παιδί και με περηφάνια το δείχνει σε εσάς, παρά να αποτελεί μοναδικό σκοπό να διορθωθούν όλα τα λάθη σε μια άσκηση. Για παράδειγμα εάν το παιδί έχει ξεχάσει να βάλει δύο τόνους και/ή παρέλειψε ένα γράμμα σε μια λέξη, έχει τόση σημασία σε σχέση με το περιεχόμενο αυτού που έγραψε; Και αν όντως χρειάζεται κάτι να διορθωθεί, να το κάνει το ίδιο το παιδί, να εντοπίσει τα λάθη και να τα σβήνει με τη γόμα του και όχι εσείς οι γονείς. Είναι σαν μην το εμπιστευόσαστε, να προσβάλλετε την προσωπικότητά του.
9. Ενθάρρυνση και έπαινος. Όταν το παιδί καταφέρει να ολοκληρώσει το διάβασμα είναι προτιμότερο να το ενθαρρύνουμε παρά να το επαινούμε, και πόσο μάλλον να το επιβραβεύουμε με κάτι υλικό. Μπορούν να ειπωθούν λόγια με στόχο την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησης του ίδιου του παιδιού και όχι να δοθεί έμφαση ότι αξιολογείται ή ότι εσείς οι γονείς είσαστε αυθεντίες που το βοηθήσατε. Για παράδειγμα «Μαρία τελείωσες το διάβασμα, πως νιώθεις γι’ αυτό;», «Είσαι ικανοποιημένη με το αποτέλεσμα και το χρόνο που αφιέρωσες;», «Ήσουν πολύ συγκεντρωμένη για να κάνεις τις ασκήσεις όπως τις ζήτησε η δασκάλα σου» κλπ. Αντί του «μπράβο» που φαίνεται να  χειραγωγεί τα παιδιά, να δημιουργεί παιδιά εθισμένα στον έπαινο, να κλέβει την ευχαρίστηση των παιδιών. Ένα παιδί αξίζει να χαίρεται τα κατορθώματά του, να αισθάνεται περήφανο από το τι έμαθε να κάνει, όπως και να αποφασίζει πότε να αισθανθεί έτσι. Κάθε φορά που λέμε “Μπράβο!” υποδεικνύουμε σ’ ένα παιδί πώς να νιώσει. 
10. Επικοινωνία με το σχολείο. Είναι σημαντικό να διατηρήσετε ένα ανοικτό κανάλι επικοινωνίας με το δάσκαλο ή τη δασκάλα των παιδιών σας ώστε να ενημερώνεστε για τον τρόπο με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί προσεγγίζουν το παιδί σας και δουλεύουν μαζί του. 

Ως γονείς χρειάζεται να βοηθήσετε το παιδί σας να αναλάβει την ευθύνη του εαυτού του. Να ενδιαφερόσαστε, να ρωτάτε, να νοιαζόσαστε, να προσφέρετε τρυφερότητα, αλλά κάνοντας ταυτόχρονα το παιδί σας υπεύθυνο άτομο, ένα άτομο με κριτική σκέψη, με συναισθηματική επίγνωση, με πρωτοβουλίες και πρωτίστως εμπιστοσύνη στον εαυτό του. 

Εάν, παρόλο που έχουν δημιουργηθεί οι κατάλληλες συνθήκες και ο καθένας έχει αναλάβει το ρόλο του, το παιδί παρουσιάζει δυσκολίες και/η άρνηση για διάβασμα, χρειάζεται να δείτε τι θέλει να σας επικοινωνήσει μ’ αυτή του τη συμπεριφορά. Μπορεί να θέλει να κερδίσει την προσοχή σας, να αντιδράσει στον «εξουσιαστικό» γονέα ή όντως το παιδί να μην μπορεί, να δυσκολεύεται να αντιληφθεί και να ανταπεξέλθει στις μαθησιακές του υποχρεώσεις. Η κάθε περίπτωση χρειάζεται και ανάλογο χειρισμό.

Στο Κέντρο Ημέρας παιδιών, εφήβων και ενηλίκων με ψυχιατρικές διαταραχές της ΕΚΨ Π.Σακελλαρόπουλος, Ν. Φωκίδας πιστεύουμε ότι η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και παρέμβαση ενός παιδιού με μαθησιακές δυσκολίες, από διεπιστημονική ομάδα εξειδικευμένων επαγγελματιών ψυχικής υγείας (παιδοψυχίατρο, λογοθεραπευτή, ψυχολόγο, ειδικό παιδαγωγό, εργοθεραπευτή), μπορεί να είναι καθοριστική για την πορεία του. 

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στα τηλέφωνα επικοινωνίας 22650 22924 (Εθνικής Αντιστάσεως 13, Άμφισσα) και 22650 23333 (Λεωφόρος Σαλώνων 29, Άμφισσα – Έναντι γηπέδου Άμφισσας).

*Η Αθανασία Τζιμαρά είναι  Λογοθεραπεύτρια, Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Ημέρας παιδιών, εφήβων και ενηλίκων με ψυχιατρικές διαταραχές της ΕΚΨ Π.Σακελλαρόπουλος, Ν. Φωκίδας