Ψυχική υγεία και αθλητισμός

Χαρά Μιχαηλίδου, καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής, συνεργάτης της ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος ν. Φωκίδας

Αρκετές φορές στην καθημερινή μας ζωή χρησιμοποιούμε ρητά που πηγάζουν από τους αρχαίους  χρόνους. Ένα από τα πιο γνωστά είναι το εξής: «Νους υγιής εν σώματι υγιεί». Τι όμως πραγματικά σημαίνει αυτό το αρχαίο γνωμικό; Στην αρχαία Ελλάδα  η άσκηση έπαιζε σημαντικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων , θεωρούνταν κοινωνικό και πολιτισμικό αγαθό και αποτελούσε  τμήμα της όλης εκπαίδευσης. Ο ιδανικός πολίτης ήταν γυμνασμένος στο σώμα και ολοκληρωμένος στο νου και στην ψυχή.

Ο καθένας μας ξεχωριστά είναι ένα κράμα των δυο, του πνεύματος αλλά και του σώματος. Δυο κομμάτια του εαυτού άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους. Το σώμα επηρεάζει το πνεύμα και αντίστροφα. Για να διατηρηθεί σε καλή φυσική κατάσταση βασική προϋπόθεση είναι να δραστηριοποιηθεί μέσω της άσκησης. Ο όρος άσκηση περιλαμβάνει κάθε συστηματική κίνηση του σώματος,συμμετοχή του ατόμου σε φυσικές δραστηριότητες η οποία έχει κάποια χρονική διάρκεια, χαμηλότερα επίπεδα ανταγωνισμού και στην οποία εμπλέκονται μεγάλες μυϊκές ομάδες του σώματος.

Η  ήπια σωματική δραστηριότητα απευθύνεται σε όλους τους ανθρώπους ανεξαιρέτως  και τα οφέλη της στον ανθρώπινο οργανισμό είναι πολυεπίπεδα, πολυδιάστατα και αδιαμφισβήτητα. Πιο συγκεκριμένα:

• Καρδιαγγειακό συστημα

Με την άσκηση η καρδιά δυναμώνει  καθώς αντλείται περισσότερο αίμα στα αγγεία σε κάθε παλμό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την μείωση της καρδιακής συχνότητας σε ηρεμία και μείωση  της αρτηριακής πίεσης.

• Αναπνευστικό σύστημα

      Η άσκηση βελτιώνει την καλή λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος μέσω της μεγαλύτερης πρόσληψης οξυγόνου και τη βελτίωση του αναπνευστικού αερισμού. Στα άτομα που ασκούνται συστηματικά ο αναπνεόμενος όγκος αέρα είναι μεγαλύτερος ενώ η συχνότητα αναπνοών μικρότερη από τα άτομα που δεν γυμνάζονται.

• Μυϊκο Σύστημα

 Η άσκησκη μυϊκης ενδυνάμωσης ενισχύει και δυναμώνει το μυϊκό μας σύστημα. Βελτιώνεται η διατατική ικανότητα μυών, τενόντων και συνδέσμων και αυτό έχει ως αποτέλεσα το άτομο να εκτελεί τις καθημερινές του λειτουργίες με μεγαλύτερη ευκολία. Επίσης προφυλάσσει το άτομο από ορθοσωμικά προβλήματα και τραυματισμούς.

• Σκελετικό Σύστημα

Ο ρόλος της άσκησης είναι ιδιαιτέρως σημαντικώς στον τομέα της πρόληψης και αντιμετώπισης της οστεοπόρωσης.Η άσκηση συμβάλει καθοριστικά στην αποφυγή ή στην καθυστέρηση εμφάνισης οστεοπόρωσης ιδιαιτέρως στις γυναίκες μετα την εμμηνόπαυση, μέσω της μεγιστοποίησης  της οστικής μάζας.

• Ορμονικό σύστημα

Η άσκηση μειώνει τα επίπεδα ινσουλίνης στο αίμα και αυξάνει την ευαισθησία της. Η δράση της ινσουλίνης είναι σημαντική αφού σχετίζεται με το μεταβολικό σύνδρομο και κατ’ επέκταση με την παχυσαρκία και τον διαβήτη τύπου ΙΙ. Η φυσική δραστηριότητα συμβάλλει αφενός στη διατήρηση και βελτίωση της σωματικής υγείας δεν είναι όμως και λίγα τα ωφέλη που ασκεί βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα όχι μόνο στο σωματικό αλλά και στο νοητικό και ψυχικό επίπεδο. Τα ψυχικά οφέλη της συστηματικής σωματικής άσκησης συμπεριλαμβάνουν:

• Βελτίωση της διάθεσης

Κατά τη διάρκεια της άσκησης συντελούνται στον οργανισμό μας σύμπλεγμα βιοχημικών διεργασιών  που έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νευρώνων και την προώθηση παραγωγής ουσιών που προκαλούν  βελτίωση της καλής  διάθεσης, καλύτερη διαχείριση του άγχους, μείωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης και άλλων στρεσογόνων καταστάσεων. Οι χημικές αυτές ουσίες όπως η ντοπαμίνη, σεροτονίνη, νορεπινεφρίνη εκκρίνονται από τον εγκέφαλο και είναι γνωστές ως ενδορφίνες, οι ορμόνες της ευτυχίας.

• Βελτίωση της αυτοπεποιήθησης και αυτο-εικόνας

Η ενασχόληση του ατόμου με την άσκηση και η επίτευξη των επιμέρους στόχων αυτης  βελτιώνουν το αίσθημα αυτοπεποιήθησης του ατόμου και αυξάνουν τα επίπεδα σωματικής και ψυχικής ενέργειας. Τα οφέλη αυτά θωρακίζουν εν μερει και διαφυλάσουν από συναισθηματικές  διαταραχές που σχετίζονται με αίσθημα ατονίας, απώλεια ενέργειας και ικανοποίησης. Η βελτίωση της εξωτερικής εικόνας μέσω της άσκησης επιδρά θετικά στο συναίσθημα αποδοχής και ευχαρίστησης που έχει το άτομο για την εμφάνιση του.

• Πρόληψη γνωστικών ικανοτήτων

Επίσης, η σωματική δραστηριότητα προλαμβάνει την εξασθένιση των γνωστικών ικανοτήτων , την απώλεια μνήμης και ενισχύει  την κοινωνικοποίηση, τη δημιουργία φιλιών και ομαλών σχέσεων ανάμεσα στους  ανθρώπους.

Η Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος (ΕΚΨ Π. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ) αναγνωρίζοντας τα πολλαπλά οφέλη της άθλησης και την ευεργετική της επίδραση στην ψυχική και σωματική υγεία στηρίζει και ενισχύει την ενσωμάτωση προγραμμάτων φυσικής δραστηριότητας στο θεραπευτικό πρόγραμμα των Μονάδων Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης. Συγκεκριμένα στην Φωκίδα λειτουργούν προγράμματα άθλησης σε εβδομαδιαία βάση για άτομα με ψυχοκοινωνικές δυσκολίες, ωφελούμενους του Οικοτροφείου «Ευρύκλεια» στην Άμφισσα και των 8 Προστατευμένων Διαμερισμάτων δρώντας στο επίπεδο της ενίσχυσης της σωματικής και ψυχικής τους ευεξίας καθώς και στην βελτίωση της ποιότητας της ζωής τους. Στο πλαίσιο των προγραμμάτων ο ρυθμός και ο τύπος της άσκησης προσαρμόζεται έτσι ώστε να ανταποκρίνεται πλήρως στις ιδιαίτερες ανάγκες και επιθυμίες των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Στο πλαίσιο των Μονάδων Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης νομού Φωκίδας, συγκεκριμένα λειτουργούν :

• Ομάδες προσαρμοσμένης / θεραπευτικής γυμναστικής
• Ομάδες αθλοπαιδιών ποδοσφαίρου και μπάσκετ
• Ομάδες χορού (παραδοσιακού/ λαϊκού)
• Ομάδες περιπάτου
• Ομάδα αγωνιστικού βαδίσματος (Συμμετοχή σε αθλητικές εκδηλώσεις της κοινότητας)
• Ομάδες κολύμβησης (καλοκαιρινοί μήνες)

Είναι χρήσιμο να συνοψίσουμε στο ότι η ένταξη ομάδων και προγραμμάτων φυσικής δραστηριότητας σε μονάδες ψυχικής υγείας έχει τη δυναμική ως συνοδή και βοηθητική λειτουργία σε συνδυασμό με άλλες δραστηριότητες ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης να επιφέρει σπουδαία θεραπευτικά αποτελέσματα  που σχετίζονται με την βελτίωση της ποιότητας της ζωής των ατόμων με ψυχοκοινωνικές δυσκολίες, την ενδυνάμωσή τους, την ψυχαγωγία, την κοινωνικοποίηση καθώς και την ανάκληση πρότερων δεξιοτήτων.

Η ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος, στα πλαίσια της πρόληψης και της εργασίας που κάνει με τον πληθυσμό, πάντα καλλιεργεί τη σημασία της σωματικής άσκησης και την αξία του ελεύθερου παιχνιδιού για να ισχύει το «νους υγιής εν σώματι υγιεί».