Παγκόσμια Ημέρα Αυτισμού: 2 Απριλίου

Τσέλλου Δήμητρα, Λογοθεραπεύτρια, Κέντρο Ημέρας Παιδιών, Εφήβων & Ενηλίκων της Εταιρίας Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος, Ν. Φωκίδας

Η 2^α Απριλίου έχει καθιερωθεί ως η Παγκόσμια Ημέρα Αυτισμού με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Η ημέρα αυτή είναι μια ευκαιρία να ενημερωθεί και να ευαισθητοποιηθεί το κοινό σχετικά με τον αυτισμό και την ομαλή ένταξη των ατόμων με αυτισμό στην κοινωνία.

Ο αυτισμός ή η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) είναι μια δια βίου αναπτυξιακή διαταραχή, η οποία επηρεάζει πολλούς τομείς της ζωής ενός ατόμου. Ο όρος διαταραχή φάσματος χρησιμοποιείται, διότι τα συμπτώματα εκδηλώνονται σε διαφορετική ένταση και μορφή από άτομο σε άτομο. Έτσι, ο αυτισμός περιλαμβάνει άτομα με σοβαρά προβλήματα έως και άτομα με υψηλή λειτουργικότητα. Μέχρι σήμερα, η ακριβής αιτιολογία του αυτισμού εξακολουθεί να παραμένει άγνωστη. Εντούτοις, έρευνες δείχνουν ότι ο αυτισμός έχει μια καθιερωμένη γενετική προέλευση. Διάφοροι περιβαλλοντικοί παράγοντες επίσης έχουν ενοχοποιηθεί, αν και υπάρχουν λίγα αποδεικτικά στοιχεία. Για παράδειγμα, ορισμένες τοξίνες, όπως ο μόλυβδος και ο υδράργυρος έχουν βρεθεί σε υψηλά επίπεδα στα παιδιά με αυτισμό.

Η διάγνωση του αυτισμού είναι μια σύνθετη διαδικασία, η οποία πραγματοποιείται από διεπιστημονική ομάδα αποτελούμενη από Παιδοψυχίατρο, Αναπτυξιολόγο, Λογοθεραπευτή, Ψυχολόγο και Εργοθεραπευτή. Τα συμπτώματα του αυτισμού εκδηλώνονται νωρίς, κατά τα πρώτα έτη της ζωής (2,5 – 3 έτη). Υπάρχουν όμως αρχικές ενδείξεις ακόμη και από τη βρεφική ηλικία. 

Ο αυτισμός επηρεάζει την κοινωνική αλληλεπίδραση, δηλαδή τον τρόπο που ένα άτομο επικοινωνεί και συνδέεται με τους ανθρώπους γύρω του. Το άτομο με αυτισμό, μοιάζει να αγνοεί άλλα άτομα ή το τι συμβαίνει γύρω του και δυσκολεύεται να αναπτύξει κοινωνικές σχέσεις και φιλίες, ενώ προτιμά να παίζει μόνο του. Ακόμη, αποφεύγει  τη βλεμματική επαφή και δυσκολεύεται να κατανοήσει τις σκέψεις ή τα συναισθήματα των άλλων ανθρώπων, αλλά και να εκδηλώσει και τα δικά του αισθήματα.

Ένας ακόμη τομέας στον οποίο το άτομο με αυτισμό δυσκολεύεται είναι η επικοινωνία και ο λόγος. Πιο συγκεκριμένα, ο λόγος του καθυστερεί να αναπτυχθεί και σε ορισμένες περιπτώσεις δεν αναπτύσσεται καθόλου. Χαρακτηριστικό του αυτισμού είναι η ηχολαλία – η μηχανική επανάληψη αυτού που άκουσε – και η μονότονη προσωδία της ομιλίας. Επίσης, το άτομο με αυτισμό δεν εκδηλώνει ενδιαφέρον να επικοινωνήσει με τους άλλους και δε χρησιμοποιεί πολλά εξωλεκτικά στοιχεία επικοινωνίας, όπως χειρονομίες, εκφράσεις προσώπου και κινήσεις. Δείχνει να έχει κυριολεκτική κατανόηση του λόγου, αφού δεν αντιλαμβάνεται τις μεταφορές, το χιούμορ και την ειρωνεία. Παράλληλα, δυσκολεύεται με το φανταστικό και συμβολικό παιχνίδι και ο τρόπος που παίζει χαρακτηρίζεται από έλλειψη φαντασίας και στερεοτυπία (π.χ. κουνάει τα αυτοκινητάκια μπρος πίσω ή τα βάζει στη σειρά κ.α.).

Δυσκολίες εντοπίζονται και στη συμπεριφορά των ατόμων με αυτισμό. Αναλυτικότερα, εμφανίζουν επαναλαμβανόμενες και στερεοτυπικές κινήσεις ή συμπεριφορές (π.χ. κινήσεις με τα χέρια κουνώντας τα στο πλάι ή άνοιγμα-κλείσιμο πόρτας κ.α.). Περιορισμένα είναι και τα ενδιαφέροντα τους, καθώς ορισμένες φορές μπορεί να έχουν εμμονική προσκόλληση με συγκεκριμένα αντικείμενα, ενώ έχουν και την τάση να προσέχουν ασήμαντες λεπτομέρειες (π.χ. δεν προσέχουν το αυτοκίνητο αλλά τη ρόδα). Συχνά ακολουθούν και στερεοτυπικές δραστηριότητες που περιλαμβάνουν ρουτίνες (π.χ. ακολουθούν μια συγκεκριμένη διαδρομή προς το σχολείο κ.α.). Μάλιστα οποιαδήποτε αλλαγή στις συνήθειες αυτές μπορεί να τα αναστατώσει, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται δυσάρεστες συμπεριφορές, όπως εκρήξεις θυμού, αυτοτραυματισμοί και τραυματισμοί άλλων. 

Τα άτομα με αυτισμό πολύ συχνά εμφανίζουν αισθητηριακές ευαισθησίες και ιδιαιτερότητες. Μπορεί να παρουσιάζουν υπερευαισθησια ή υποευαισθησία σε ήχους, όπως να κλείνουν τα αφτιά τους στο θόρυβο μιας ηλεκριτκής σκούπας ή άλλες φορές να μοιάζουν με κωφά. Παρόμοια ευαισθησία μπορεί να παρατηρήται και με την αφή, αφού μπορεί να μην αντέχουν να φοράνε μάλλινα ρούχα ή να μην αντέχουν τις ετικέτες αυτών και να αρνούνται αγκαλιές και αγγίγματα. Ιδιαιτερότητες εμφανίζουν και ως προς τις μυρωδιές και τις γεύσεις, καθώς ενδέχεται να προτιμούν πολύ επιλεκτικά συγκεκριμένες γεύσεις και μυρωδιές ή να πλησιάζουν τους άλλους πολύ κοντά για να τους μυρίσουν.  

Για τον αυτισμό, θεραπεία με την έννοια της αποκατάστασης δεν υπάρχει. Ωστόσο,  οι δυσκολίες του παιδιού μπορούν να βελτιωθούν, ανάλογα βέβαια με τη βαρύτητα και τη μορφή κάθε περίπτωσης σε συνδυασμό πάντα με τον χρόνο έναρξης της παρέμβασης και της επιλογής του κατάλληλου θεραπευτικού προγράμματος. Η πιο αποτελεσματική παρέμβαση είναι η πρώιμη παρέμβαση, δηλαδή αυτή που αρχίζει νωρίς, από τα πρώτα έτη ζωής του παιδιού, που είναι προσαρμοσμένη στις ανάγκες του και που λαμβάνει υπόψη της το σχολείο και την οικογένεια, η οποία μπορεί να επηρεάζεται αρνητικά, με τον ερχομό της διάγνωσης.

Το πρόγραμμα παρέμβασης των ατόμων με αυτισμό συνήθως περιλαμβάνει λογοθεραπεία, εργοθεραπεία, ειδική διαπαιδαγώγηση και συμμετοχή σε ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων. Ο στόχος της λογοθεραπείας είναι αρχικά η ανάπτυξη της κοινωνικότητας και της κοινωνικής επικοινωνίας και σε μετέπειτα φάση η αντιμετώπιση των όποιων γλωσσικών ή μαθησιακών δυσκολιών εμφανιστούν στην εξελικτική διαδικασία. Σε ορισμένες περιπτώσεις η λεκτική επικοινωνία είναι ένας ρεαλιστικός στόχος, ενώ σε άλλες στόχος είναι η επικοινωνία με ένα σύστημα ενναλακτικής επικοινωνίας (νοηματική, επικοινωνία με εικόνες κ.α.). Σε κάθε περίπτωση το θεραπευτικό πρόγραμμα χρειάζεται να υποστηρίζει και να εμπλέκει τους γονείς, προκειμένου να ξεπεράσουν τα αρχικά συναισθήματα του πένθους, της άρνησης, του θυμού, της ενοχής, να κατανοήσουν την κατάσταση και να εφαρμόσουν τεχνικές για την ανάπτυξη των τομέων της εξέλιξης που αποκλίνει το άτομο με αυτισμό. 

Στο Κέντρο Ημέρας παιδιών, εφήβων και ενηλίκων με ψυχιατρικές διαταραχές της ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος, Ν. Φωκίδας αναγνωρίζεται η ανάγκη έγκαιρης και έγκυρης παρέμβασης των ατόμων με αυτισμό. Γι’ αυτό το σκοπό προσφέρονται δωρεάν υπηρεσίες διάγνωσης, θεραπευτικής παρέμβασης, εκπαίδευσης και πλαισίωσης που εφαρμόζονται από διεπιστημονική ομάδα εξειδικευμένων επαγγελματιών ψυχικής υγείας (παιδοψυχίατρο, λογοθεραπευτή, ψυχολόγο, ειδικό παιδαγωγό, εργοθεραπευτή, εκπαιδευτή ειδικών δεξιοτήτων). Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στα τηλέφωνα επικοινωνίας 22650 22924 (Εθνικής Αντιστάσεως 13, Άμφισσα) και 22650 23333 (Λεωφόρος Σαλώνων 29, Άμφισσα – Έναντι γηπέδου Άμφισσας).