Αιώνιοι Φοιτητές: Η δήθεν προσπάθεια να βάλουμε τάξη

Της Μαρίνας-Σελήνης Κατσαΐτη

Η εργαλειοποίηση της εξορθολογικευμένης οικονομικής διαχείρισης των πανεπιστημίων με στόχο την περαιτέρω υποβάθμισή τους, ξεκινάει από κάτι υπαρκτό αλλά ουσιαστικά αμελητέο. 

Ξαφνικά μας έπιασε ο πόνος να βάλουμε «τάξη» στο δημόσιο πανεπιστήμιο. Το 2022 ήρθε ένας νόμος (4957) ο οποίος εν πολλοίς δεν είναι εφαρμόσιμος και η εφαρμογή του οποίου συνεπάγεται επιπλέον οικονομικά κόστη, χωρίς να είναι καθόλου σίγουρο ότι θα ωφελήσει την ελληνική ακαδημαϊκή πραγματικότητα προς κάποια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Ήδη εν έτει 2025 πολλά άρθρα του νόμου εξακολουθούν να παίρνουν από το αρμόδιο υπουργείο παρατάσεις εφαρμογής, καθώς τα αδιέξοδα που προκύπτουν στο δια ταύτα, κανείς δεν κάθισε να τα μελετήσει ex ante. Διότι εάν είχαν ληφθεί υπόψιν οι εισηγήσεις πλήθους ακαδημαϊκών οι οποίοι «βασανίζονται» καθημερινά να φέρουν εις πέρας το έργο τους με την υπάρχουσα γραφειοκρατία να τους καταπίνει, οπωσδήποτε θα είχε γίνει και ex ante κατανοητό ότι η περαιτέρω αύξηση της γραφειοκρατίας και των διαδικασιών μόνο επιζήμια θα ήταν. 

Στον 4957, που ακόμη δεν έχω καταλάβει αν αποτελεί ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο με βασικό γνώμονα να μείνει ένα ονοματεπώνυμο στην ιστορία ή αν πραγματικά είχε ως στόχο να ωφελήσει το δημόσιο ελληνικό πανεπιστήμιο, έρχεται να προστεθεί τώρα, από τον διάδοχο, η σαρωτική και εν πολλοίς χωρίς κριτήρια «διαγραφή» των «ν + άργησες» φοιτητών. 

Θα ήθελα σε αυτό το σημείο να κάνω μια παρένθεση για να τοποθετηθώ, χωρίς να κρύβομαι πίσω από την μη λήψη θέσης στο συγκεκριμένο θέμα. Προσωπικά, για αρχή, πιστεύω ότι 1) ένα τέτοιο μέτρο δεν μπορεί να εφαρμοστεί οριζόντια, 2) πρέπει οπωσδήποτε να διαφοροποιούμε τους φοιτητές (π.χ. τους ν+3 από τους ν+20 (ναι υπάρχουν!)), και 3) είναι απαραίτητο να εξετάζουμε εάν φοιτητές έχουν παραμείνει ενεργοί και «παλεύουν» να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους ή αν είναι ανενεργοί. Θα ήθελα επίσης να γνωρίζω που είναι αναρτημένη η οικονομική μελέτη με την οποία έχει υπολογιστεί η οικονομική επιβάρυνση για το δημόσιο κορβανά του κατά κεφαλήν κόστους του κάθε αιώνιου φοιτητή. Γιατί πραγματικά με εξοργίζει ότι έχουμε δαπανήσει εκατομμύρια ευρώ για σιδηροδρομικά δίκτυα που δεν υπάρχουν, για τηλεδιοίκηση που δεν υπάρχει, για έργα που δεν έχουν ποτέ ολοκληρωθεί και παραδοθεί επί δεκαετίες και όλα αυτά δεν απασχολούν ιδιαίτερα κανένα από τα εμπλεκόμενα υπουργεία. Αλλά μας έπιασε ο πόνος να βάλουμε «τάξη» στους αιώνιους φοιτητές που «κατασπαταλούν δημόσιο χρήμα». 

Στο προκείμενο τώρα. Έχουν γραφτεί πολλά υπέρ και κατά όσον αφορά το συγκεκριμένο ζήτημα. Και συμφωνώ με κάποια επιχειρήματα και των δυο πλευρών. Στην αρχή όμως του άρθρου μου έγραψα ότι το μέτρο αυτό υποβαθμίζει με έναν πολύ κρυφό τρόπο το δημόσιο πανεπιστήμιο. Το θέμα δεν είναι καθόλου προφανές. 

Πριν καλά καλά εφαρμοστεί λοιπόν η διαγραφή των αιωνίων, και ενώ το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών δεν έχει λάβει καμία σχετική απόφαση μέσω της Συγκλήτου του, οι καθηγητές έχουμε ήδη πονοκέφαλο. Προ δυο εβδομάδων χτύπησε σε διάστημα δέκα ημερών το τηλέφωνό μου 3 φορές. Το τηλεφώνημα αφορούσε έναν συγκεκριμένο φοιτητή. Ο φοιτητής αυτός είναι στο «ν+2», δηλαδή δεν έχει ξεπεράσει ακόμη το όριο που θέτει ο νόμος. Γονείς, φίλοι, μέχρι και ο αντιδήμαρχος μου τηλεφώνησαν για να μου εκφράσουν ότι ο φοιτητής θα διαγραφεί εάν δεν περάσει τα 3 μαθήματα που του μένουν. Σημειωτέων, τα μαθήματα αυτά τυχαίνει να τα εξετάζω εγώ. Τρόμος παντού ότι το παιδί θα διαγραφεί, ότι τα έξοδα και οι κόποι τόσων ετών θα πάνε χαμένοι, ότι θα καταστραφεί, ότι ότι ότι… Επομένως τώρα το μπαλάκι το πετάμε στους καθηγητές. Σωστά; 

Εάν κινδυνεύει να διαγραφεί ο φοιτητής, πρέπει ΕΓΩ να φροντίσω να πάρει πτυχίο με κάποιον τρόπο. Σωστά; Το τεράστιο μερίδιο ευθύνης που έχει το κράτος, η πολιτεία, η κυβέρνηση για τη γενική οικονομική κατάσταση, για το γεγονός ότι οι φοιτητές αναγκάζονται να δουλεύουν για να σπουδάσουν, για το ότι δεν υπάρχουν φοιτητικές εστίες για να στηρίξουν τους οικονομικά ασθενέστερους κτλ. κτλ. δεν λαμβάνονται υπόψιν. Η ευθύνη του φοιτητή από την άλλη, που τέσσερα χρόνια γκάριξα να λέω ελάτε στα μαθήματα, καθίστε να διαβάσετε, μην ξενυχτάτε άσκοπα μπροστά στην τηλεόραση και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, βρείτε σημειώσεις, παρακολουθείτε τα μαθήματά σας…πάνε κι αυτά στο Καιάδα. Ωραία. 

Και φτάνουμε τώρα στην επίμαχη συνομιλία με τον γονιό στο τηλέφωνο. Ένας γονιός τίμιος, βιοπαλαιστής, που τα φέρνει βόλτα με το ζόρι, με στεγαστικό δάνειο, ο πατέρας εργάτης και η μητέρα εργαζόμενη εποχιακά στην εστίαση. Έχουν σπουδάσει δε και δεύτερο παιδί πριν από τον φοιτητή μου. Υποκλίνομαι κατ’ αρχάς στην οικογένεια. 

Με όλο όμως το σεβασμό ρωτάω, και ρώτησα και τον γονιό με τον οποίο μίλησα στο τηλέφωνο. 1. Θέλετε τα παιδιά σας να διαθέτουν τίτλους σπουδών για αντικείμενα που δεν γνωρίζουν; 2. Επιθυμείτε στην επαγγελματική τους σταδιοδρομία να αποτύχουν περίλαμπρα καθώς οι γνώσεις τους δεν θα ανταποκρίνονται στα προσόντα τους; 3. Με ποιον ακριβώς τρόπο αυτού του είδους η «βοήθεια» θα εξυπηρετήσει τόσο το άτομο όσο και το κοινωνικό σύνολο; Με το να απαξιώνεται ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα και να καταλήγουν οι κόποι όλων των εμπλεκομένων στον κάλαθο των αχρήστων; 

Αν αυτό το τηλεφώνημα είναι μια γεύση μόνο από το τι πρόκειται να ακολουθήσει, τότε αντιλαμβάνεστε ότι δεν θα μπορέσουμε να αντισταθούμε για πολύ. Έμμεσα αυτού του είδους οι οριζόντιες αποφάσεις μας υποχρεώνουν να υποκύψουμε με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο. Και αν πρόκειται να φτάσουμε εκεί, τότε η λύση είναι μία και έχει δοθεί χρόνια πριν από τη θεωρία παιγνίων. Όλοι οι φοιτητές θα έχουν κίνητρο να αφήσουν μαθήματα για μετά το ν+ ώστε να αναγκάζονται οι καθηγητές να τους «βοηθάνε». Και άμα εκεί πάει το πράγμα τότε ας βγάλει καλύτερα ένα νόμο το Υπουργείο να τυπώνουμε τα πτυχία και να τους τα στέλνουμε με το ταχυδρομείο, ώστε να μην κουραζόμαστε κιόλας. 

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος στο Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης Άμφισσας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών