Το διττό πρόβλημα της εργασίας στο δημόσιο: πρακτικό και ηθικό

Της Μαρίνας-Σελήνης Κατσαϊτη*

Όλοι όσοι ζούμε σε αυτή τη χώρα έχουμε αντιμετωπίσει διαφορετικά προβλήματα με ανθρώπους οι οποίοι εργάζονται στον δημόσιο τομέα. Για αυτό το πρόβλημα μπορεί κανείς να γράψει βιβλία! Ωστόσο, υπάρχουν και κάποιοι από εμάς οι οποίοι εργάζονται και οι ίδιοι στον δημόσιο τομέα. Σε αυτή την περίπτωση τα προβλήματα πολλαπλασιάζονται. 

Αναλογιζόμενη μια σειρά ζητημάτων, τα οποία προσπαθώ τον τελευταίο καιρό να διευθετήσω με τον καλύτερο δυνατό τρόπο που κρίνω και μπορώ (ακόμη και όταν εκ του αποτελέσματος αντιλαμβάνομαι ότι κάνω λάθος), κατέληξα στο συμπέρασμα ότι δυο είναι οι βασικές κατηγορίες προβλημάτων που προκύπτουν εξαιτίας κυρίως της μονιμότητας αλλά και της ατιμωρησίας στον δημόσιο τομέα

Το ένα είναι πρακτικό και το δεύτερο ηθικό. 

1. Το πρακτικό έχει να κάνει με το ότι «χαλάω την πιάτσα» με το να προσπαθώ να κάνω τη δουλειά μου και δίνω το «κακό παράδειγμα». Διότι κάνοντας εγώ τη δουλειά μου (ακόμα και λάθος όπως συχνά έχω κατηγορηθεί) δημιουργώ μια άμεση σύγκριση στον εξωτερικό παρατηρητή. Από εκεί που όλοι καθόμασταν, τώρα όταν κάποιοι δουλεύουν, αυτό δυσκολεύει όσους δεν δουλεύουν.
2. Το δεύτερο, το ηθικό, έχει να κάνει με το πρώτο. Από τη στιγμή που εγώ ξαφνικά «ταράζω τα νερά», και αρχίζω να δουλεύω, εμμέσως στοχοποιώ αυτόν που μπορεί να κάθεται για 5, 10, 15 ή 20 χρόνια και να πληρώνεται χωρίς να λογοδοτεί ποτέ και σε κανέναν. 

Αφού λοιπόν εγώ είμαι το «μαύρο πρόβατο» με την άσπρη συνείδηση, τώρα υπάρχει μια τέλεια ευκαιρία για το «άσπρο πρόβατο» να προσπαθήσει να με προσβάλει, να με εκθέσει, να με στοχοποιήσει, και γενικά να μου δημιουργήσει ένα σωρό προβλήματα. Ο σκοπός αυτής της προσπάθειας είναι εγώ να κουραστώ, να λυγίσω, ΝΑ ΦΟΒΗΘΩ ενδεχομένως, και τελικά να τα παρατήσω. Να πω δηλαδή κι εγώ ένα «Δεν βαριέσαι. Εγώ θα σώσω τον κόσμο; Ας κοιτάξω την πάρτι μου». Και όσο και αν αυτό ακούγεται και εύκολο αλλά και θελκτικό, επειδή εγώ (με το εγώ εδώ εννοώ όποιον άνθρωπο έχει συνείδηση, είναι τίμιος και κάνει σωστά στη δουλειά του) δεν κάμπτομαι με τις δήθεν τρικλοποδιές, ο καλοβολεμένος ασυνείδητος τεμπελάκος εξαγριώνεται ολοένα και περισσότερο. Και αντί να χρησιμοποιήσει τις δυνάμεις του και την ενέργειά του προκειμένου είτε να εξελιχθεί και να βελτιωθεί ατομικά, προσωπικά, και επαγγελματικά είτε να φανεί χρήσιμος στο κοινωνικό σύνολο, τις χρησιμοποιεί για να ανακόψει την δική μου δύναμη και να ανατρέψει την δική μου πορεία.

Δεν ξέρω πόσο δυστυχισμένη θα ήμουν εάν το σύνολο της ύπαρξής μου ήταν επικεντρωμένο στον εαυτό μου. Θεωρώ ότι αυτή θα ήταν η ύστατη δυστυχία και αποτυχία ταυτόχρονα. Μπορώ βέβαια να καταλάβω την πηγή αυτής της επιλογής. Η ψυχή του ανθρώπου, για να μπορέσει να δώσει ακόμη και ένα ψίχουλο έγνοιας στο συνάνθρωπο, πρέπει να βρίσκεται ψηλά. Την φαντάζομαι κάπου στο δρόμο προς τον Θεό. Η ψυχή του ανθρώπου που δρασκελίζει τη ζωή του έχοντας ως ενασχόληση ένα ασήμαντο εγώ, βρίσκεται κάπου πιο χαμηλά. Τέλος, η ψυχή του ανθρώπου που αναλώνεται πως θα κατεβάσει τους προηγούμενους δυο κάτω, κοντά του, βρίσκεται στον πάτο. 

Λυπάμαι βαθιά που διαπιστώνω καθημερινά το πλήθος των ανθρώπων που επιλέγουν το τρίτο. Δεν με εκπλήσσει, διότι η κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η ανθρωπότητα σήμερα οφείλεται κυρίως στην διεύρυνση αυτού του πάτου. 

Το σωστό είναι σωστό, ακόμα κι αν όλοι είναι εναντίον του, και το λάθος είναι λάθος, ακόμα κι αν όλοι είναι υπέρ του.

William Penn, Αμερικανός συγγραφέας, ιδρυτής της Πενσυλβανίας  (1644-1718)

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος στο Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης Άμφισσας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών