Συστημικό Πρόβλημα ή MATRIX

Της Μαρίνας-Σελήνης Κατσαϊτη*

Πριν από 26 περίπου χρόνια, μια ταινία επιστημονικής φαντασίας με τίτλο The Matrix έσπασε κάθε κατεστημένο όχι μόνο στον τρόπο της μέχρι τότε έκφρασης της επιστημονικής φαντασίας στον κινηματογράφο αλλά και στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε κάποια γεγονότα και κάποιες συνθήκες. Σήμερα, ο όρος επιστημονική φαντασία έχει καταργηθεί από την ταξινόμηση των κινηματογραφικών ταινιών και υποθέτω ότι ο λόγος έχει να κάνει με το γεγονός ότι πλέον την επιστημονική φαντασία την ζούμε αντί να την βλέπουμε στην τηλεόραση. Δυστυχώς αδιαμαρτύρητα και ασυνείδητα. 

Πρόσφατα έζησα μια κατάσταση στην οποία ένιωσα για πρώτη φορά ότι είμαι μέσα στο Matrix και ότι δεν μπορώ να βγω. Δεν ξέρω αν έχετε νιώσει ποτέ έτσι, αλλά για μένα ήταν πραγματικά πρωτόγνωρη και τελείως αποκρουστική εμπειρία, που θα ήθελα να μην την ξαναζήσω. Η αφορμή είναι αστεία αν όχι γελοία. Τεχνικό πρόβλημα με το ίντερνετ του σπιτιού. Μεγάλος πάροχος υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών καταχωρεί το πρόβλημα στο σύστημα και μου προτείνει αναβάθμιση σε εναλλακτικό πακέτο υπηρεσιών, που θα λύνει το πρόβλημα. Συμφωνώ και μου αποστέλλεται ο σχετικός τεχνικός εξοπλισμός. Υπογράφω το συμβόλαιο και χαίρομαι. Η μαγική ημερομηνία 17 Γενάρη 2025. 

Από εκεί και πέρα ξεκινάει ένας Γολγοθάς, έναν «ταξίδι εμπειριών» που μόνο ένας τέτοιος ΜΕΓΑΛΟΣ ΠΑΡΟΧΟΣ μπορεί να σου προσφέρει. Εν συντομία: το αίτημά μου έχει χαθεί κάπου μέσα στο σύστημα, τηλεφωνώ από τον Γενάρη στο 5ψήφιο νούμερο κάθε εβδομάδα ρωτώντας πότε θα λυθεί το πρόβλημα και πότε θα ενεργοποιηθεί το πακέτο και πότε θα έχω ίντερνετ και πάλι στο σπίτι μου. Η απάντηση είναι μια: έχουμε συστημικό πρόβλημα, δεν ξέρουμε πότε θα λυθεί το ζήτημα, προωθούμε το αίτημά σας ως κατεπείγον. Δεκάδες τηλέφωνα, δεκάδες ώρες κυριολεκτικά χαμένες από τη ζωή μου, καμία λύση. Τον Απρίλιο (!) προκύπτει για εμένα ανάγκη μετακόμισης. Κάνω αίτημα μεταφοράς του τηλεφώνου, το δέχονται, έρχεται το τεχνικό τμήμα, το συνδέει, δουλεύει κανονικά (με το παλιό πακέτο αφού το καινούργιο δεν έχει ενεργοποιηθεί μετά από 4 μήνες) και η ζωή συνεχίζεται. Ακυρώνω το νέο πακέτο και ανανεώνω το συμβόλαιο του παλιού. Χθες μου κόβονται οι υπηρεσίες του παλιού και ενεργοποιείται το «νέο» αλλά στην παλαιά διεύθυνση, οπότε και πάλι δεν έχω ίντερνετ (αυτή τη φορά κόπηκε και το τηλέφωνο-γελάτε ελεύθερα). 

Πέρα από αυτή την οσκαρική ερμηνεία από πλευράς της εταιρίας τηλεπικοινωνίων αλλά και την εκκωφαντική ανικανότητα όλων των εμπλεκόμενων να επιλύσουν ένα πρόβλημα ενός οικιακού πελάτη, αυτό που αντιλήφθηκα μετά το σημερινό 80κοστό τηλεφώνημα διάρκειας μίας ώρας και δέκα λεπτών (!) για το ίδιο θέμα, ήταν το εξής και είναι πολύ πιο σοβαρό από το πρόβλημα του ίντερνετ που έχω στο σπίτι.

Ένα «συστημικό πρόβλημα» που αφορά την ενεργοποίηση του πακέτου τηλεφωνίας ενός οικιακού πελάτη δεν μπορεί να επιλυθεί με κανέναν τρόπο και από κανέναν όσο βρίσκεται μέσα σε ένα «σύστημα» (σε αυτό το σημείο θα πρέπει να επανεξετάσουμε την ετυμολογία και τη σημασία της λέξης). Κανείς δεν μπορεί ούτε να απαντήσει σχετικά με αυτό αλλά ούτε καν να το καταργήσει. Αυτό το σύστημα ερωτώμαι είναι ένα black box; Δεν το έχει κατασκευάσει ο άνθρωπος; Το έχει κατασκευάσει ο άνθρωπος αλλά δεν μπορεί να το διορθώσει ο άνθρωπος. Άρα ο άνθρωπος είναι αιχμάλωτος αυτού του συστήματος; 

Αν αυτό το συστημικό πρόβλημα προκύψει στο ψηφιακό σύστημα ενός νοσοκομείου που αφορά την αιμοκάθαρση των ασθενών, στο ψηφιακό σύστημα των εισπρακτικών μηχανισμών του κράτους ή ακόμα χειρότερα στο σύστημα που ελέγχει οπλικά συστήματα, πυραύλους, χημικά ή πυρηνικά όπλα, τί έχει να γίνει; Αν μπορεί ένας πολίτης με τόση ευκολία να είναι «αιχμάλωτος» μίας εταιρίας τηλεπικοινωνιών για την παροχή υπηρεσιών ίντερνετ στο σπίτι του και να μην έχει κανέναν τρόπο να απεγκλωβιστεί, τότε τι μπορεί να συμβεί σε μεγάλη κλίμακα και για ζητήματα που αφορούν την υγεία, την ασφάλεια και τελικά τη ζωή μας; 

Δεν διαθέτω ούτε τη νοημοσύνη, ούτε το IQ αλλά ούτε και τις απαραίτητες γνώσεις ώστε να μπορώ να αντιληφθώ τα «άλλα επίπεδα». Ωστόσο υποψιάζομαι πως έχουμε απλώς παραδώσει τον έλεγχο της ανθρωπότητας σε κάτι του οποίου τον έλεγχο έχουμε χάσει εδώ και καιρό.  Και το χειρότερο; όσο συμβαίνει αυτό, εμείς βλέπουμε NETFLIX…

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος στο Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης Άμφισσας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών