Να προσθέσουμε ζωή στα χρόνια, όχι απλώς περισσότερα χρόνια στη ζωή
Η 1η Οκτωβρίου εορτάζεται ως Παγκόσμια Ημέρα για την Τρίτη Ηλικία. Υιοθετήθηκε από τη
Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1990 για να αποτίσει φόρο τιμής στους ηλικιωμένους, αλλά και
για να επισημάνει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν.
Ποια είναι η Τρίτη Ηλικία;
Η Τρίτη Ηλικία είναι μια ιδιαίτερη ηλικιακή ομάδα. Τα όρια έναρξης δεν είναι σαφή, συνήθως
κάποιος ανήκει στην Τρίτη ηλικία εφόσον περάσει το 65ο έτος της ηλικίας του, ενώ γενικά
θεωρείται κάποιος ηλικιωμένος από την ώρα που θα συνταξιοδοτηθεί.
Το θέμα των ηλικιωμένων αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του 21ου αιώνα με
δεδομένο ότι στις αναπτυγμένες και στις αναπτυσσόμενες χώρες αυξάνεται διαρκώς ο
αριθμός των ηλικιωμένων ατόμων λόγω της επιμήκυνσης της διάρκειας ζωής και της μείωσης
του αριθμού των γεννήσεων.
Για πολλούς αιώνες, σε πολλά μέρη του κόσμου και στην Ελλάδα, οι ηλικιωμένοι είχαν την
ευθύνη για τη μετάδοση της ιστορίας, των αξιών και του πολιτισμού. Η Τρίτη ηλικία έχει
ειπωθεί ότι είναι τα «χρυσά χρόνια» γιατί το άτομο έχει αρκετό ελεύθερο χρόνο και μειωμένες
υποχρεώσεις ώστε να ασχοληθεί με πράγματα που του αρέσουν και με δραστηριότητες που
αγαπάει. Από την άλλη, αναφέρεται ότι τα γεράματα είναι βάσανο, η κατιούσα της ζωής, με
πολλά προβλήματα υγείας, με μοναξιά και προσκόλληση στο παρελθόν.
Η αλήθεια είναι ότι η Τρίτη Ηλικία συνοδεύεται από πολλά προβλήματα. Η συνταξιοδότηση
μπορεί να ακολουθείται από μείωση των εσόδων και πιθανόν οικονομικές δυσκολίες, αλλαγή
του κοινωνικού ρόλου, αλλαγή της ταυτότητας, απώλεια του ρόλου, απώλεια της κοινωνικής
ζωής. Ταυτόχρονα, μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα υγείας σοβαρά, αλλά και αίσθηση
κόπωσης στο σώμα, απώλεια δυνάμεων, αλλαγή της εικόνας, έκπτωση των αισθήσεων,
ακοής και όρασης, έκπτωση των νοητικών λειτουργιών όπως η μνήμη. Αυτή η φυσική φθορά
αυξάνει το αίσθημα ευαλωτότητας και μαζί με τις απώλειες προσφιλών προσώπων
δημιουργεί αρνητικές σκέψεις στις οποίες υποβόσκει ο φόβος της φθοράς και το άγχος του
θανάτου. Όλες αυτές οι αλλαγές στη ζωή είναι πιθανόν να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην
ψυχική υγεία και να εκδηλωθούν συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Άτομα με θετικά
συναισθήματα και μεγάλη αυτοεκτίμηση βιώνουν το άγχος του θανάτου σε μικρότερο βαθμό.
Ο Πεκ (1968) επισημαίνει ότι αν το άτομο δεν αποδεχτεί το παρελθόν του τότε το συναίσθημα
που παραμένει κυρίαρχο είναι ο φόβος του θανάτου συνοδευόμενο με την απελπισία.
Εθνικής Αντιστάσεως 13, 33100, Άμφισσα, τηλ & φαξ: 22650-22924 & 22650-22600
email: [email protected], www.ekpse.gr
Σύμφωνα με τον Έρικσον (1963), το σοφό άτομο αισθάνεται ότι έζησε μια ζωή γεμάτη με
νόημα (σύμφωνα με το περιεχόμενο της αυτοπραγμάτωσης).
Με βάση τον Πεκ (1968), η Τρίτη Ηλικία χαρακτηρίζεται από 3 βασικές κρίσεις, οι οποίες
πρέπει να επιλυθούν προκειμένου να επιτευχθούν 3 ψυχολογικές προσαρμογές. Αυτές είναι:
α) Διαφοροποίηση του Εγώ από την ενασχόληση με την εργασία, β) Υπέρβαση από την
ενασχόληση με το σώμα, γ) Υπέρβαση του Εγώ από την ενασχόληση με το εγώ.
Ο Levinson (1978) με την θεωρία της μετάβασης παραδέχεται ότι κατά την Τρίτη Ηλικία
πολλές καταστάσεις παρουσιάζουν μεταβολές και το άτομο οφείλει να διέλθει σε ένα
μεταβατικό στάδιο που περιλαμβάνει τις ψυχικές εκείνες διεργασίες με τις οποίες θα
αποκτήσει νέες στάσεις, πιστεύω και νέους κοινωνικούς ρόλους. Τροποποιείται η σχέση του
ατόμου με την κοινωνία και με τον εαυτό του καθώς δεν ανήκει στην αποκαλούμενη γενιά που
κυριαρχεί (command generation), επομένως και δέχεται λιγότερη αναγνώριση, κατέχοντας
μειωμένη δύναμη επιρροής.
Η Υπαρξιακή ψυχολογία υποστηρίζει ότι το να πραγματώσει κάποιος τις δυνατότητες του είναι
μια απάντηση στο άγχος του θανάτου. Πολλοί άνθρωποι βρίσκονται σε απόγνωση, γιατί τα
όνειρά τους δεν πραγματοποιήθηκαν, και απελπίζονται ακόμη περισσότερο επειδή οι ίδιοι δεν
τα πραγματοποιήσαν. Ο Γιάλομ (2008) βάζει το ερώτημα: «Πώς μπορείς να ζήσεις από δω και
μπρος χωρίς να δημιουργείς και άλλες αιτίες πικρίας στη ζωή σου; Τι πρέπει να αλλάξεις στη
ζωή σου;» και συνεχίζει ότι ποτέ κανένας δεν είναι πολύ γέρος για κάτι τέτοιο.
Ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι (1452 – 519) ανέφερε ότι όσο μια καλοξοδεμένη μέρα θα φέρει έναν
όμορφο γλυκό ύπνο έτσι και μια καλοξοδεμένη ζωή θα φέρει έναν όμορφο θάνατο.
Οι γεροντολόγοι έχουν καθορίσει μια σειρά από 5 βασικούς όρους οι οποίοι είναι απαραίτητοι
για να είναι το άτομο της Τρίτης Ηλικίας ικανοποιημένο: α) αυτονομία, ανεξαρτησία ως ένα
καλό βαθμό, β) αίσθηση ότι πετυχαίνει κάτι, γ) ενδιαφέρον για κάποια δραστηριότητα, δ)
ικανοποίηση από καλές διαπροσωπικές σχέσεις, ε) ευελιξία και προθυμία να αλλάξει όταν οι
συνθήκες το απαιτούν (Butler 1975, Hochschild, 1973).
Η καλή προσαρμογή του ατόμου της Τρίτης Ηλικίας στις δυνατότητες και στους περιορισμούς
του γήρατος είναι αυτό που αναφέρεται ως «καλά γηρατειά». Ο Γεροντολογικός Σύλλογος των
Η.Π.Α. διατύπωσε το απόφθεγμα: «Add life to years, not just more years to life» (Να
προσθέτουμε ζωή στα χρόνια, και όχι απλώς περισσότερα χρόνια στη ζωή).
Η ποιότητα ζωής στην Τρίτη ηλικία εξαρτάται από:
α) καλή υγεία, σωματική και ψυχική,
β) ανεξαρτησία – ικανότητα να επιτελεί τις καθημερινές δραστηριότητες, να έχει αυτόνομη
διαβίωση – ικανότητα να έχει έλεγχο της ζωής του,
γ) ενεργητικότητα,
δ) καλές κοινωνικές – υγειονομικές υπηρεσίες
ε) καλές οικογενειακές και φιλικές σχέσεις,
στ) καλή σύνταξη – εισόδημα
ζ) ικανοποίηση από τη ζωή,
η) ποιότητα της κατοικίας,
θ) ποιότητα του περιβάλλοντος,
ι) νέες ευκαιρίες μάθησης,
ια) άτυπα και επίσημα δίκτυα στήριξης,
ιβ) ποιοτική καθημερινή φροντίδα.
Πώς μπορεί να υποστηρίξει η οικογένεια;
Οι ηλικιωμένοι έχουν ανάγκη την ανθρώπινη επαφή και επικοινωνία. Η οικογένεια είναι καλό
να μην απομονώνει τους ηλικιωμένους από τις δραστηριότητές της. Να ενθαρρύνονται τα
ηλικιωμένα μέλη της οικογένειας να συμμετέχουν σε δραστηριότητες που τους δίνουν
αρμοδιότητες και ικανοποίηση: εκδρομές, άσκηση, χόμπι, μαθήματα, εθελοντισμός κ.ά. Αν
παρατηρήσουν αλλαγές στη διάθεση, τις συνήθειες ή τη συμπεριφορά είναι καλό να
απευθυνθούν στον γιατρό εμπιστοσύνης τους και αν χρειαστεί σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Τρίτης Ηλικίας, κάντε ένα δώρο στον παππού και στη
γιαγιά σας, μια όμορφη καρτούλα αρκεί ή βγείτε μαζί για να διασκεδάσετε. Τέλος, αφήστε
τους παππούδες και τις γιαγιάδες να διδάξουν τα εγγόνια μια δεξιότητα, π.χ. ψάρεμα ή
μαγειρική.
Δέσποινα Παπαϊωάννου
Ψυχολόγος, Εικαστική Ψυχοθεραπεύτρια
Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας Π. Σακελλαρόπουλος
Εθνικής Αντιστάσεως 13, 33100, Άμφισσα, τηλ & φαξ: 22650-22924 & 22650-22600
email: [email protected], www.ekpse.gr
Σχόλια Αναγνωστών
Τα σχόλια είναι κλειστά για αυτό το άρθρο