Καλλιεργώντας την ικανότητα να αγαπώ

Η θεματική στήλη “ΨυχοΛογώντας” δημιουργήθηκε και υποστηρίζεται από επαγγελματίες ψυχικής υγείας της Εταιρίας Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος με στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση σε θέματα ψυχικής υγείας. Σκοπός μας είναι να ανοίξουμε έναν διάλογο με την κοινότητα απαντώντας σε προβληματισμούς που μας αφορούν όλους.

Καλλιεργώντας την ικανότητα να αγαπώ

Η έννοια της αγάπης και του έρωτα απασχολούν καθημερινά τη ζωή μας. Αποτελούν σημαντικό παράγοντα της ευεξίας και της ψυχικής υγείας μας, καθώς είναι βασικά θρεπτικά συστατικά της ζωής, της ψυχολογικής ανάπτυξης και της ευτυχίας.

Η αίσθηση της αγάπης αποτελεί μια από τις ισχυρότερες υπαρξιακές ανάγκες μέσα μας. Την ανάγκη να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε άνευ όρων, την ανάγκη για συνένωση, όσο και αν αυτό πολλές φορές το κρύβουμε ακόμα και από τον ίδιο μας τον εαυτό. 

Αδυνατούμε να επιβιώσουμε χωρίς αγάπη, καθότι είναι φωλιασμένη στην ανάγκη για εγγύτητα που συνδέεται με την βαθιά δομή της ανθρώπινης ψυχής περικλείοντας την ενότητα, την αίσθηση του «ανήκειν» και οδηγεί τον άνθρωπο να υπερβεί το συναίσθημα της απομόνωσης και του διαχωρισμού του από τον κόσμο, επιτρέποντας του συνάμα να διατηρεί την υπαρξιακή του πληρότητα. Όταν η ανάγκη αυτή αποδυναμωθεί εγκλωβιζόμαστε στα στενά πλαίσια της μοναξιάς και της απόρριψης, μπλοκαρισμένοι και απογοητευμένοι. 

Από τη βρεφική ηλικία η αγάπη και η φροντίδα είναι πολύ βασικές στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη, καθότι τα βρέφη έχουν πολύ περιορισμένη αίσθηση του διαχωρισμένου «εγώ» και βιώνουν να είναι ένα με τη μητέρα τους. Με τα χρόνια το άτομο αποκτώντας επίγνωση του «εγώ» του, έρχεται αντιμέτωπο με το βίωμα της αίσθησης της μοναχικότητας και την ανάγκη του να διαχωρίζει την ύπαρξή του από τους άλλους.

Ο καθένας ξεχωριστά δύναται να διαμορφώνει την δική του διαφορετική οπτική στο πώς τοποθετεί την αγάπη μέσα του, πώς την ερμηνεύει και τι στάση κρατάει απέναντί της, μέσα από τα βιώματα και τις προσωπικές του εμπειρίες. Μάλιστα σε πολλές των περιπτώσεων δεν είναι μια εύκολη εμπειρία, αλλά μπορεί να κρύβει πόνο. Παίρνει πολλές μορφές μέσα από την εξέλιξη του σχετίζεσθε, όπως η αγάπη που δεν πήρα, η αγάπη που με πλήγωσε, η αγάπη που έφυγε, η αγάπη που με μπερδεύει, η αγάπη που με εξουσιάζει, η αγάπη που δεν έζησα κ.ο.κ.. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η αγάπη να συνοδεύεται σε πολλούς ανθρώπους με το αίσθημα του φόβου, της αποφυγής, της στεναχώριας.

Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια που εμείς οι ίδιοι θέτουμε στην ανάγκη μας για άνευ όρων αγάπη είναι ο φόβος μας ότι αυτό που δώσαμε δεν θα επιστραφεί ποτέ. Εκείνο όμως που δεν συνειδητοποιούμε είναι ότι η συναισθηματική αίσθηση που αναζητάμε δεν βρίσκεται σ’ αυτό που θα πάρουμε, αλλά σ’ αυτό που εμείς προσφέρουμε. Φαίνεται πως τελικά κερδισμένος δεν είναι αυτός που αγαπιέται, αλλά αυτός που έχει την ικανότητα να αγαπήσει βαθιά τον άλλο. Οπότε το ερώτημα που μπαίνει κάπου εδώ έχει να κάνει με το πως μπορώ να διοχετεύσω την αγάπη μου στους άλλους.

Καλλιεργώ την ικανότητά να αγαπώ είναι η απάντηση. Μια ικανότητα που δεν διδάχθηκα ποτέ στα βιβλία και που καλούμαι να την φέρω στην πράξη μέσα από την συνεχή μου αναμέτρηση με τους σημαντικούς άλλους, αλλά και με τον ίδιο μου τον εαυτό. Η αγάπη ξεκινά από τον ίδιο τον εαυτό. 

Πως όμως μπορώ να αγαπήσω αληθινά τον άλλο όταν δεν έχω μάθει να αγαπώ το ίδιο μου τον εαυτό; Η αλήθεια είναι πως μπορώ να αγαπήσω, αλλά σε αυτήν την περίπτωση αγαπώ ανώριμα, με ένα τρόπο ναρκισσιστικό και εγωκεντρικό. Αν δεν έχω καλλιεργήσει μια σωστή σχέση με τον εαυτό μου ο άλλος δεν γίνεται παρά μια διαστρεβλωμένη εικόνα στα μάτια μου, που υπάρχει για να καλύπτει τις εγωκεντρικές μου διαθέσεις. Η Χριστιανική φράση «Αγάπα τον πλησίον σου ως εαυτόν» μας διδάσκει την αναγκαιότητα που υπάρχει στο να έχουμε αγαπήσει τον εαυτό μας πρωτίστως για να μπορέσουμε να χωρέσουμε την αγάπη μας για το άλλο πρόσωπο και αυτή η αγάπη να είναι καθαρή και αυθεντική.

Η ώριμη αγάπη κατά τον Yalom έχει μια δυναμική πορεία εξέλιξης και προόδου. Σε αυτή την μορφή αγάπης αγαπώ σημαίνει «φροντίζω για την καλυτέρευση της ζωής και της ανάπτυξης του άλλου». Ο Έρικ Φρόμ αναφέρει πως «η ώριμη αγάπη είναι ένωση με την προϋπόθεση ότι ο καθένας διατηρεί την πληρότητα της ύπαρξης του, την ατομικότητα του». Έτσι θα λέγαμε πως η αγάπη στην πιο ιδεατή της μορφή δείχνει να έχει πολλές μορφές και διαβαθμίσεις που κανείς προσεγγίζει ανάλογα με την εσωτερική του ωριμότητα και προσωπική του καλλιέργεια. 

Η πραγματική αγάπη είναι μια διαδικασία που απαιτεί κόπο, προσπάθεια και δεξιοτεχνία. Όπως την προσεγγίζει ο Έρικ Φρομ στο βιβλίο του, η πραγματική αγάπη, δεν είναι αποτέλεσμα τυχαίο αλλά μαθαίνεται έτσι όπως ακριβώς μαθαίνεται μια επιστήμη ή μια τέχνη, με επιμέλεια, συγκέντρωση, υπομονή και το υπέρτατο ενδιαφέρον και ζήλο του μαθητευόμενου για να φτάσει στο στόχο του. Είναι μια τέχνη στην οποία κανείς θα πρέπει να εντρυφήσει και να επενδύσει και φαίνεται τελικά πως δεν βαθαίνει μόνο ως προς τον άλλο, αλλά και προς τον ίδιο του τον εαυτό.

Στην σύγχρονη εποχή της εξέλιξης και της προόδου παρόλη την ανάγκη για αγάπη, δύσκολα κανείς διατίθεται να δώσει κάτι από τον εαυτό του και τον χρόνο του για να αναπτυχθεί μέσα από αυτή. Η εποχή της ταχύτητας δεν αφήνει περιθώρια στον άνθρωπο να ρισκάρει και να εμβαθύνει στις σχέσεις του, να γνωρίσει τον άλλο στο βάθος του. Οι άνθρωποι φαίνεται, εκτός των άλλων, να σπαταλούν πολύ ενέργεια και κόπο σε άλλα αντικείμενα, όπως την επαγγελματική επιτυχία, το γόητρο, το χρήμα, που θα τους κάνουν πιο αξιαγάπητους στην αγορά των σχέσεων, με αποτέλεσμα πολύ λίγοι να μπαίνουν στο κόπο να μάθουν τελικά να αγαπούν και να αγαπιούνται με πιο ουσιαστικό τρόπο.

Η αγάπη είναι ένα δώρο που σου δίνει η ζωή. Εσύ επιλέγεις αν θέλεις να το ζήσεις και σε ποιο βαθμό θέλεις να το βιώσεις. Για να βιώσεις την αληθινή αγάπη χρειάζεται να καλλιεργήσεις πρώτα την σχέση με τον εαυτό σου και έπειτα την ικανότητά σου να αγαπάς τους άλλους. Και πού ξέρεις, εστιάζοντας στην δική σου πρώτα ικανότητα να αγαπήσεις και στην προσωπική σου εξέλιξη, μπορεί να βρεις και άλλους να συμπορευτείς σε αυτό ταξίδι, που θα σε αγαπήσουν και σένα με τρόπο αληθινό και ουσιαστικό και να έχεις την ευκαιρία να μοιραστείς αυτή την όμορφη εμπειρία συναισθηματικής ολοκλήρωσης και συνένωσης.

Ιωάννα Καλλία,

Ψυχολόγος,

Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής  Π. Σακελλαρόπουλος, ν. Φωκίδας