Επιστροφή σε ποιο κράτος;

Γράφει ο Ηλίας Τσίγκας

Εν Δελφοίς, Έντυπη Έκδοση, 27 Μαρτίου

“Δεν υπάρχει κοινωνία, παρά μόνο άτομα”! Ποιος δε θυμάται ή αγνοεί τον περιβόητο αφορισμό-θέσφατο της Μάργκαρετ Θάτσερ πριν από τριάντα και βάλε χρόνια, όταν η επικράτηση του μονεταρισμού ήταν στην αυγή του και η εδραίωσή του άνθιζε σε βλάστηση τροπική;

Όμως, η συγκυρία της πανδημίας ήρθε να μας υπενθυμίσει πως είμαστε κάθε άλλο παρά απομονωμένα άτομα που απλώς κοιτάζουμε το ατομικό μας όφελος. Για την ακρίβεια, μας δείχνει ότι εάν σκεφτούμε έτσι, μάλλον τα πράγματα δεν θα είναι αισιόδοξα.

Είναι ένα από τα παράδοξα της πανδημίας ότι την ώρα που απαιτεί ως μέσο περιορισμού της διασποράς τη φυσική απόσταση, μας θυμίζει ότι δεν αποτελούμε αποκομμένα άτομα. Εξαρτόμαστε από άλλους και άλλες, την εργασία αλλά και τη συμπεριφορά τους και ταυτόχρονα η ζωή άλλων εξαρτάται από την εργασία και τη συμπεριφορά μας.

Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα η πανδημία του ιού έχει καταφέρει κάτι πολύ σημαντικό, να ορίσει ένα πριν και ένα μετά. Τα πράγματα δεν θα είναι ίδια μετά από αυτήν. Αύριο τίποτα δεν θα είναι ίδιο, καθώς παραδεδεγμένες βεβαιότητες καταρρέουν και στη θέση τους αναζητούνται άλλες. 

Ανάμεσα στις αλλαγές που θα διαμορφώσουν τη νέα πραγματικότητα είναι κατά πολλούς και η επιστροφή στο κράτος. Η καθολική επίγνωση πως η “αυτορρύθμιση” των αγορών και οι νομοτελειακές λογικές που προβάλλουν δεν αποτελούν απάντηση στις αγωνίες των πολιτών και ασφαλής πλοηγός για το μέλλον επαναφέρει κατά τρόπο ισχυρό τη λεγόμενη “επιστροφή στο κράτος”. Πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα το ότι όλοι πλέον ομνύουν στην ανάγκη ύπαρξης αποτελεσματικής δημόσιας υγείας, αλλά και η αναπότρεπτη επέμβαση του κράτους για τη διάσωση της οικονομίας, από τράπεζες και μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους ως τη μικρο-επιχειρηματικότητα και όλα τα ενδιάμεσα στάδια.

Αλλά “επιστροφή” σε ποιό κράτος;  Σε αυτό που μέχρι σήμερα το “trademark” του ήταν η περιβόητη τριγωνική διαπλοκή; Όπου τριγωνικό σχήμα, βλέπε τον φορέα της παρασιτικής κρατικοδίαιτης επιχειρηματικής διαπλοκής τον υπάλληλο της διοίκησης, και τον πολιτικό (ή αυτοδιοικητικό) με ευθύνη υπογραφής. Το ένα χέρι νίβει το άλλο και η σχηματική αυτή λειτουργία αποσκοπεί να επεκτείνει το οικονομικό όφελος του πρώτου, να συμπληρώνονται οι απολαβές του δεύτερου και να βαθαίνει η πολιτική επιδραστικότητα του τρίτου.

Το κράτος πρέπει να υφίσταται πλέον προς όφελος των πολιτών και όχι εις βάρος τους. Από κρατική δομή πρέπει να γίνει στην ουσία και όχι μόνο στο όνομα δημόσια. 

Ανελαστικό είναι να εντοπιστούν οι κομβικοί τομείς, οι περιβόητοι κρατικοί αρμοί, για τη μεταβίβαση πόρων καθώς και υλικού και ά-υλου κεφαλαίου από το κράτος στους πολίτες. Οι κρατικές υπηρεσίες, δηλαδή, να μεταστοιχειωθούν σε ενεργό κοινωνικό υποκείμενο που υφίσταται και λειτουργεί προς όφελος των πολιτών. 

Απαιτείται ένα κράτος που δεν θα αποτελεί προπύργιο εξουσίας, ρουσφετιών, διευθετήσεων και τακτοποιήσεων κάθε λογής προς φίλους και ημετέρους. Οι οργανωτικές και οργανωσιακές πρακτικές των κρατών της Δύσης οφείλουν να αποτελέσουν υπόδειγμα για τις νέες κρατικές δομές. Είμαστε σίγουροι ότι το θέλουμε πραγματικά, όπως διαπρύσια ισχυριζόμαστε αυτές τις μέρες; Ή όταν περάσει και αυτό, όπως και η κρίση των μνημονίων, θα επανέλθουμε ασμένως στις παλιές μας πρακτικές και στο business us usual;

Κεντρική στόχευση, καθώς και πρόταγμα και διεκδίκηση των απλών πολιτών και της κοινωνίας, οφείλει να αποτελέσει η απόσπαση των κρατικών υπηρεσιών από την κομματική γραφειοκρατία των εκάστοτε κυβερνήσεων και η απόδοσή του στους πολίτες μέσα από γνήσιες και ουσιαστικές μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις. Η συγκυρία του κορονοϊού οφείλει να είναι ο επιταχυντής και ο καταλύτης ώστε οι κρατικές-δημόσιες υπηρεσίες να είναι σε θέση να συλλαμβάνουν, να σχεδιάζουν και να υλοποιούν δράσεις και λειτουργίες προς όφελος του δημόσιου συμφέροντος και όχι να αποτελούν το εκτελεστικό όργανο των κρατούντων ανάλογα με το χρώμα της κυβέρνησης που νέμεται, έως και λυμαίνεται, την εξουσία. 

Με άλλα λόγια, απαιτούνται σαφείς μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες ώστε να προκύψει ξεκάθαρη αλλαγή των ισορροπιών μέσα από τη μεταφορά ισχύος από το κράτος στους πολίτες. Αν η γνήσια και πραγματική επιθυμία, βέβαια, είναι ένα κράτος που θα σέβεται και θα υπηρετεί τους πολίτες και όχι ένας παραμορφωμένος Λεβιάθαν που θα συνεχίσει να αποτελεί μοχλός έντασης ανισοτήτων και επέκταση του κοινωνικού κατακερματισμού.

“Κοιμηθήκαμε σε έναν κόσμο και ξυπνήσαμε βίαια σε έναν άλλο”, έλεγε ο Γιώργος Μιχαλακόπουλος στον Χάρβει Καϊτέλ περπατώντας στους δρόμους του Βελιγραδίου στην ταινία του Αγγελόπουλου “το βλέμμα του Οδυσσέα”. Το ίδιο συμβαίνει και με τις κοινωνίες μας σήμερα καθώς ενέσκηψε ο καταλύτης του κορονοϊού. Σε ποιο κόσμο θα ξυπνήσουμε είναι το διακύβευμα της εποχής που ανοίγεται μπροστά μας…