«Το παιδί μου τραυλίζει. Τι να κάνω;»

Τσέλλου Δήμητρα, Λογοθεραπεύτρια, Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος, Ν. Φωκίδας.

Πολλά παιδιά κατά την ανάπτυξη των ικανοτήτων λόγου και ομιλίας, ιδίως κατά την περίοδο 0-3 ετών, όπου η ανάπτυξη γίνεται με ραγδαίους ρυθμούς, διανύουν μια μικρή περίοδο όπου ο λόγος τους δεν χαρακτηρίζεται από ευχέρεια.

Πλησιάζοντας την ηλικία συμπλήρωσης των 3 ετών τα περισσότερα παιδιά αναμένεται να ξεκινήσουν να χρησιμοποιούν φράσεις και προτάσεις κάνοντας την ομιλία τους ακόμη πιο περίπλοκη. Είναι επόμενο ότι κατά τη διάρκεια αυτής της εξαιρετικά πολύπλοκης αναπτυξιακής περιόδου θα παρατηρηθούν μικρά «σκαμπανεβάσματα» στην παραγωγή της ομιλίας. Όπως, όταν μαθαίνουμε μια καινούρια δεξιότητα, υπάρχει μια περίοδος «χάριτος», στην οποία θα κάνουμε λάθη, παραλείψεις, διορθώσεις, μέχρι να κατακτήσουμε αυτή τη δεξιότητα, το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τα παιδιά που ξεκινάνε να χρησιμοποιούν τον λόγο και την ομιλία.

Είναι λογικό να παρουσιάζουν δισταγμούς, να επαναλαμβάνουν ολόκληρες λέξεις, να παρεμβάλλουν ήχους ανάμεσα στις λέξεις ή να ξεκινάνε μία πρόταση, να τη σταματάνε και μετά να ξεκινάνε πάλι, αλλάζοντάς την. Τα «σκαμπανεβάσματα» αυτά αποτελούν δηλαδή μέρος της φυσιολογικής τους ανάπτυξης και τα παιδιά τα ξεπερνούν σύντομα. 

Υπάρχουν όμως ορισμένα παιδιά που διανύουν πράγματι μια περίοδο «τραυλισμού». Τα παιδιά αυτά γνωρίζουν ακριβώς αυτό που θέλουν να πουν, αλλά δυσκολεύονται να εκφραστούν, καθώς η ροή της ομιλίας τους διακόπτεται από επαναλήψεις λέξεων, συλλαβών ή ήχων (π.χ. «πα…πα…πάω έξω»), επιμηκύνσεις ήχων (π.χ. «σσσσσσσσσήμερα θέλω»), μπλοκαρίσματα – όπου το στόμα διατηρεί σταθερή θέση αλλά δεν βγαίνει ήχος – καθώς και από επαναδιατυπώσεις και παρεμβολές (π.χ. «εεεε»), τα οποία διαφέρουν ποιοτικά και ποσοτικά από αυτά που εμφανίζονται στην ομιλία παιδιών που δεν τραυλίζουν ή που τραυλίζουν «φυσιολογικά».

Ακόμη, το άτομο που τραυλίζει μπορεί να εμφανίσει και μη λεκτικές συμπεριφορές, όπως αποφυγή βλεμματικής επαφής, μορφασμούς, πίεση χειλιών, κλείσιμο ματιών, επαναλαμβανόμενες κινήσεις άκρων. Όταν μιλάμε για τραυλισμό δεν πρέπει να παραβλέπουμε ασφαλώς και τις συναισθηματικές του διαστάσεις. Ο τραυλισμός έχει παρομοιαστεί ως ένα παγόβουνο με ένα μικρό κομμάτι του, την κορυφή – που αντιπροσωπεύει τις δυσκολίες στην ομιλία – πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και ένα πολύ μεγαλύτερο κομμάτι από κάτω, το οποίο αντιπροσωπεύει τα αρνητικά συναισθήματα που αρκετά άτομα τα οποία τραυλίζουν νιώθουν, όπως ντροπή, φόβο, θυμό, απογοήτευση και άγχος. 

Επομένως, για μικρά παιδιά που εμφανίζουν δυσχέρεια στην ομιλία τους κάποιες φορές είναι δύσκολο να καθοριστεί, εάν αυτή είναι «φυσιολογική» ή αποτελεί χαρακτηριστικό τραυλισμού. Έτσι, εάν σας προβληματίζει η ροή της ομιλίας του παιδιού σας καλό είναι να απευθυνθείτε σε έναν λογοθεραπευτή.

Γιατί το παιδί μου τραυλίζει;

Η πιο απλή απάντηση στην ερώτηση αυτή είναι «δεν γνωρίζουμε ακριβώς». Οι ερευνητές ωστόσο έχουν καταλήξει στο γεγονός ότι γενετικοί παράγοντες, ψυχολογικοί παράγοντες και παράγοντες λόγου και ομιλίας είναι καίριας σημασίας για την έναρξη και ανάπτυξη του τραυλισμού. Επιπλέον, η αλληλεπίδραση αυτών των παραγόντων με διαστάσεις κυρίως, ψυχολογίας και περιβάλλοντος συμβάλει στη βαρύτητα και στη χρονιότητα της διαταραχής. Οπότε, οι γονείς καλό είναι να γνωρίζουν πώς να ανταποκριθούν στο παιδί για να διασφαλίσουν ένα περιβάλλον που θα διευκολύνει την ομαλή ομιλία του. Με άλλα λόγια, οι γονείς χρειάζονται συμβουλευτικές συνεδρίες. 

Τι μπορείτε να κάνετε;

• Να είστε θετικοί, υπομονετικοί και υποστηρικτικοί απέναντι στο τραυλισμό του παιδιού, όπως θα ήσασταν σε οποιαδήποτε άλλη δυσκολία του.
• Αφιερώστε καθημερινά ποιοτικό χρόνο στο παιδί σας, ένας προς έναν για να παίξετε μέσα σε μια ήρεμη και χαλαρή ατμόσφαιρα, έστω και μόνο μισή ώρα τουλάχιστον, την ημέρα.
• Ακούστε προσεκτικά το παιδί σας και απαντήστε στο μήνυμα που σας μεταφέρει προσπαθώντας να μην αποφεύγετε να το κοιτάζετε όταν έχει δυσκολία στην ομιλία και να μη δείχνετε ανυπόμονοι ή ανήσυχοι από τον τρόπο ομιλίας του παιδιού σας. Είναι καλύτερα να του δείξετε μέσα από τις εκφράσεις του προσώπου σας, τα νεύματα του κεφαλιού, τη γλώσσα του σώματός σας και τις πράξεις σας ότι το προσέχετε και ότι αυτό που λέει είναι ενδιαφέρον. Εάν δεν έχετε χρόνο να ακούσετε το παιδί, μπορείτε να του το πείτε, εξηγώντας  του πως αυτή τη στιγμή δεν μπορείτε να του μιλήσετε και ότι θα συζητήσετε αργότερα.
• Μιλάτε αργά αλλά φυσιολογικά χρησιμοποιώντας μικρές προτάσεις και αρκετές παύσεις, αφήνοντας έτσι χρόνο στο παιδί να απαντήσει ή να σχολιάσει. Ο ήρεμος διάλογος είναι πιο αποτελεσματικός από τις συστάσεις του τύπου «μίλα πιο αργά» ή «προσπάθησε ξανά πιο αργά». 
• Δώστε αρκετό χρόνο στο παιδί σας να μιλά χωρίς να το διακόπτετε. Όσο κι αν παρασύρεστε να ολοκληρώνετε τις προτάσεις ή τις λέξεις του, για να το βοηθήσετε, όταν δυσκολεύεται, μην το κάνετε. Επίσης, καλό είναι να μη μιλάτε εκ μέρους του παιδιού σε συζητήσεις με άλλα πρόσωπα. 
• Προσπαθήστε να περιορίσετε τον αριθμό και την πολυπλοκότητα των ερωτήσεών σας και αντ’ αυτού επικεντρωθείτε στη χρήση σχολίων. Όλα τα παιδιά, όταν προσπαθούν να εκφραστούν, το κάνουν καλύτερα αν οι γονείς τα αφήσουν ελεύθερα να μιλήσουν. Έτσι, αντί να θέσετε στο παιδί σας ένα σωρό ερωτήσεις, όπως «για ποιο πράγμα μιλήσατε στο σχολείο;», «έπαιξες με τους φίλους σου;» κτλ., αρκεί να του πείτε «πες μου πώς πέρασες σήμερα στο σχολείο».
• Σεβαστείτε τις απόψεις, τα συναισθήματα και τον τρόπο ομιλίας του παιδιού και μην το πιέζετε να μιλήσει. Για παράδειγμα, μην απαιτείτε να πει «γεια» ή «ευχαριστώ». Εάν επιθυμεί να παραμείνει σιωπηλό, μην επιμένετε να συμμετέχει σε μια συζήτηση. 
• Αποφύγετε το γρήγορο ρυθμό ζωής. Αν και υπάρχουν πολλές πιέσεις λόγω χρόνου, (π.χ. διάβασμα, εξωσχολικές  δραστηριότητες), προσπαθήστε να υπολογίζετε προσεχτικά τον χρόνο για να ελαχιστοποιήσετε την πίεση. 
• Ενισχύστε την αυτοπεποίθησή του παιδιού προσπαθώντας να εστιάζετε στα δυνατά του σημεία και εκφράστε ικανοποίηση για τα καθημερινά του κατορθώματα.
• Φερθείτε του με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως και στα άλλα παιδιά ή όπως θα φερόσασταν στο παιδί, αν δεν εμφάνιζε τραυλισμό.

Πάνω από όλα, δώστε στο παιδί σας να αντιληφθεί ότι το αποδέχεστε όπως είναι. Και να θυμάστε…Ο τραυλισμός δεν είναι «κακή συμπεριφορά» και η ευφράδεια δεν είναι «καλή συμπεριφορά». Και τα δύο είναι απλώς τρόποι ομιλίας. Σημασία έχει η επικοινωνία και όχι ο τρόπος. Ευχαριστηθείτε λοιπόν το παιδί σας και δείξτε ενδιαφέρον για αυτό που λέει όταν σας μιλάει και όχι για το πως το λέει!

Στο Κέντρο Ημέρας παιδιών, εφήβων και ενηλίκων με ψυχιατρικές διαταραχές της ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος, Ν. Φωκίδας προσφέρεται δωρεάν λογοθεραπευτική εκτίμηση, καθώς και εκτίμηση μαθησιακών αναγκών, με στόχο την έγκαιρη και έγκυρη παρέμβαση στον παιδικό και εφηβικό πληθυσμό, όπως και τον ενήλικο.  Στο Κέντρο Ημέρας προσφέρονται, επίσης, δωρεάν υπηρεσίες διάγνωσης, θεραπευτικής παρέμβασης, εκπαίδευσης και πλαισίωσης που εφαρμόζονται από διεπιστημονική ομάδα εξειδικευμένων επαγγελματιών ψυχικής υγείας (παιδοψυχίατρο, λογοθεραπευτή, ψυχολόγο, ειδικό παιδαγωγό, εργοθεραπευτή, εκπαιδευτή ειδικών δεξιοτήτων). Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στα τηλέφωνα επικοινωνίας 22650 22924 (Εθνικής Αντιστάσεως 13, Άμφισσα) και 22650 23333 (Λεωφόρος Σαλώνων 29, Άμφισσα – Έναντι γηπέδου Άμφισσας).