Από την αυτοφροντίδα στις σχέσεις φροντίδας

Ιωάννα Καλλία, Ψυχολόγος, Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος

Η αυτοφροντίδα είναι ένας όρος που συνήθως συνδέεται με την προσοχή προς τον εαυτό μας κι ως πράξη αγάπης και φροντίδας προς τον εαυτό, αποτελεί το θεμέλιο της ψυχολογικής ευημερίας. Όμως, όταν εξετάζουμε τη σύνδεσή της με τις σχέσεις φροντίδας, ανακαλύπτουμε ότι η αυτοφροντίδα δεν είναι απλά μια προσωπική πρακτική, αλλά ένας δυναμικός παράγοντας που επηρεάζει την ποιότητα των σχέσεων μας. Στην πραγματικότητα, η ικανότητά μας να φροντίζουμε τον εαυτό μας αντικατοπτρίζεται στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε, συνδεόμαστε και φροντίζουμε τους άλλους. Αυτό το διακριτικό χαρακτηριστικό αναδεικνύει τη σημασία της συναισθηματικής και ψυχολογικής μας κατάστασης στην αλληλεπίδραση με το περιβάλλον και τα άτομα γύρω μας.

Η ικανότητα να φροντίζουμε τους άλλους ξεκινά λοιπόν, από τη φροντίδα για τον εαυτό μας. Όταν είμαστε ψυχολογικά ισορροπημένοι και ικανοί να διαχειριζόμαστε το στρες και τις πιέσεις, τότε μπορούμε να προσφέρουμε περισσότερο στους άλλους. Η έννοια της φροντίδας στις σχέσεις διακρίνεται από την ικανότητά μας να κατανοήσουμε και να αντιληφθούμε τις ανάγκες των άλλων, δίνοντας τους τον απαραίτητο χώρο για να αναπτυχθούν και να εκφραστούν.

Σκεφτείτε παραδείγματα στην καθημερινή μας ζωή. Πόσο πιο γεμάτη νιώθει μία μητέρα, όταν έχει τη δυνατότητα να βρει χρόνο και ανθρώπους γύρω της που θα την διευκολύνουν να φροντίσει τον εαυτό της. Πόσο πιο χαρούμενα ασκεί το γονεϊκό της ρόλο. Πόσο περισσότερη ενέργεια μπορούν να δώσουν οι γονείς στα παιδιά τους όταν μπορούν ως ζευγάρι να στραφούν ο ένας στον άλλο και να αλληλοφροντιστούν.

Σκεφτείτε ένα εργασιακό πλαίσιο που δίνει χώρο στους εργαζομένους του για να φροντιστούν. Έναν εργασιακό χώρο, στον οποίο γίνονται σεβαστά τα ωράρια εργασίας, υπάρχει σεβασμός της προσωπικότητας του άλλου, δίνονται ευκαιρίες, υπάρχει οικονομική ασφάλεια και σταθερότητα. Πόσο πιο εύκολο είναι να επέλθει η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.

Σκεφτείτε ένα σχολείο όπου δεν αγωνιζόμαστε μόνο για τις επιδόσεις, αλλά ένα σχολικό περιβάλλον όπου ο καθένας μπορεί να δώσει στον εαυτό του τη δυνατότητα να φροντιστεί, να ακουστεί και να εκφραστεί χωρίς τον φόβο της κριτικής. Πόσο ευτυχέστερα θα λειτουργούσαν όλοι, μαθητές, δάσκαλοι και γονείς και πόσο πιο αποδοτική θα ήταν η μάθηση εν τέλει.

Σκεφτείτε έναν άνθρωπο ο οποίος έχει φροντιστεί ως παιδί και έχει μάθει να αξιολογεί υψηλά την αξία της υγείας του και γενικότερα την ευζωία. Είναι πολύ πιθανόν να υιοθετήσει μία στάση πρόληψης και προαγωγής της υγείας του στη ζωή του, σωματικής και ψυχικής. 

Είναι σαφές λοιπόν ότι και η ίδια η αυτοφροντίδα λαμβάνει χώρα μέσα στις σχέσεις: παρελθούσες και τωρινές. Ωστόσο ακόμη και αν δεν είχαμε τη δυνατότητα από μικροί να λάβουμε την κατάλληλη εκείνη φροντίδα, η οποία μας οδηγεί στο να σεβόμαστε και να αποζητούμε την φροντίδα του εαυτού, μπορούμε να δημιουργήσουμε επανορθωτικές για εμάς εμπειρίες στο παρόν. Μπορούμε να αναζητήσουμε έναν αρκετά καλό σύντροφο, φίλο, μέντορα, θεραπευτή.

Η απαραίτητη προϋπόθεση για έναν υγιή εαυτό είναι η δημιουργία γύρω μας ενός δικτύου διαπροσωπικών σχέσεων, μέσα στις οποίες αναγνωριζόμαστε ως πρόσωπα με ανάγκες, ικανότητες και χαρίσματα. Σχέσεων που θα μας παρέχουν την φροντίδα, τον έπαινο, την υποστήριξη, την ψυχική δύναμη και ενέργεια. Και ακόμη σχέσεων που θα προσφέρουν νόημα στη ζωή μας.

Κρίσιμο κομμάτι στο πλαίσιο αυτό αποτελεί η αποτελεσματική επικοινωνία. Η ακρόαση, η κατανόηση και ο σεβασμός στα συναισθήματα μας και συνάμα του άλλου, καθώς και η ικανότητά μας να θέτουμε υγιή όρια χωρίς να προκαλούμε σύγκρουση, αλλά ενδυναμώνοντας ταυτόχρονα τη σχέση.

Έτσι η φροντίδα στις σχέσεις δεν σημαίνει ότι θα παραμελήσουμε τις ανάγκες μας για χάρη του άλλου. Αντιθέτως, υπογραμμίζει τη σημασία της ισορροπίας και της αμοιβαίας κατανόησης. Όταν και οι δύο συνεισφέρουν στη σχέση δημιουργείται ένα κλίμα εμπιστοσύνης και αγάπης, όπου και οι δύο αισθάνονται ότι έχουν τον χώρο να ανθίσουν και να αναπτυχθούν. Είτε πρόκειται για τον επαγγελματικό τομέα, είτε για το προσωπικό, η αμοιβαία ενθάρρυνση και υποστήριξη δημιουργούν μια θετική ατμόσφαιρα. Όταν είμαστε ενσυνείδητοι των αναγκών και των συναισθημάτων μας, τότε μπορούμε να τα μοιραζόμαστε ανοιχτά με τον άλλον. Αυτή η ανοιχτή επικοινωνία ενισχύει την εμπιστοσύνη και βοηθά στην αντιμετώπιση προκλήσεων και προβλημάτων.

Μια θεωρία που προσεγγίζει την έννοια της αυτοφροντίδας και της φροντίδας στο πλαίσιο των σχέσεων είναι αυτή της Μη Βίαιης Επικοινωνίας όπως την παρουσιάζει στο βιβλίο “Non-violent Communication: A Language of Life” ο Marshall B. Rosenberg. Ο Rosenberg μέσα από τη θεωρία του επικεντρώνεται στη δημιουργία συναισθηματικής σύνδεσης και στην αντιμετώπιση συγκρούσεων με ενδιαφέρον και σεβασμό.

Η Μη Βίαιη Επικοινωνία (NVC) υποστηρίζει όχι μόνο την επικοινωνία με τους άλλους, αλλά επίσης την αυτο-επίγνωση και την αυτό-φροντίδα, καθώς προωθεί την ευαισθητοποίηση, την συνειδητοποίηση και αυθεντική έκφραση συναισθημάτων και αναγκών και την ανάπτυξη υγιών σχέσεων μέσω της καλλιέργειας της εμπιστοσύνης και της αμοιβαίας κατανόησης. Συνολικά, προάγει έναν τρόπο επικοινωνίας που ενδυναμώνει την αυτοφροντίδα και συμβάλλει στη δημιουργία σχέσεων βασισμένων στη συνειδητή επικοινωνία και τον αμοιβαίο σεβασμό. 

Η ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος στο πλαίσιο των δωρεάν παρεχόμενων υπηρεσιών ψυχικής υγείας εντάσσει τη θεματική της Μη βίαιης Επικοινωνίας στο πρόγραμμα που υλοποιεί στην σχολική κοινότητα, δουλεύοντας με το τρίπτυχο μαθητές, γονείς, εκπαιδευτικοί με απώτερο σκοπό να καλλιεργηθεί μία νοοτροπία υπομονής κι εις βάθος αλληλοκατανόησης. 

Οι δράσεις εντάσσονται στο πλαίσιο της αγωγής κοινότητας της ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος και στοχεύουν στην ενημέρωση και την ενδυνάμωση τηυς σχολικής κοινότητας σε βασικά ζητήματα που αφορούν στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών και στην ενίσχυση του γονεϊκού και εκπαιδευτικού ρόλου. Το υλικό που αξιοποιείται θεωρητικά και βιωματικά, βασίζεται στο πολυδιάστατο πρόγραμμα “Ζώντας και Μαθαίνοντας Μαζί- Ευαισθητοποίηση, Πρόληψη Ψυχικών Διαταραχών και Ενδυνάμωση της Ψυχικής Ανθεκτικότητας στις Σχολικές Κοινότητες”, που αφορά στην ευαισθητοποίηση σε θέματα ψυχικής υγείας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την πρωτοβάθμια πρόληψη, την παρέμβαση στη σχολική κρίση και τη βιωματική εκπαίδευση. 

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθύνεστε στο τηλέφωνο 22650 22924 (Εθνικής Αντιστάσεως 13, Άμφισσα).