Αίτια και Αφορμές του Πελοποννησιακού Πολέμου

Της Μαρίνας Σελήνης Κατσαΐτη*

Όταν πριν από περίπου δέκα χρόνια ο γάμος μου περνούσε μεγάλη κρίση, μετά από ένα μεγάλο καβγά ετοιμάστηκα να φτιάξω βαλίτσες. Το παιδί ήταν μικρό, τριών περίπου χρονών. Τότε σκέφτηκα ότι έχω την υποχρέωση να κάνω ό,τι περνάει από το χέρι μου και να εξαντλήσω όλες τις δυνατότητες προκειμένου να σώσω ό,τι σώζεται. Έτσι, εκείνα τα Χριστούγεννα του 2014, αντί να φτιάξω βαλίτσες, βγήκα προς άγραν ψυχολόγου-ειδικού. Δεν ήξερα τί άλλο να κάνω, αλλά ήξερα πως ήμουν διατεθειμένη να εξαντλήσω τα περιθώρια, ώστε αργότερα να έχω τουλάχιστον τη συνείδησή μου καθαρή. Το ανέφερα στον (πρώην πλέον) σύζυγό μου, και αρχές Γενάρη βρεθήκαμε στο γραφείο της μετέπειτα (για οκτώ συναπτά έτη) ψυχολόγου μου, Εύης.

Στην αρχή, καθώς ξεκινήσαμε και οι δυο ψυχοθεραπεία, και ατομική και ζεύγους, τα πράγματα, τουλάχιστον τα πρακτικά, έδειχναν να πηγαίνουν κάπως καλύτερα, και να μειώνονται οι εντάσεις. Το Σεπτέμβρη ο σύζυγός μου σταμάτησε, κι εγώ συνέχισα. Μετά από 9 μήνες χωρίσαμε. 

Δυο πράγματα θυμάμαι πολύ γλαφυρά από αυτή η διαδικασία. Το πρώτο ήταν κάτι που με σόκαρε. Μία μέρα, η Εύη με ρώτησε: «Τί ποσοστό της ευθύνης έχει το κάθε μέρος μέσα σε ένα γάμο;». Την κοίταξα με απορία και της απάντησα το αυτονόητο «Μα φυσικά 50%». «Όχι» μου είπε. «Ο καθένας έχει το 100% της ευθύνης». Οφείλω να ομολογήσω ότι αυτή η έννοια με έχει δυσκολέψει στη ζωή μου όσο λίγες. Πραγματικά είναι λιγοστές οι φορές που έχω δυσκολευτεί να καταλάβω κάτι. Πέρασα πολύ χρόνο να το σκέφτομαι. Θεωρώ ότι πρώτα το πίστεψα από ένστικτο και αργότερα το κατανόησα. Δεν μπορείς να χωρίσεις την ευθύνη. Δεν μπαίνουν τα πράγματα στη ζυγαριά. Δεν είναι κρεμμύδια, ούτε παντζάρια, ούτε μπανάνες. 

Αφού πήρα την απόφαση να χωρίσω, συνέβη και το δεύτερο. Αφού το ανακοίνωσα πρώτα στην Εύη, εκείνη μου απάντησε «Ήταν απλώς θέμα χρόνου. Είχατε φτάσει στο point beyond repair». Δεύτερη κεραμίδα. 

Πάμε τώρα μερικά βήματα πίσω. Τί μας οδήγησε στο point beyond repair. Προφανώς τα αίτια. Προφανώς το γεγονός ότι εξ αρχής δεν ταιριάζαμε, ότι δεν φροντίσαμε τη σχέση μας όσο θα έπρεπε, ότι δεν λύσαμε αρκετά νωρίς και οι δυο τα ζητήματα που κουβαλούσαμε επί πολλές δεκαετίες και από την παιδική μας ηλικία, και απλώς τα μετακομίσαμε μαζί με τα έπιπλα, τα ρούχα, και τα βιβλία μας, στο δικό μας σπίτι, εξακολουθώντας να ζούμε μαζί τους, αλλά χωρίς να τολμάμε να τα αγγίξουμε, πόσω δε μάλλον να τα διαχειριστούμε ή να επιχειρήσουμε να τα λύσουμε. 

Κουβαλήσαμε τα ζητήματα της μαμάς μας, του μπαμπά μας, του ζεύγους αυτών, αλλά και όλων των προηγούμενων γενεών, που τα έχουν υποσυνείδητα αλλά και γενετικά μεταλαμπαδεύσει στους επόμενους, χωρίς συχνά να έχει επέμβει η οποιαδήποτε θεραπεία ή διαχείριση. Και αφού όλες οι αιτίες της επερχόμενης «συμφοράς» έχουν επιμελώς φυτευτεί σε ένα κατά τα άλλα πολύ πρόσφορο έδαφος, το οποίο εμείς ποτίζουμε και κλαδεύουμε καθημερινά φορώντας το μαντήλι της τυφλόμυγας, μετά υποκύπτουμε στο γλυκό «γλειφιτζούρι» του διαμοιρασμού των ευθυνών, συνήθως δίνοντας άπειρα ελαφρυντικά στον «άμοιρο» εαυτό μας, και λιθοβολώντας τον άλλον τον έρμο τον άνθρωπο, ο οποίος βρίσκεται στην ίδια ακριβώς θέση με εμάς. Και επιπρόσθετα αφού ολοκληρώσουμε αυτή τη διαδικασία της θανάτωσης δια λιθοβολισμού με συνοπτικές διαδικασίες ενός δικαστηρίου στο οποίο εμείς έχουμε και τη θέση εισαγγελέα αλλά και τη θέση του θύματος, ξεχνούμε ότι ταυτόχρονα καθόμαστε και στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Σε λίγες περιπτώσεις που γνωρίζω προσωπικά, βλέπουμε και το αντίθετο παράδειγμα. Αυτό, που ο ένας επιλέγει να πάρει στην πλάτη του όλο το «Σταυρό» και γεμάτος ενοχές, πλεγμένες μεθοδικά και επιδέξια από διάφορες αράχνες που τον/την περιστοιχίζουν,  να θεωρήσει τον εαυτό του μοναδικά ένοχο, και τον άλλο (100% συνένοχο) θύμα. Σε αυτή την περίπτωση, το «θύμα» δύσκολα θα έχει την ωριμότητα και την ειλικρίνεια να σηκώσει και εκείνο το «Σταυρό».

Τώρα, για να ολοκληρωθεί το παζλ θα πρέπει να ανατρέξουμε σε κάποιες «μικρολεπτομέρειες» τις οποίες σχεδόν πάντα κάπως επιμελώς επιλέγουμε να μην παρατηρήσουμε. 

Μετά την απόλυτη κυριαρχία της στο Αιγαίο, η Αθήνα στρέφει τις βλέψεις της προς το Ιόνιο και την Αδριατική. Η Κόρινθος βλέπει τα συμφέροντά της να απειλούνται, καθώς η Αθήνα στρέφεται προς περιοχές που μέχρι τότε θεωρούνταν δικής της επιρροής. Ταυτόχρονα, το χάσμα που έχει δημιουργήσει η πολιτειακή διαφορά ανάμεσα στην αριστοκρατική Σπάρτη και τη δημοκρατική Αθήνα, γίνεται αγεφύρωτο και δημιουργεί αντιπαλότητα χωρίς προηγούμενο, καθώς οι δυο κυρίαρχες για την εποχή πόλεις βρίσκονται αντιμέτωπες με αντίθετες κοσμοθεωρίες. Εντωμεταξύ, οι Αθηναίοι αναμειγνύονται στη διαμάχη ανάμεσα στην Κέρκυρα και την Κόρινθο για την Επίδαμνο, οι Κορίνθιοι οδηγούν σε αποστασία την Πότίδαια, ενώ σε αντίποινα ο Περικλής δεν επιτρέπει στα πλοία των Μεγαρέων (συμμάχων της Σπάρτης) να αγκυροβολήσουν σε οποιοδήποτε λιμάνι ελέγχει η Αθήνα και να κάνουν εμπόριο. Έτσι παραβιάζονται οι «Τριακοντούτεις σπονδαί».

Πίσω στα δικά μας τώρα. Τα συχνά χάσματα στις κοσμοθεωρίες δυο ανθρώπων, τα οποία ακόμη πιο συχνά υποβιβάζουμε σε σημασία χαρακτηρίζοντάς τα ως «λεπτομέρειες», ενώ οι ρίζες τους αφορούν θεμελιώδεις αξίες και αρχές για τη ζωή, τα καλύπτουμε κάτω από επιδέξιους καναπέδες, καινούρια εξοχικά, δυο-τρία μωρά, και ανανέωση στις κουρτίνες. Και όσο τα «συμφέροντα», δηλαδή το πού θέλει ο καθένας να πορευτεί στη ζωή του ως άνθρωπος, εξακολουθούν να συγκρούονται και δεν υπάρχει συμπόρευση, τότε το χάσμα βαθαίνει απελπιστικά. Σε ακριβώς εκείνο το σημείο όπου οι καναπέδες, οι κουρτίνες, τα εξοχικά, κτλ. έχουν πέσει μέσα στο ανείπωτο χάσμα, «ξεβρακώνοντας» την αλήθεια του καθενός, αλλά κυριότερα του ζευγαριού, προκύπτουν οι αφορμές. Κάποιος αρχίζει να μιλάει περισσότερο, κάποιος τρίτος ανακατεύεται στην ιστορία, ένας άλλος πλέον δυσανασχετεί και δεν αντέχει να βάλει κι άλλα κάτω από το χαλί, και ουσιαστικά αυτό που συμβαίνει είναι ότι σπάνε οι «Τριακοντούτεις σπονδαί», ουσιαστικά δηλαδή οι όποιες γραμμένες (από το νόμο ή/και την εκκλησία) ή άγραφες συμφωνίες, ρητές ή άρρητες, διείπαν τη σχέση μέχρι εκείνη τη χρονική στιγμή.

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος, Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών