Η πραγματικότητα

της Μαρίνας Σελήνης Κατσαΐτη*

Στο πανεπιστήμιο, όπως και σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, οι δάσκαλοι εργαζόμαστε με νέα παιδιά, μικρότερα ή μεγαλύτερα στην ηλικία. Παιδιά, τα οποία, ενώ είναι γεμάτα όνειρα για τη ζωή τους, συχνά αρχίζουν και χάνουν από νεαρή ακόμη ηλικία τη δύναμη και τα φτερά τους, θεωρώντας ότι «πρέπει» να ικανοποιήσουν πλήθος απαιτήσεων που σχετίζονται με την πραγματικότητα, την προσωπική, την οικογενειακή και την κοινωνική. Αντιμετωπίζουν λοιπόν τη ζωή, δηλαδή την πραγματικότητά τους, ως κάτι παγιωμένο και δεδομένο, το οποίο δεν αλλάζει και για το οποίο τα ίδια τα νέα παιδιά, όπως και όλοι εμείς οι υπόλοιποι, δεν έχουν(με) κανένα έλεγχο.

Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει. Η εμπειρία και τα βιώματά μου μου έχουν επιμελώς διδάξει το αντίθετο. Η πραγματικότητα είναι στα αλήθεια μια πλαστελίνη. Μια πλαστελίνη που μπορείς να την πάρεις στα χέρια σου και να την φτιάξεις όπως θέλεις εσύ. Αρκεί να το υποψιαστείς (ή κάποιος να σου πει το μυστικό) και στη συνέχεια να το πιστέψεις. Και μετά όλος ο κόσμος μπορεί να γίνει δικός σου!

Και εξηγούμαι.

Όλοι γεννιόμαστε με μια πλαστελίνη. Κάποιοι από εμάς είμαστε λίγο πιο τυχεροί και έχουμε μεγαλύτερη ποσότητα και περισσότερα χρώματα. Ίσως να έχουμε και λίγο πιο επιδέξια χέρια και μεγαλύτερη φαντασία για σχέδια, αλλά νομίζω αυτό συμβαίνει πιο σπάνια. Η φαντασία αρχίζει και κόβεται στην παιδική ηλικία και αργότερα στην εφηβεία μετά από μεγάλες ανυποψιαστες προσπάθειες των γονιών αλλα και της κοινωνίας. Αν κάποιος αντέξει στο πριόνισμα της φαντασίας, κατά τη διάρκεια των πρώτων χρόνων της ζωής του, τότε σίγουρα έχει δυνατότητες για πολύ πιο ευφάνταστα σχέδια, όπως ένα κάστρο κόκκινο με κίτρινες βούλες, ένα στρατιώτη μωβ με χρυσή ξυφολόγχη πάνω σε ένα κυπαρισσί άλογο, ένα ασημένιο κροκόδειλο με πορτοκαλί αστεράκια στην ουρά ή ένα ροζ πειρατικό καράβι με κόκκινες καρδούλες. 

Όπως και να έχει πάντως, σίγουρα υπάρχει μια ποσότητα πλαστελίνης (τουλάχιστον ενός χρώματος) η οποία θα μπορούσε να μείνει εκεί και να ξεραθεί, αν δεν την πιάσεις ποτέ στα χέρια σου. Θα μπορουσες επίσης να τη φτιάξεις ενα σχήμα ίδιο με εκείνη της μαμάς σου ή του μπαμπά σου και να την ακουμπήσεις στο τραπέζι και να μην την αλλάξεις ποτέ. Ή ακόμα θα μπορούσες να φτιάξεις σήμερα το ροζ πειρατικό καράβι με τις κόκκινες βούλες, αλλά αύριο το πρωί που θα το βαρεθείς, ή που δεν θα σου αρέσει πια το ροζ, ή θα σε κουράσουν οι πολλές κόκκινες βούλες, ή θα σε πονοκεφαλιάσουν οι πειρατές με τις αγριοφωνάρες τους, να το πάρεις στα χέρια σου και να το μετατρέψεις σε μια λατίνα χορεύτρια με φανταχτερο κόκκινο φόρεμα και ροζ γοβάκια. Αυτό είναι δική σου απόφαση και δική σου επιλογή. Ένα είναι σίγουρο. Πως όσο αφήνεις την πλαστελίνη απειραχτη πάνω στο τραπέζι, αυτή θα σκληραίνει και θα σκληραίνει και θα σκληραίνει, και ίσως μια μέρα να είναι πολύ δύσκολο να την αλλάξεις και να χρειάζεσαι τεράστια δύναμη για να μαλακώσει πάλι η πλαστελίνη και να γίνει ευπλαστη. Για το λόγο αυτό, χρειάζεται συνεχώς να τη φροντίζεις, να την ανανεώνεις με τα δάκτυλά σου και τις μαλάξεις και να της κάνεις έστω και μικρές ανεπαίσθητες αλλαγές, που ενώ μπορεί να μην φαίνονται ευδιάκριτα στο γυμνό μάτι, να την κρατούν ωστόσο ζωντανή και μαλακή, και άρα να τη διατηρούν εύπλαστη. 

Τότε θα καταλάβεις, πως στη ζωή αυτή, η πραγματικότητα ειναι μια πλαστελίνη. Που όσο τη δουλεύεις και όσο τη σμιλεύεις, τόσο αυτή εξελίσσεται και τόσο σου αποκαλύπτει μικρά μικρά θαύματα και σχέδια, που πριν λίγους μήνες ή πριν από πολλά χρόνια αυτό δεν θα μπορουσες ούτε να φανταστείς ότι θα δημιουργούνταν από τα δικά σου χέρια. Ανακαλύπτεις ξαφνικά δεξιότητες τις οποίες δεν ήξερες πως είχες, και ενώ είχες απορρίψει εξ ολοκλήρου και εξ αρχής την πιθανότητα να γίνεις ένας ερασιτέχνης γλύπτης, τώρα υποψιάζεσαι ότι ίσως και να είσαι ένα φυσικό ταλέντο. Μόνο που δεν το ήξερες. 

Ο πιο πιθανός λόγος δε, που δεν το ήξερες, είναι ότι κάποιος, κάποτε σου είπε ότι αποκλείεται να είσαι. Και εσύ, σα να συνομιλούσες με το Θεό, τον πίστεψες…! Και έπειτα, δεν προσπάθησες ποτέ.

Μην πιστεύεις κανέναν που σου λέει ότι δεν μπορείς. Πίστεψε μόνο τα αποτελέσματα της προσπάθειάς σου. Πίστεψε τα γεγονότα και όχι τα λόγια. Πώς μπορεί άλλωστε κάποιος να ξέρει τί μπορεις εσύ και τί όχι; Εδώ καλά καλά δεν γνωρίζουμε τί μπορούμε οι ίδιοι, ακριβώς επειδή δεν έχουμε δοκιμάσει. Πώς να ξέρουμε τί μπορεί και τί δεν μπορεί ένας άλλος άνθρωπος;

Ο σοβαρότερος λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι μας λένε ότι δεν μπορουμε να καταφέρουμε κάτι, είναι γιατί δεν μπορούν να αντέξουν τη διαφορετικότητα. Εάν εσύ αρχίσεις και καταφέρνεις ένα σωρό πράγματα που άλλοι δεν καταφέρνουν – κυρίως επειδή δεν τα έχουν τολμήσει – τότε αυτό το γεγονός θα δημιουργήσει ένα σωρό ζητήματα που θα βγάλουν τους ανθρώπους γύρω σου από το βόλεμμά τους. Διότι, επειδή όλοι έχουμε πάνω κάτω τις ίδιες δυνατότητες (αφού έχουμε ενα μυαλό, δυο πόδια, δυο χέρια κλπ.), ή τουλάχιστον οι περισσότεροι, τότε αν κάνω εγώ κάτι διαφορετικό, αυτό θα δημιουργήσει αμφιβολίες στο μυαλό και των άλλων για το αν θα μπορούσαν να κάνουν και εκείνοι κάτι διαφορετικό. Και άρα θα τους ξεβολέψει από την ήσυχη πολύθρόνα του βολέμματος σύμφωνα με την οποία τα διάφορα θέματα είναι λυμμένα και τακτοποιημένα, με κάποιο τρόπο στη ζωή τους. Επίσης, οι άνθρωποι δεν είναι συνηθισμένοι στο διαφορετικό και δεν ξέρουν πως να το διαχειριστούν. Γι’αυτο και δεν προτιμούν να το έχουν δίπλα τους. Χαίρονται δηλαδή το διαφορετικό να είναι ο ήρωας ένας βιβλίου, ο πρωταγωνιστής μιας ταινίας, ο κεντρικός χαρακτήρας σε ένα σήριαλ, αλλά όταν αυτό το διαφορετικό είναι ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας, τότε οι περισσότεροι δεν ξέρουν τι να το κάνουν. 

Κάθε μέρα μιλάω με παιδιά. Παιδιά όλων των ηλικιών. Και η μεγαλύτερη αγωνία μου για αυτά τα παιδιά είναι το αν θα τολμήσουν. Αν θα τολμήσουν για πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους και να γίνουν ευτυχισμένοι και ολοκληρωμένοι άνθρωποι σε μία κοινωνία που με αυξανόμενο ρυθμό διαρκώς προβάλλει τα λάθος πρότυπα. Είναι χρέος μας, ως γονείς, δάσκαλοι, προπονητές, και ούτω καθεξής, με όποιο ρόλο κι αν έχει καθένας από εμάς στην κοινωνία, να υπενθυμίζουμε στους νέους (αλλά και στους εαυτούς μας) αυτή την ιδέα και να τους παροτρύνουμε να τολμήσουν. Να τους παροτρύνουμε να πιστέψουν στους εαυτούς τους, έχοντας εμπιστοσύνη στις δυνάμεις τους και πίστη στο Θεό! Και όταν η αλλαγή θα έρθει από μέσα μας, τότε θα μπορέσουμε να ονειρευτούμε έναν άλλο κόσμο.

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος, Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών