Η αξία της πλήξης

Της Μαρίνας-Σελήνης Κατσαϊτη*

Καθημερινά ερχόμαστε αντιμέτωποι με εκατοντάδες πανικόβλητους γονείς, οι οποίοι τρέμουν στην ιδέα της πλήξης των παιδιών τους. Παιδιά που εκπαιδεύονται να τα διασκεδάζουν με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο σε συνεχή βάση. Παιδιά που δεν μπορούν να φάνε χωρίς την οθόνη, παιδιά που δεν μπορούν τα ταξιδέψουν στο πίσω κάθισμα χωρίς το τάμπλετ, παιδιά που δεν μπορούν να καθίσουν σε μια καρέκλα για δυο ή πέντε λεπτά δίχως να βομβαρδίζονται από συνεχή μηνύματα που καταφθάνουν σε αυτά εξωγενώς. Ο τρόμος καταγεγραμμένος στα μάτια των γονιών ή των παππούδων τους. Δεν θα φάει, δεν θα πιεί το γάλα του, δεν θα κοιμηθεί, θα κλάψει, θα στενοχωρηθεί…και τελειωμό δεν έχει. 

Κανείς βέβαια δεν συλλογίζεται ότι άνθρωποι έχουν μεγαλώσει παιδιά στην αρχαία Ελλάδα, στην Μεσοποταμία, στο Βυζάντιο, στο Μεσαίωνα, κατά την Αναγέννηση, στη διάρκεια της τουρκοκρατίας, στη διάρκεια του πρώτου και του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου. Τα παραδείγματα αναρίθμητα. Με κάποιο μαγικό όμως τρόπο όμως, μόνο τα δικά μας παιδιά δεν αντέχουν. Μόνο τα δικά μας παιδιά δεν τρώνε χωρίς να βλέπουν το κινητό τηλέφωνο και μόνο τα παιδιά που γεννήθηκαν μετά το 2015 δεν έχουν υπομονή. 

Είναι όντως το πρόβλημα τα παιδιά; Ή μήπως είναι η δική μας μειωμένη (για τον οποίοδήποτε δικό μας λόγο) ανθεκτικότητα σε συνδυασμό με την διαθέσιμη εύκολη λύση, που γέννησε κατ’ αρχάς την ανάγκη και στη συνέχεια την εξάρτηση στα μικρά παιδιά. Ποιος τελικά δεν αντέχει; Μάλλον εμείς. Γονείς χαμένοι μέσα στο λαβύρινθο των υποχρεώσεων  και της διαρκούς κούρασης από τη μία και στην ευκολία του one tap away (ένα κλικ μακριά) από την άλλη. Ένα κλικ που μαγικά εξαφανίζει (προσωρινά) όλα μας τα προβλήματα και τις δυσκολίες και μας μεταφέρει στην εικονική πραγματικότητα ενός μαγικού κόσμου, τον οποίο μπορούμε να κατασκευάσουμε σύμφωνα με το πως θα θέλαμε να ζούμε, πως θα θέλαμε να μοιάζουμε εξωτερικά, πως θα θέλαμε να νοιώθουμε για τον εαυτό μας και για την ζωή μας, και εν τέλει στο πως και ποιοι θα θέλαμε να είμαστε. Για άλλη μια φορά αντί να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα, κοιτάμε το σύμπτωμα. Και η λύση είναι πάντα η ίδια. Οτιδήποτε εύκολο και άμεσα προσβάσιμο. Δεν ρωτάμε γιατί έχω πονοκέφαλο αλλά πού είναι η ασπιρίνες. 

Πίσω στα παιδιά τώρα, τα οποία δομούνται όσο εμείς καταρρέουμε βάζοντας όλα τα άλυτα ζητήματά μας κάτω από το χαλί. Είναι απαραίτητο να ΕΠΙΤΡΕΨΟΥΜΕ στα παιδιά μας να βαρεθούν. Να βαρεθούν στη διάρκεια του ταξιδιού, να βαρεθούν στην ουρά του σούπερ μάρκετ, να βαρεθούν όσο εμείς συζητάμε στο μεσημεριανό τραπέζι με φίλους ή συγγενείς. Να «απολαύσουν» την παύση, να ζήσουν την ησυχία, να επιτρέψουν στα ερεθίσματα της φύσης και της ζωής να τους κινήσουν το ενδιαφέρον. Και να αφήσουν το μυαλό τους να τρέξει, τη φαντασία τους να δουλέψει και το μυαλό τους να ΞΕΚΟΥΡΑΣΤΕΊ χωρίς να βομβαρδίζεται με χιλιάδες μηνύματα το λεπτό, εξοντώνοντάς κάθε ίχνος δημιουργικότητας και ελευθερίας μπορεί να κατοικεί μέσα στο μυαλό τους. 

Επί χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι βαριόμαστε, πλήττουμε, και εκεί που διαμαρτυρόμαστε είτε εσωτερικά στον εαυτό μας είτε εξωτερικά στους γύρω μας, έχουμε μια καλή ιδέα, δημιουργούμε μια νέα ιστορία, σκεπτόμαστε ένα αστείο, γράφουμε ένα στίχο, ή απλώς ζούμε την ησυχία της στιγμής. 

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους αυτή η αφαίρεση του δικαιώματος στην πλήξη μπορεί να αποβεί επικίνδυνη ή και καταστροφική για τα νέα παιδιά και σωτήρια για όσους θέλουν απλώς εύκολα να ελέγξουν τον κόσμο και να έχουν την απόλυτη κυριαρχία στον τρόπο με τον οποίο αυτός λειτουργεί. Ο πρώτος λόγος είναι ότι όταν τα παιδιά μαθαίνουν από τη βρεφική τους ηλικία ακόμη να αλλάζουν χιλιάδες παραστάσεις το λεπτό, απλώς αγγίζοντας μια οθόνη, τότε είναι απίθανο να μπορέσουν στην ηλικία των έξι ετών να συγκεντρωθούν στην τάξη ενός σχολείου και να παρακολουθήσουν το μάθημα. Ως εκπαιδευτικοί πλέον γνωρίζουμε ότι για να κρατήσουμε την προσοχή των μαθητών ή των φοιτητών μας στην αίθουσα διδασκαλίας θα πρέπει να κάνουμε ένα είδος παράστασης ισάξιο με εκείνο στο τσίρκο. Διαφορετικά, οι μαθητές είτε κοιμούνται, είτε επιστρέφουν στο κινητό, είτε φεύγουν. 

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο είναι σημαντικό να εκπαιδεύουμε τα παιδιά στη βαρεμάρα πότε πότε, είναι ότι με την ίδια ευκολία με την οποία αλλάζουν την οθόνη στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης μόλις λίγο βαρεθούν με ό,τι έχουν μπροστά τους, με την ίδια ευκολία θα αλλάζουν φίλους και συντρόφους στην πραγματική ζωή. Η έλλειψη υπομονής την οποία καλλιεργεί η αδυναμία να βαρεθεί κανείς, αποτελεί κατά την άποψή μου, καταστροφικό παράγοντα στις ανθρώπινες σχέσεις. Σε αυτές η υπομονή είναι πολύτιμο συστατικό. 

Ένας επιπλέον λόγος για τον οποίο η πλήξη έχει αξία, είναι ότι επιτρέπει στον εγκέφαλο να επεξεργαστεί το σύνολο της πληροφορίας που λαμβάνει από όλες τις διαθέσιμες πηγές σε καθημερινή βάση. Ένας εγκέφαλος που λαμβάνει συνεχώς μηνύματα και πληροφορίες, χωρίς να έχει τη δυνατότητα να τα επεξεργαστεί, είτε θα μπλοκάρει είτε δεν θα μπορέσει να αξιοποιήσει αυτές τις πληροφορίες εκεί που θα του φανούν χρήσιμες. 

Ως εργαζόμενη μητέρα σε μονογονεϊκή οικογένεια, γνωρίζω πολύ καλά την αξία των «διαλειμμάτων» που προσφέρει η σίγαση των παιδιών μας, όταν την έχουμε ανάγκη. Εκατοντάδες γενιές γονέων μεγάλωσαν τα παιδιά τους σε πολύ δυσκολότερες συνθήκες, αν και εμείς οι ίδιοι έχουμε την εντύπωση ότι αποτελούμε κάποια φαεινή εξαίρεση αναφορικά με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε. Είναι προφανές ότι δεν έχουμε ιδέα. Τα παιδιά μας δεν μεγαλώνουν ούτε σε συνθήκες λοιμού, ούτε στη διάρκεια παγκοσμίων πολέμων, ούτε σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Τουναντίον μεγαλώνουν σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από ακραία φαινόμενα αφθονίας. Ας τα θωρακίσουμε ώστε να μπορέσουν να ευτυχίσουν μεθαύριο, εκπαιδεύοντάς τα να αντιμετωπίζουν και όχι να «φεύγουν» από την πραγματικότητα. 

Χωρίς να έχω κάνει καμία έρευνα, υποθέτω ότι το ζήτημα αυτό μπορεί να αποτελέσει θέμα για βιβλίο και ότι δεν μπορεί να εξαντληθεί σε ένα σύντομο άρθρο. Ωστόσο έκρινα αναγκαίο να θίξω κάποιες καίριες πτυχές του.

*Η Μαρίνα-Σελήνη Κατσαΐτη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Οικονομικής Ανάλυσης, Πρόεδρος στο Τμήμα Περιφερειακής και Οικονομικής Ανάπτυξης Άμφισσας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών