“Η πολιτική δεν είναι λογότυπο”

ή

η επικοινωνιακή κατασκευή γύρω από τον Τσίπρα

της Έφης Κάππα

Η εμφάνιση του νέου πολιτικού εγχειρήματος γύρω από τον Αλέξη Τσίπρα μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί. Από το πρώτο κιόλας βήμα φάνηκε μια οργανωμένη, ακριβή και απόλυτα στοχευμένη επικοινωνιακή στρατηγική, η οποία παραπέμπει περισσότερο σε επαγγελματική καμπάνια μεγάλου πολιτικού brand παρά σε αυθόρμητη πολιτική πρωτοβουλία.

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι το ίδιο το σήμα «ΕΛΑΣ».

Παρουσιάστηκε από ορισμένους ως «ατυχές», όμως στην πραγματικότητα δύσκολα μπορεί να πιστέψει κανείς ότι ένα τόσο φορτισμένο πολιτικά και ιστορικά ακρωνύμιο προέκυψε κατά λάθος.

Αντίθετα, μοιάζει με προϊόν επαγγελματικού γραφείου επικοινωνίας, σχεδιασμένο ακριβώς για να προκαλέσει συζήτηση, αντιδράσεις και συναισθηματική κινητοποίηση.

Η έμμεση αναφορά στο ιστορικό ΕΑΜ–ΕΛΑΣ αγγίζει βαθύτερα αντανακλαστικά ενός τμήματος της παλιάς Αριστεράς, που αισθάνεται πολιτικά άστεγο και αναζητά ξανά ταυτότητα και συμβολισμούς. Ταυτόχρονα, η σύνδεση του όρου «ΕΛΑΣ» με την αστυνομία δημιουργεί ένα δεύτερο επίπεδο επικοινωνιακού παιχνιδιού: ειρωνεία, memes, χαβαλές και viral διάχυση στα social media από νεότερες ηλικίες που μπορεί να μην έχουν πολιτική γνώση ή ιστορική αναφορά, αλλά συμμετέχουν στη δημόσια συζήτηση μέσα από εικόνες, συνθήματα και trends.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αισθητική επιλογή της φανέλας, των χρωμάτων και των έμμεσων αναφορών στη Μπαρτσελόνα ή σε διεθνή πολιτισμικά σύμβολα. Δεν πρόκειται για ιδεολογική πολιτική, πρόκειται για branding.

Για μια προσπάθεια δημιουργίας συναισθηματικής ταύτισης πριν ακόμη παρουσιαστεί πρόγραμμα.

Και εδώ γεννάται ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος οργανώνει και ποιος χρηματοδοτεί αυτή την επικοινωνιακή υπεροπλία;

Μέσα σε λίγες ώρες, σχεδόν το σύνολο των μεγάλων sites, των τηλεοπτικών πάνελ και των social media λογαριασμών ασχολήθηκε εκτενώς με το νέο εγχείρημα. Η προβολή υπήρξε άμεση, συντονισμένη και μαζική. Αυτό δεν συμβαίνει τυχαία στην εποχή της πολιτικής επικοινωνίας. Απαιτεί σχέδιο, δίκτυα επιρροής και σημαντικούς πόρους.

Η αντίθεση με το ΠΑΣΟΚ και τον Νίκο Ανδρουλάκη είναι χαρακτηριστική. Ενώ το ΠΑΣΟΚ καταθέτει συνεχώς προτάσεις και προγραμματικές θέσεις, αυτές σπάνια αποκτούν αντίστοιχη δημοσιότητα. Αντίθετα, η συζήτηση περιστρέφεται διαρκώς γύρω από εικόνες, σύμβολα και πρόσωπα. Αυτό αποδεικνύει ότι στη σύγχρονη πολιτική, συχνά δεν κυριαρχεί το πρόγραμμα αλλά εκείνος που διαθέτει τον ισχυρότερο επικοινωνιακό μηχανισμό.

Δεν είναι η πρώτη φορά που βλέπουμε αυτό το μοντέλο. Το ίδιο ακριβώς είχε συμβεί και με την ξαφνική ανάδειξη του Στέφανου Κασσελάκη. Τότε πολλοί μιλούσαν για «φαινόμενο των social media». Σήμερα όμως γίνεται όλο και πιο εμφανές ότι πίσω από αυτή τη στρατηγική υπήρχε ένας ευρύτερος μηχανισμός πολιτικής και επικοινωνιακής στήριξης, που ποτέ δεν απομακρύνθηκε πραγματικά από τον Αλέξη Τσίπρα.

Την ίδια στιγμή, προκαλεί εντύπωση η διαφορετική μεταχείριση των πολιτικών αρχηγών από το σύστημα ενημέρωσης. Ο Νίκος Ανδρουλάκης πιέστηκε δημόσια να δεσμευτεί ακόμη και με απόφαση συνεδρίου για το ζήτημα συνεργασιών. Αντίθετα, ελάχιστοι ρωτούν ευθέως τον Αλέξη Τσίπρα αν αποκλείει μελλοντική συγκυβέρνηση με τη Νέα Δημοκρατία, παρότι η ελληνική κοινωνία έχει ήδη ζήσει πολιτικές μετατοπίσεις και συγκυβερνήσεις που παρουσιάζονταν αρχικά ως αδιανόητες. Η εμπειρία της συνεργασίας με τον Πάνο Καμμένο απέδειξε ότι στην πολιτική οι «κόκκινες γραμμές» συχνά υποχωρούν μπροστά στην εξουσία.

Το πιο κρίσιμο όμως στοιχείο είναι άλλο: ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας παραμένει πολιτικά απογοητευμένο, οργισμένο και χωρίς πραγματική εκπροσώπηση. Υπάρχει ένα τεράστιο ποσοστό αναποφάσιστων πολιτών, πολλοί εκ των οποίων δεν έχουν βαθιά γνώση της πολιτικής ιστορίας ή των πραγματικών συσχετισμών. Εκεί ακριβώς επενδύει η σύγχρονη πολιτική επικοινωνία: στο συναίσθημα, στην εικόνα, στον θόρυβο και στη γρήγορη εντύπωση.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν μια καμπάνια είναι «έξυπνη». Το ερώτημα είναι αν η δημοκρατία μπορεί να λειτουργεί μόνο με όρους marketing.

Θα συνεχίσουμε να ψηφίζουμε εικόνες, μηχανισμούς και επικοινωνιακά συμφέροντα ή θα επιστρέψουμε επιτέλους στην πολιτική ουσία, στο πρόγραμμα και στις πραγματικές προτάσεις για τη χώρα;

Γιατί στο τέλος της ημέρας, η πολιτική δεν είναι λογότυπο.

Είναι ευθύνη!