Υπερασπίζοντας τη φύση και το νερό στον Αθανάσιο Διάκο

Σοφία Ε. Παυλάκη, Δικηγόρος παρ’ ΑΠ, M.Sc. Δασική & Περιβαλλοντική Πολιτική, υπ. Δρ. Παν/μίου Αιγαίου, μέλος Επιστ. Συμβουλίου Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας

Όπου κι αν κοιτάξεις αν βρεθείς στον Αθανάσιο Διάκο Φωκίδας σε οποιαδήποτε εποχή, θα δεις πεντακάθαρα ολόδροσα νερά να τρέχουν άφθονα με το ζωηρό, ασταμάτητο κελάρυσμά τους να αντηχεί στις βουνοπλαγιές των Βαρδουσίων, τις κατάφυτες από ανέγγιχτα ελατοδάση και πελώρια πλατάνια που φρουρούν τον τόπο σαν γίγαντες. Παντού το νερό είναι μόνιμος σύντροφος σε κάθε βήμα σου, στο ποτάμι που διαρρέει το χωριό, στις βρύσες της πλατείας, στα ρυάκια των δρόμων, σε κήπους και αυλές, χαρίζοντας δροσιά και ζωή στη μαγευτική αυτή γωνιά της Ρούμελης που καθηλώνει με τη φυσική ομορφιά της και το ιστορικό της μεγαλείο.  

Ελπίδες και προκλήσεις

Παρακολουθώντας από κοντά την επέλαση της βιομηχανίας των ΑΠΕ που πλήττει ραγδαία, όλα τα τελευταία χρόνια, τα πιο σημαντικά οικοσυστήματα της πατρίδας μας, ζούσα με την κρυφή ελπίδα ότι το χωριό μας για κάποιο λόγο θα «γλίτωνε», θα έμενε ανέπαφο από αυτή την τρομακτική περιπέτεια και την καταστροφή που επεφύλαξε η εποχή μας στη μαγευτική  ελληνική φύση. Μου ήταν αδιανόητο ότι μπορούσε να υπάρξει άνθρωπος που θα επιχειρούσε να βεβηλώσει αυτή τη σπάνια ομορφιά και αυτά τα τοπία που μας περιβάλλουν παντού στο χωριό, μπροστά στα οποία σταθήκαμε ανέκαθεν με δέος και θαυμασμό και εμείς και οι πρόγονοί μας που μας τα παρέδωσαν πανέμορφα, γεμάτα φυσικό πλούτο και ζωή. 

Όμως φέτος και αυτή ακόμα η ελπίδα έμελλε να διαψευστεί γεμίζοντας πικρία, αγωνία, οργή και ένα αναπάντητο «γιατί» τις καρδιές και τη σκέψη όλων μας. Η πρόσφατη αδειοδότηση υδροηλεκτρικού έργου στο Αρκουδόρρεμα Ν. Φωκίδας (ΑΔΑ: 98ΝΛΟΡ10-ΝΧΘ) ήρθε να ταράξει την ήρεμη ζωή των κατοίκων στον Αθανάσιο Διάκο, με την «Αδελφότητα Αθανασίου Διάκου» να αναλαμβάνει αιφνιδιαστικά, στα πρώτα κιόλας βήματα της νέας διοίκησής της, έναν δυναμικό και πρωτόγνωρο για τον τόπο νομικό και κινηματικό αγώνα για την υπεράσπιση του φυσικού και υδάτινου πλούτου του χωριού μας ενάντια σε όλους εκείνους που τον επιβουλεύονται και μεθοδεύουν την απεμπόληση, την υποβάθμιση και την καταστροφή του. 

Το ΜΥΗΕ στο Αρκουδόρρεμα

Η πολιτεία σήμερα αρέσκεται να «βαφτίζει» τις κάθε είδους επαχθείς επεμβάσεις που επιχειρεί στο περιβάλλον με εύηχες, «αθώες» ονομασίες, όπως «μικρά υδροηλεκτρικά», «αιολικά πάρκα», «πράσινη ενέργεια» κ.ο.κ., σαν να επρόκειτο για έργα με απόλυτα θετικό πρόσημο που προάγουν τα οικοσυστήματα και διευκολύνουν την απόλαυση της φύσης και την αναψυχή. Η πραγματικότητα ωστόσο δεν αργεί να φανεί και να διαψεύσει τις εντυπώσεις…  

Το μικρό υδροηλεκτρικό έργο (ΜΥΗΕ) στη δασική θέση Αρκουδόρρεμα Δήμου Δελφών (ΠΕΤ 2406001020) είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιου έργου, το οποίο αδειοδοτήθηκε με απόφαση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Θεσσαλίας – Στερεάς Ελλάδας και για το οποίο έχουν γνωμοδοτήσει θετικά η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, ο Δήμος Δελφών και η Δημοτική Κοινότητα Αθανασίου Διάκου, η τελευταία μάλιστα με διαδικασία «κατεπείγοντος», χωρίς προηγούμενη ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας και χωρίς οποιαδήποτε διαβούλευση μαζί της. 

Περιοχές Natura και IBA

Το έργο χωροθετείται εντός της προστατευόμενης Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του Ευρωπαϊκού Οικολογικού δικτύου Natura 2000 με κωδικό GR2450008 «Όρος Βαρδούσια», σε επαφή με την Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) GR2450001 «Όρη Βαρδούσια» και σε άμεση γειτνίαση με την επίσης ΕΖΔ GR2450002 «Όρος Γκιώνα» και τον Τόπο Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) GR2450007 «Κορυφές όρους Γκιώνα, χαράδρα Ρέκα, Λαζόρεμα – Βαθιά Λάκκα», καθώς και με το Καταφύγιο Άγριας Ζωής της Συκιάς (Β’ 540/1986). 

Από την εγκατάσταση και τη λειτουργία του απειλούνται οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν ακόμα και οικοτόπους προτεραιότητας (6230*, 9560*), σπάνια και ενδημικά είδη, απειλούμενα είδη του Κόκκινου Καταλόγου και αλπικά λιβάδια, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς οι μελέτες του έργου να διασφαλίζουν ότι δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις του περιβάλλοντος, κατά παράβαση της Ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας και αντίθετα με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται (άρθ. 95 Συντ.). Η δε έλλειψη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για τις περιοχές Natura που αφορά το έργο, επιβάλλει την εφαρμογή της «αρχής της προφύλαξης» του ευρωπαϊκού δικαίου, δηλαδή την αποχή από το έργο.  

Από τις μελέτες του έργου αποσιωπάται πλήρως ότι αυτό εμπίπτει και στη Σημαντική Περιοχή για τα Πτηνά (ΣΠΠ) (Important Bird Area – IBA) με κωδικό GR105 «Όρος Βαρδούσια» και χωροθετείται σε επαφή με την επίσης ΣΠΠ GR106 «Όρος Γκιώνα», παρ’ όλο που η νομολογία του ΣτΕ έχει κρίνει ότι το καθεστώς προστασίας των ΣΠΠ απαγορεύει πλήρως τη χωροθέτηση σε αυτές οποιουδήποτε έργου, ακόμα και αν αυτό θεωρείται ότι υπηρετεί μείζον εθνικό συμφέρον, όπως θεωρούνται τα ενεργειακά έργα. 

Το έργο χωροθετείται κατά παράβαση: α) του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ 2008 που απαγορεύει την εγκατάσταση ΜΥΗΕ σε περιοχές απόλυτης προστασίας της φύσης ή προστασίας της φύσης των άρθ. 19 παρ. 1-2 και 21 του ν. 1650/86, β) του Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου Στερεάς Ελλάδος 2018 που θέτει ως στόχο τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσα από την προστασία των οικοτόπων και των ειδών και προβλέπει, ως Στρατηγική κατεύθυνση, την υιοθέτηση παραγωγικών δραστηριοτήτων (εξόρυξη, βιομηχανία) με ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και γ) του Σχεδίου Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΧΛΑΠ) Δυτ. Ελλάδος (Α’ 84/2024), σύμφωνα με το οποίο όλες οι περιοχές Natura (GR2450008, GR2450001, GR2450002, GR2450007) που αφορά το έργο, έχουν ως προορισμό την προστασία και διατήρηση των οικοτόπων και των ειδών τους και όχι την υποδοχή βιομηχανικών εγκαταστάσεων. 

Αρνητική γνωμοδότηση ΟΦΥΠΕΚΑ

Για το έργο εκδόθηκε αρνητική γνωμοδότηση του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), η οποία ουδέποτε αναρτήθηκε νομίμως στη δημόσια διαβούλευση του Ηλεκτρονικού Περιβαλλοντικού Μητρώου του ΥΠΕΝ, κατά παράβαση της νομοθεσίας για το επιτελικό κράτος και την περιβαλλοντική πληροφόρηση, μολονότι η γνωμοδότηση αυτή του αρμόδιου φορέα είχε ουσιώδη επιρροή στην αδειοδότηση του έργου και, σύμφωνα με την εφαρμοστέα νομοθεσία και τη νομολογία του ΣτΕ, θα μπορούσε να είχε οδηγήσει ακόμα και στην πλήρη ματαίωσή του. 

Παραβιάσεις της νομοθεσίας για τα ύδατα

Το έργο βρίθει σοβαρών παραβιάσεων της εθνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την προστασία του πόσιμου νερού, των γλυκών και των υπογείων υδάτων από τη ρύπανση και την υποβάθμιση (οδηγίες 2020/2184/ΕΕ, 2006/118/ΕΚ, ν. 3199/2003), αλλά και του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Αποκατάσταση της Φύσης που απαιτεί άρση των πάσης φύσεως εμποδίων και φραγμάτων σε όλα τα ποτάμια και τους υδάτινους πόρους σε ευρωπαϊκό έδαφος με ορίζοντα το 2030 και τη λήψη όλων των απαραίτητων μέτρων για τη βελτίωση των οικοτόπων, των ειδών και των αγρίων πτηνών των γλυκών υδάτων. 

Με την εκμετάλλευση των υδάτινων πόρων της περιοχής από την εταιρεία – επενδυτή απειλείται άμεσα όχι μόνον η ποιότητα, αλλά και η επάρκεια του νερού και η μελλοντική διαθεσιμότητά του για τις ανάγκες ύδρευσης και άρδευσης, αφού το ΜΥΗΕ στο Αρκουδόρρεμα θα αντλεί νερό, βάσει των προδιαγραφών του, από το ευρύτερο Σύστημα Ωλονού – Πίνδου, δηλαδή από το σύνολο του υδροφόρου ορίζοντα της περιοχής, κατά παράβαση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα ύδατα που ορίζει ότι «η χρήση του νερού για ύδρευση έχει προτεραιότητα έναντι κάθε άλλης χρήσης». 

Σύμφωνα δε με σχετική βεβαίωση της ΔΕΥΑ Δήμου Δελφών, την οποία έλαβε η Αδελφότητα, αλλά και με τις διατάξεις του ΣΔΛΑΠ Δυτικής Ελλάδος, το νερό του Αρκουδορρέματος και γενικά το νερό της Λεκάνης Απορροής Ποταμού (ΛΑΠ) του Μόρνου, εκτρέπεται προς το Υδατικό Διαμέρισμα Αττικής (EL06) αποκλειστικά προς ύδρευση της Αθήνας. Επομένως, ολόκληρος ο Μόρνος με όλα τα υδάτινα συστήματά του αποτελεί προστατευόμενη ζώνη πόσιμου ύδατος που προορίζεται εξ ολοκλήρου για την υδροδότηση της Αθήνας και όχι για χρήση διαφορετική, όπως εν προκειμένω το εν θέματι ΜΥΗΕ Αρκουδορρέματος και κάθε άλλο ΜΥΗΕ στα νερά του Μόρνου και της ορεινής Φωκίδας.

Παραχώρηση του νερού στον ιδιώτη επενδυτή

Από την παραχώρηση μέρους του ρέματος στον ιδιώτη επενδυτή πλήττεται και ο δημόσιος και κοινόχρηστος χαρακτήρας του νερού σε βάρος της φύσης και του κοινωνικού συνόλου, αφού για τις ανάγκες της επένδυσης δεσμεύεται απαράδεκτα και αντισυνταγματικά το δημόσιο, κοινόχρηστο και αδιαπραγμάτευτο περιβαλλοντικό αγαθό του νερού για την εξυπηρέτηση ενός ιδιωτικού τεχνικού έργου, παρόλο που από τους υδάτινους πόρους της περιοχής και από την καλή ποιότητα και την επάρκειά τους εξαρτάται άμεσα η ισορροπία και η βιωσιμότητα των οικοσυστημάτων αλλά και η ευημερία και το μέλλον της τοπικής κοινωνίας και της οικονομίας που στηρίζονται, εδώ και αιώνες, στην ήπια ανάπτυξη και στον πρωτογενή τομέα παραγωγής, σε παραδοσιακές μορφές απασχόλησης, στην κτηνοτροφία και στον οικοτουρισμό. 

Επεμβάσεις και οριστική αλλοίωση του τοπίου

Σύμφωνα με τις μελέτες του έργου, για την κατασκευή και λειτουργία του θα διανοιχθεί νέα οδοποιία, θα ανεγερθεί κτήριο υδροηλεκτρικού σταθμού από οπλισμένο σκυρόδεμα επιφανείας 2,5 στρ. σε επαφή με το ρέμα και θα διενεργηθούν αποψιλώσεις, εκσκαφές και εκχερσώσεις μέσα σε ανέγγιχτα δασικά οικοσυστήματα απαράμιλλης οικολογικής αξίας και ομορφιάς. Το μοναδικό φυσικό τοπίο της περιοχής θα αλλοιωθεί οριστικά, μετατρεπόμενο σε βιομηχανικό εργοτάξιο με διαρκή όχληση από θορύβους, εκπομπές, απορρίψεις υγρών αποβλήτων και κινδύνους προσβολής του πλατανοδάσους της περιοχής από το μεταχρωματικό έλκος του πλατάνου, λόγω της λειτουργίας μηχανολογικής εγκατάστασης δίπλα σε υπεραιωνόβια πλατάνια και πάνω στο ριζικό τους σύστημα.

Η οροφή της εγκατάστασης θα καλυφθεί με πάνελ πολυουρεθάνης, η οποία είναι εξαιρετικά εύφλεκτο υλικό και κυανιούχος ένωση, καθιστώντας το έργο μία μόνιμη απειλή για εκδήλωση πυρκαγιάς στην καρδιά του δάσους και για τοξική μόλυνση του υδροφόρου, ενώ από τη δέσμευση του νερού για τις ανάγκες του ΜΥΗΕ θα μειωθεί σημαντικά η ζωτική για τα έλατα δρόσος και η υγρασία του εδάφους καταδικάζοντας τα πυκνά ελατοδάση της περιοχής σε ξηράνσεις και στην προσβολή τους από ασθένειες και ξυλοφάγα έντομα.  

Επιστημονικά ατεκμηρίωτες και ανεπίκαιρες μελέτες

Στο σύνολό τους οι μελέτες παρουσιάζουν το έργο ως δήθεν μηδενικού περιβαλλοντικού αποτυπώματος αναλισκόμενες μέσα από τις εκατοντάδες σελίδες τους στην άσκοπη αναφορά πλήθους γενικών πληροφοριών, ασύνδετων με το έργο, χωρίς να τεκμηριώνουν τις επικαλούμενες μηδενικές επιπτώσεις του με μετρήσιμα, επαληθεύσιμα επιστημονικά στοιχεία, σε πλήρη αντίθεση με τις σύγχρονες προδιαγραφές της Ευρ. Επιτροπής για την εκτίμηση σχεδίων και έργων σε περιοχές Natura και τις δεσμεύσεις που επιβάλλει το ΣΧΛΑΠ Δυτ. Ελλάδος για τα οικοσυστήματα του Μόρνου, οι οποίες έχουν αγνοηθεί πλήρως από τις μελέτες του έργου.

Επισημαίνεται ότι κατά παράβαση της κείμενης νομοθεσίας, που προβλέπει τη δημοσίευση της άδειας (ΑΕΠΟ) των έργων εντός σύντομου χρόνου μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσής τους, έχει παρέλθει πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, πλέον της διετίας, από την εκπόνηση των μελετών του ΜΥΗΕ στο Αρκουδόρρεμα, με αποτέλεσμα η ΑΕΠΟ του έργου που εκδόθηκε μόλις πρόσφατα επί των μελετών εκείνων, να μην έχει λάβει υπόψη της τα νέα δεδομένα και τη σημερινή κατάσταση των οικοσυστημάτων της περιοχής, όπως έχει διαμορφωθεί κατά το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε, ούτε την πληθώρα των ενεργειακών έργων που έχουν στο μεταξύ αδειοδοτηθεί στον δήμο Δελφών ή εκκρεμούν προς αδειοδότηση, γεγονός που καθιστά ανεπίκαιρες και μη ρεαλιστικές τις μελέτες του έργου αναφορικά και με τις συνεργιστικές επιπτώσεις του έργου στο περιβάλλον. 

Οι ενέργειες της «Αδελφότητας Αθανασίου Διάκου» 

Ενόψει όλων αυτών, η Αδελφότητα αποφάσισε να δράσει χωρίς να χαθεί άλλος πολύτιμος χρόνος και προχώρησε σε όλες τις δυνατές νομικές ενέργειες για την αποτελεσματική και ολοκληρωμένη προστασία του τόπου από τις επιπτώσεις του ΜΥΗΕ στο Αρκουδόρρεμα, καταθέτοντας  ήδη: α) Ενώπιον της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, του Δήμου Δελφών και της Δημοτικής Κοινότητας Αθ. Διάκου αιτήσεις ανάκλησης των θετικών γνωμοδοτήσεών τους για το έργο, β) ενώπιον του Υπουργού Περιβάλλοντος & Ενέργειας την προβλεπόμενη ειδική διοικητική Προσφυγή για την ακύρωση και την αναστολή εκτέλεσης της ΑΕΠΟ του έργου, γ) ενώπιον της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Θεσσαλίας – Στ. Ελλάδος αίτηση ανάκλησης της ΑΕΠΟ, δ) ενώπιον της ΡΑΑΕΥ αίτηση για τη ματαίωση του έργου που αδειοδοτήθηκε με δική της άδεια παραγωγού, και ε) ενώπιον της Επιτροπής Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αναφορά για παραβιάσεις της νομοθεσίας της ΕΕ για την προστασία των οικοτόπων, των υδάτων και των πτηνών, την περιβαλλοντική αδειοδότηση και την περιβαλλοντική πληροφόρηση. Εφόσον δε οι διοικητικές αρχές δεν ανταποκριθούν, προκύπτει ανάγκη προσφυγής και στη δικαιοσύνη.

Γενικά για τα ΜΥΗΕ

Το ΜΥΗΕ στο Αρκουδόρρεμα αναμένεται να οδηγήσει, σε περίπτωση που υλοποιηθεί, στην  αποψίλωση της περιοχής χωροθέτησής του από την υπάρχουσα βλάστηση και στη θυσία δασικών, ορεινών και υδάτινων οικοσυστημάτων και τοπίων που διατηρήθηκαν ανέπαφα για χιλιάδες χρόνια, για την παραγωγή ελάχιστης ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία δεν πρόκειται καν να διατεθεί στους κατοίκους, αλλά μέσω Στρώμης και Άμφισσας θα διοχετεύεται στο κεντρικό δίκτυο της χώρας -ίσως ακόμα και στο εξωτερικό. Ταυτόχρονα, το φυσικό περιβάλλον της περιοχής που σήμερα αποτελεί δικαίωμα του καθενός, δημόσιο πόρο και κοινόχρηστο αγαθό κατά το Σύνταγμα και τους νόμους, θα μετατραπεί σε δωρεάν αντικείμενο εκμετάλλευσης και κερδοφορίας μιας ιδιωτικής εταιρείας, του επενδυτή.      

Τα προβλήματα που εγείρονται θα πρέπει να εξεταστούν σε συνάρτηση και με το γεγονός ότι στην ευρύτερη αυτή περιοχή του Δήμου Δελφών εκκρεμούν σήμερα προς αδειοδότηση ακόμα τέσσερα ΜΥΗΕ στα ρέματα Αγ. Τριάδας, Αθ. Διάκου, Τριανταφυλλιών και Αγ. Παρασκευής, ενώ άλλα τέσσερα ΜΥΗΕ έχουν ήδη εξασφαλίσει άδεια λειτουργίας στα ρέματα Αγοριανίτη, Αγ. Άννας, εξόδου Σήραγγας και στα Καστέλλια.

Η αδειοδότηση μικρών υδροηλεκτρικών έργων παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των ποταμών ακόμα και κοντά στις πηγές τους, οδηγώντας στο στράγγισμα ρεμάτων, λιμνών και ποταμών και σε εκτεταμένη ξηρασία. Τα έργα αυτά κατακερματίζουν το υδάτινο δυναμικό της περιοχής εγκατάστασής τους για την παραγωγή ελάχιστης ενέργειας, υποκρύπτοντας και απαγορευμένες κατατμήσεις, αφού στο ίδιο ποτάμι παραχωρούνται συχνά περισσότερες άδειες, ενώ με τον ρυθμό αδειοδότησής τους προσβάλλουν και τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής, η οποία ουδόλως έχει εκτιμηθεί με κατάλληλη τεχνική μελέτη στο πλαίσιο του ΜΥΗΕ στο Αρκουδόρρεμα, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις (ΕΧΠΑΠΕ 2008). 

Ανταποδοτικά οφέλη και «πράσινη» ανάπτυξη

Συχνά οι επενδυτές υπόσχονται θέσεις εργασίας και άλλα δελεαστικά ανταποδοτικά οφέλη προς τον τοπικό πληθυσμό, προκειμένου να κάμψουν την κοινωνική αντίδραση για τα δρομολογούμενα έργα ΑΠΕ και να τα παρουσιάσουν ως δήθεν θεμιτά για τον τόπο. Στην πράξη ωστόσο οι υποσχέσεις αυτές αποδεικνύονται ανεδαφικές, αφού οι κατασκευαστικές εταιρείες και οι ενεργειακοί κολοσσοί απασχολούν κατά κανόνα δικό τους προσωπικό στα έργα, οι δε μελέτες των έργων αναφέρονται αορίστως σε ελάχιστες προσωρινές θέσεις εργασίας, χωρίς να τις προσδιορίζουν και χωρίς από τις ίδιες να απορρέει σχετική δέσμευση για την εταιρεία ότι θα διαθέσει τις θέσεις εργασίας σε κατοίκους της περιοχής. Σε κάθε περίπτωση άλλωστε, δεν νοείται πως υπάρχουν «ανταποδοτικά οφέλη» για την καταστροφή του περιβάλλοντος. 

Ας διερωτηθούμε επίσης πόσο πράσινη είναι η «πράσινη ενέργεια» που παράγεται από έργα ΑΠΕ (αιολικά, ΜΥΗΕ, φωτοβολταϊκά, αντλησιοταμιεύσεις κ.ά.), αφού για την κατασκευή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση και την απεγκατάστασή τους χρησιμοποιείται ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, επομένως το πραγματικό περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα δεν είναι «πράσινο» ούτε αμελητέο. Απολύτως ατεκμηρίωτα αναφέρεται συνήθως στις μελέτες τέτοιων έργων και ότι βασικός στόχος τους είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», αποσιωπώντας προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, γεγονός που καθιστά αναιτιολόγητη την καταιγιστική αδειοδότηση έργων ΑΠΕ στη χώρα μας και την καταχρηστική και άδικη αντιμετώπισή της ως «παγκόσμιου ρυπαντή». 

Αλλά και πέραν αυτών, η Στερεά Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση», ενώ και ο ΑΔΜΗΕ πραγματοποιεί συστηματικά περικοπές των ΑΠΕ καθ’ όλα τα τελευταία χρόνια, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει καμία ανάγκη για περαιτέρω αδειοδότηση ενεργειακών έργων στη Φωκίδα και παντού στη χώρα.

Το πρόσχημα της λειψυδρίας

Τα ΜΥΗΕ εντάσσονται έτσι στις επαχθέστερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα υδάτινα οικοσυστήματα στη χώρα μας σήμερα, από κοινού με τις δρομολογούμενες εκτροπές ποταμών και τις αντλησιοταμιεύσεις ακόμα και σε φυσικές λίμνες, όπως η Τριχωνίδα στην όμορη Αιτωλοακαρνανία. Φέτος η κατάσταση ξέφυγε από κάθε λογική καθώς δρομολογήθηκε εκ νέου η εκτροπή του Αχελώου, αλλά και το καινοφανές «Σχέδιο Εύρυτος», στο πλαίσιο του οποίου προτάθηκε η εκτροπή ακόμα δύο ποταμών: του Κρικελιώτη και του Καρπενησιώτη από την Ευρυτανία προς τον Εύηνο και από εκεί προς την Αθήνα.

Ωστόσο ήδη από το μακρινό 1993, όταν κανείς ακόμα δεν μιλούσε για «κλιματική αλλαγή» και το φυσικό περιβάλλον στην Ελλάδα δεν είχε υποστεί την υποβάθμιση που γνωρίζει σήμερα, ο ν. 2118/93 με τίτλο «Μέτρα για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας» καθόρισε «περιοριστικά μέτρα κατανάλωσης νερού» που μετά το 1995 σταδιακά ανεστάλησαν, αφού η κατάσταση εξομαλύνθηκε, μπορούν όμως να ενεργοποιηθούν ξανά αν προκύψει ανάγκη. Τα μέτρα εκείνα προέβλεπαν απαγόρευση χρήσης νερού για πισίνες και πλύσιμο πεζοδρομίων, υποχρέωση ενεργοποίησης τοπικών πηγών από τους ΟΤΑ, διοικητικά πρόστιμα και ποινικές κυρώσεις για λαθραία υδροληψία από υδραγωγεία και δίκτυα κ.ά. 

Η χώρα επομένως διαθέτει ειδική νομοθεσία για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Για τούτο παρίσταται απαράδεκτη η εκτροπή ποταμών και η συνακόλουθη καταδίκη σε απερήμωση και ξηρασία οικοσυστημάτων και τοπίων μεγάλης φυσικής ομορφιάς και αξίας για τη «σωτηρία» της Αττικής μέσω της καταστροφής άλλων νομών της χώρας. Θα ήταν ασφαλώς σοφότερο, αντί να εκτρέπουν ποτάμια, να επιδιώξουν οι διοικούντες την εφαρμογή πολιτικών που θα κρατήσουν τον πληθυσμό στην επαρχία με προοπτική και ασφάλεια, ώστε και η Αττική να αποσυμφορηθεί από τις τεράστιες ανάγκες της σε ζωτικούς πόρους, αλλά και η ελληνική ύπαιθρος να πάψει να μαραζώνει από την εγκατάλειψη.  

Γενικότερες προκλήσεις και κίνδυνοι

Σήμερα, η προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων, συμπεριλαμβανομένων των βουνών, των δασών, των υδροβιότοπων, των ποταμών, του υδροφόρου ορίζοντα και των λιμνών, αποτελεί έναν από τους στόχους του ΟΗΕ για την Παγκόσμια Ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030, γεγονός που καθιστά επιτακτική την υιοθέτηση δράσεων και πολιτικών που θα ενισχύσουν την προστασία του νερού ως του βασικότερου δημόσιου αγαθού και θα ενδυναμώσουν τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων στη βελτίωση της διαχείρισής του.

Σημαντικότερες πηγές μόλυνσης του νερού παγκοσμίως θεωρούνται οι ανθρωπογενείς επεμβάσεις, τα ζιζανιοκτόνα και το νιτρικό άλας από τη γεωργία, τα υλικά που έρχονται σε επαφή με το πόσιμο νερό, όπως οι σωλήνες και τα υπολείμματα φαρμάκων. Παράλληλα, η φτώχεια, η ξηρασία, η αποψίλωση των δασών και η απερήμωση που προέρχεται από τη δέσμευση του νερού για τις ανάγκες έργων και επενδύσεων, αποτελούν καταλυτικούς παράγοντες για την εντεινόμενη συρρίκνωση των πηγών και του αποθέματος καθαρού ύδατος.

Όλα δείχνουν πως παρά τη ραγδαία τεχνολογική ανάπτυξη που γνωρίζει η ανθρωπότητα, το πλέον ζωτικό και στοιχειώδες αγαθό στον πλανήτη παραμένει ζητούμενο και διακύβευμα που χρησιμοποιείται για τη δημιουργία κάθε λογής εξαρτήσεων και κοινωνικο-πολιτικών αντιπαραθέσεων και για την εξυπηρέτηση σκοπιμοτήτων.

Το νερό ως δημόσιο Συνταγματικό αγαθό

Σύμφωνα και με την πάγια νομολογία των δικαστηρίων, στο προστατευόμενο από το άρθρο 24 του Συντάγματος φυσικό περιβάλλον περιλαμβάνεται και το πόσιμο νερό. Το Σύνταγμα έχει αναγάγει το φυσικό περιβάλλον σε αυτοτελώς προστατευόμενο αγαθό, για τη διαφύλαξη του οποίου η πολιτεία έχει υποχρέωση να λαμβάνει ιδιαίτερα μέτρα. Καθιερώνεται επομένως Συνταγματικά κοινωνικό δικαίωμα στο περιβάλλον και αυτοτελές δικαίωμα στο νερό, η προσβολή των οποίων συνιστά παράνομη προσβολή της προσωπικότητας του ατόμου, που του παρέχει τις προβλεπόμενες από το δίκαιο αξιώσεις για την άρση της και για αποζημίωση κάθε βλάβης σε περίπτωση μόλυνσης του νερού ή παρακώλησης της χρήσης του ή κατανάλωσης ακατάλληλου νερού. 

Ώρα για ανάληψη δράσης και για αγώνες

Περισσότερο από ποτέ είναι σήμερα αναγκαία η συντονισμένη δράση των τοπικών συλλόγων και των περιβαλλοντικών κινημάτων για την αποτροπή της επικράτησης πολιτικών εχθρικών προς τον χαρακτήρα του νερού ως δημόσιου και κοινόχρηστου αγαθού και για την προάσπιση της οικολογικής ισορροπίας και της βιωσιμότητας των υδάτινων οικοσυστημάτων κάθε τόπου. 

Για την Αδελφότητα Αθανασίου Διάκου και όλους όσους πλαισιώνουμε το έργο και τη δράση της είναι δεδομένο πως έχει έρθει η στιγμή να ενώσουμε δυνάμεις για να προστατεύσουμε το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό περιβάλλον του χωριού μας από ό,τι και όποιον απειλεί να του στερήσει την ομορφιά και τη ζωή και να στερέψει τα πεντακάθαρα νερά του. Πιστεύουμε πως θα νικήσει η ζωή και πως ο τόπος μας θα παραμείνει όμορφος! Στην πρώτη γραμμή αυτού του αγώνα, καλούμε όλους να στηρίξουν την προσπάθεια ενάντια στην καταιγιστική αδειοδότηση ενεργειακών έργων στα δάση και στα ποτάμια της ορεινής Φωκίδας, που η εποχή μας τα παρουσιάζει ως «εκσυγχρονισμό» και ως «πράσινη ανάπτυξη».

Το έργο στο Αρκουδόρρεμα και κάθε ΜΥΗΕ που αδειοδοτείται στην ορεινή Φωκίδα θα πλήξει ανεπανόρθωτα οικοσυστήματα μοναδικής οικολογικής και αισθητικής αξίας, αφανίζοντας τα πλάσματα του βουνού και του δάσους που ζουν εκεί και καταδικάζοντας τον τόπο σε διαρκή οικολογική υποβάθμιση και μαρασμό. Σε συνθήκες εντεινόμενης κλιματικής αλλαγής τα έργα αυτά προκαλούν εξάντληση του υδάτινου δυναμικού της περιοχής, επιβαρύνοντας καθοριστικά και το ποτάμιο οικοσύστημα του Μόρνου, από το οποίο υδροδοτείται η Αθήνα. 

Ο Αθανάσιος Διάκος παραμένει μία τοποθεσία εμβληματική για τη φυσική ομορφιά και την αυθεντικότητά της, πάνω στον δρόμο του Ευρωπαϊκού μονοπατιού που ενώνει τα Πυρηναία και τις Άλπεις με τα Βαρδούσια, τον Ταΰγετο και τα βουνά της Κρήτης. Η περιοχή αποτελεί μία από τις τελευταίες εστίες στην Ελλάδα, όπου ασκείται αδιάκοπα, εδώ και χιλιάδες χρόνια, η προστατευόμενη από την UNESCO νομαδική κτηνοτροφία. Χρέος όλων μας είναι να διαφυλάξουμε την ιδιαίτερη ταυτότητα του τόπου μας και να τον παραδώσουμε όμορφο και αναλλοίωτο στις επόμενες γενιές.

Καλούμε όλους να αντισταθούν στη μεθοδευμένη καταστροφή του φυσικού πλούτου και των ορεινών τοπίων των Βαρδουσίων και στην απεμπόληση του δημόσιου αγαθού του νερού μέσω των δρομολογούμενων ΜΥΗΕ. Αγωνιζόμαστε να μην στερέψουν τα βουνά μας από τα πλούσια, πεντακάθαρα νερά τους και να μην αφανιστούν τα μοναδικά ελατοδάση και τα πλατανοδάση που είναι το κόσμημα και ο πολύτιμος θησαυρός του χωριού μας και όλης της Φωκίδας. Ο Αθανάσιος Διάκος θα παραμείνει ανέγγιχτος από τα σχέδια της καταστροφής, όπως επιβάλλει το μεγαλείο της ιστορίας του και η καθηλωτική ομορφιά του!

* Το άρθρο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα «Ο Διάκος» της Αδελφότητας Αθανασίου Διάκου, φύλλο 177, Απρίλιος – Ιούνιος 2026, σελ. 5.