Να επενδύσουμε στο Μεσοπόλεμο!

Αναζητώντας το πολιτιστικό στίγμα της Άμφισσας…

Γράφει ο Ηλίας Τσίγκας

Σεπτέμβριος του 2017. Κεντρική εκδήλωση των “Μουσικών Ιστοριών”, που αποτελούσαν τμήμα των “Φωκικών”, ήταν μια περίπου unplugged συναυλία στην πλατεία Κεχαγιά του Δαυίδ Ναχμία. Ο γνωστός μουσικολόγος και παραγωγός, ρέκτης της εποχής του Μεσοπολέμου, το πρωί της ίδιας μέρας πραγματοποίησε περίπατο παρέα με τον Δήμαρχο Δελφών στην παλιά πόλη της Άμφισσας και τα καλντερίμια της. Μένοντας έκπληκτος από το άρωμα της εποχής που ακόμα αναδύει έντονα η πόλη, εκδήλωσε την πρόθεσή του να αγοράσει σπίτι νεοκλασικού τύπου και το βράδυ της ίδιας μέρας έβγαλε όλη την ενέργεια που άντλησε σε μια εκδήλωση που ήταν ίσως η καλύτερη των τελευταίων χρόνων.

Η Μαρία Ντονούδη, καθηγήτρια στο Μουσικό Γυμνάσιο Άμφισσας, ξένη στην πόλη, έστησε όλο το φεστιβάλ των “Μουσικών Ιστοριών” αντλώντας έναυσμα και έμπνευση και προσαρμόζοντάς το πάνω στο μεσοπολεμικό άρωμα που αναδύει η πόλη, σε μια πρωτότυπη παραγωγή που θα μπορούσε να αποτελέσει όχημα επισκεψιμότητας στο πλαίσιο του πολιτιστικού τουρισμού, του κύριου συγκριτικού πλεονεκτήματος στον τομέα του τουρισμού και της περιήγησης που διαθέτει η φωκική πρωτεύουσα.

Η Άμφισσα είναι μία πόλη με πολύ περισσότερο πολιτιστικό απόθεμα από αυτό που μπορεί από μόνη της να αναδείξει. Για το λόγο αυτό έγραψα στο παρελθόν πως της λείπει η κρυστάλλινη πολιτιστική ταυτότητα, που θα ανακαλεί εύκολα στο μυαλό του ο δυνητικός επισκέπτης, με αποτέλεσμα αυτή να συγχωνεύει στον πολιτιστικό της θυρεό ένα αμάγαλμα εποχών, που διαδέχονται αδιάλειπτα η μία την άλλη, χωρίς όμως να μένει στο τέλος ευδιάκριτο στίγμα και απομένοντας ένα άχρηστο παρακολούθημα του brand name των Δελφών.

Ποιο, τελικά, είναι αυτό το στίγμα; Η υστερομυκηναϊκή εποχή του θολωτου τάφου στον Αμπλιανό, η γεωμετρική εποχή, οι ιεροί πόλεμοι των δελφικών αμφικτιονιών και η καταστροφή της από το Φίλιππο, το παλαιοχριστιανικό βαπτιστήριο και ο μεσοβυζαντινός Ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, η καταλανική βαρωνία της υστεροβυζαντικής περιόδου, η φραγική κυριαρχία των Ωτρεμανκούρ και ο “τελευταίος κόμης των Σαλώνων”, ο Άρειος Πάγος των Σαλώνων και το 21, η τρικουπική της άνθηση, ο ρόλος της στο πρώτο αντάρτικο και οι πολεμίστρες στο Κάστρο από την εμφυλιακή μάχη του Νοεμβρη του 47;

Ο Δήμαρχος Δελφών έχει επιχειρήσει, με μεγάλη επιτυχία κατά κοινή ομολογία, να αναδείξει τον καθοριστικό ρόλο των Σαλώνων στο ξέσπασμα του Αγώνα της Εθνεγερσίας μέσω την εκδηλώσεων για την απελευθέρωση του Κάστρου, και εσχάτως με τα θυρανοίξια στις 14 Απριλίου του “Μουσείου Ελληνικής Επανάστασης” στην οικία Πανουργιά. Συμβολή συνολικά σημαντική, καθώς, εκτός από την αποκατάσταση της ιστορικής πραγματικότητας και την ανάδειξη του υποτιμημένου από την επίσημη ιστορία ρόλου των Σαλώνων, τονώνει το αίσθημα της τοπικής αυτοπεποίθησης σε μια εποχή που η Φωκίδα γενικότερα πνέει τα λοίσθια σε όλους τους τομείς. Όμως, όπως είναι γνωστό, τα πόστα του 21 είναι από καιρό πιασμένα. Η πανελλήνια κοινή γνώη για την εποχή αυτή ανακαλεί στη μνήμη Μεσολόγγι ή Ναύπλιο ή Μοριά κι αυτό είναι κάτι πολύ δύσκολο να αλλάξει.

Κατά συνέπεια, αν θέλουμε επιτέλους κάποτε να αποκτήσουμε πολιτιστικό στίγμα και ταυτότητα, όπως και ρεύμα επισκεπτών  δεν υπάρχει άλλη επιλογή παρά η έμφαση στα μεσοπολεμικά χαρακτηριστικά της πόλης. Άλλωστε, είναι και το πιο δίκαιο! Ο Ναχμίας που προαναφέραμε είναι απλά το τελευταίο χρονικά παράδειγμα. Το «Ανοιχτό Θεατρο» της πλατείας Κεχαγιά, το Μεγάλο Καφενείο, η ταβέρνα του Φαρόπουλου, ο πλούτος των οικιών νεοκλασικού τύπου, που παραπέμπουν βιωματικά τον περιπατητή σε άλλη εποχή και που φανερώνουν την παλιά αρχοντιά και τον πλούτο που προσποριζόταν η πόλη από τον ελαιώνα και το “μαύρο χαβιάρι”, η ταξική διαστρωμάτωση, η Χάρμαινα, τα ανθίβολα του Παπαλουκά και η Μητρόπολη, που με την αποκατάστασή της θα είναι πια πρωτίστως μοναδικό καλλιτεχνικό μνημείο, η εικαστική παράδοση της εποχής, η έλευση των μικρασιατών προσφύγων στο συνοικισμό που μεταμόρφωσαν την πόλη, ο Θίασος του Αγγελόπουλου και, πρωτίστως όλων, ο κορυφαίος Εθνικός Παιδαγωγός Αλέξανδρος Δελμούζος.

Πόλεις με διακριτό στίγμα την εποχή του Μεσοπολέμου δεν συναντάς εύκολα. Η έμφαση από πλευράς δήμου και φορέων στην εποχή αυτή αποδίδει με ακρίβεια την πολιτιστική όψη της πόλης, παράγει νέες ευκαιρίες προσέλκυσης επισκεπτών στον τομέα του πολιτιστικού τουρισμού και αποδεσμεύει την πόλη από αχρείαστο συμπλήρωμα των Δελφών. Άλλες πόλεις που υπολείπονται σε σχέση με εμάς σε πλούτο της εποχής προσπαθούν αυτή την εποχή να την αναδείξουν. Όταν εμείς κάναμε το 2013 το Συνέδριο για το Κάστρο (αλήθεια, πώς αξιοποιήθηκαν τα πορίσματα των συμμετεχόντων ακαδημαϊκών και τα συμπεράσματα των συνεδριών έκτοτε;), στη Ναύπακτο είχαν πραγματοποιήσει ήδη για το δικό τους Κάστρο και ταυτόχρονα με το δικό μας Συνέδριο εκεί πραγματοποιούσαν αντίστοιχο για τα μεσοπολεμικά χαρακτηριστικά της πόλης τους…

Υστερόγραφο: Το 2021 θα λάβουν χώρα, όπως και σε πολλά άλλα μέρη της χώρας, σειρά εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια από το 1821. Σωστά. Η χρονολογία, όμως, γένεσης κατ ουσίαν της σύγχρονης Ελλάδας είναι το 1922 με την έλευση των μικρασιατών, κατά κύριο λόγο, προσφύγων. Ελπίζω το 2022 να αποδοθεί η πρέπουσα ιστορική μνήμη…

(photo credits: Γιάννης Κουλελής)

Από την έντυπη έκδοση