Δημήτρης Αποστόλου: “Τις περίεργες ηρωίδες της αγαπώ πιο πολύ”

Ο Αμφισσέας σκηνοθέτης μιλάει στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΦΩΚΙΔΑ με αφορμή την “Ισμήνη” του Ρίτσου που ανεβαίνει απόψε στην Οικία Πανουργιά στο πλαίσιο του “λάλον ύδωρ 2019”

“Το  πιο σημαντικό πολιτιστικά γεγονός που γίνεται σε ολόκληρο το νομό και πρέπει να μείνει και να συνεχιστεί, επισημαίνει για το Φεστιβάλ Δελφών

Συνέντευξη στον Ηλία Τσίγκα

– Για ποιο λόγο επέλεξες την “Ισμήνη” για το φετινό καλοκαίρι και για το συγκεκριμένο φεστιβάλ; Και ποια είναι το καλλιτεχνικό ιδίωμα με το οποίο εσύ προσέγγισες το κείμενο του Ρίτσου;

Πριν μπούμε στο φεστιβάλ είχαμε αρχίσει και δουλεύαμε την Ισμήνη με την Μαρία αργά και χαλαρά . Στην ουσία κάναμε μελέτη πάνω στο κείμενο με σκοπό κάποια στιγμή να το παρουσιάζαμε στο κοινό.  Ήρθε  το Φεστιβάλ – ότι πιο ωραίο και δημιουργικό συμβαίνει από πέρυσι στο τόπο μας- και με πολλή χαρά μπήκαμε σε αυτό . Για να είμαι ειλικρινής εγώ ο ίδιος  το ζήτησα έχοντας δει την περσινή δουλειά – το πρώτο φεστιβάλ- και πιστεύοντας ότι εδώ ήταν η θέση της Ισμήνης . Στο Φεστιβάλ κάνουμε πρεμιέρα με την Ισμήνη με σκοπό να το παρουσιάσουμε και σε άλλα μέρη και πόλεις .

Πάνω απ όλα και πρώτα απ όλα είναι ο λόγος . Εδώ μιλάμε για το Ρίτσο. Είναι κοινά αποδεκτό ότι ο Γιάννης Ρίτσος υπήρξε ο ποιητής που μέσα από τα ποιήματά του κατάφερε να “μιλήσει” στην ψυχή του λαού. Ο ιδιαίτερος τρόπος γραφής του, οι θεματικές και τα μηνύματα των ποιημάτων του, καθιστούν το έργο του διαχρονικό. Πολλές οι συλλογές του με αρκετά σπουδαία ποιήματα, αλλά ίσως μια από τις πιο ενδιαφέρουσες είναι η “Τέταρτη Διάσταση”. Η συλλογή αποτελείται από 17 πολύστιχα ποιήματα που γράφτηκαν από το 1956 έως το 1975. Στα 13 από αυτά οι πρωταγωνιστές προέρχονται από τον αρχαίο μύθο. Η «Ισμήνη» είναι ένας από τους μονολόγους της συλλογής «Τέταρτη Διάσταση» ο οποίος άρχισε να γράφεται το 1966 και ολοκληρώθηκε μέσα στα χρόνια της δικτατορίας το 1971, όταν ο Ρίτσος ήταν εκτοπισμένος στη Σάμο.

Το ίδιο το κείμενο σε οδηγεί . Διαβάζοντας το, ένιωθα την Ισμήνη σαν μια γυναίκα που ζει από τότε ως σήμερα και έτσι την παρουσιάζω. Στο νεοκλασικό αρχοντικό της μαζί με τους νεκρούς της – πνεύματα που είναι παντού-  και με την είσοδο στο χώρο του νέου – το σήμερα- να αφηγείται, να αναπολεί και να θυμάται το τότε.

– Γενικότερα, με ποια κριτήρια ή πώς αλλιώς επιλέγεις τα έργα που θα ανεβούν κάθε φορά από το “Μαγικό Θέατρο”. Πρόκειται για κάποια δημιουργική εμμονή ή είναι κάτι άλλο;

Ω… Είναι πολλά τα κριτήρια και πάντα διαφορετικά. Πολλές φορές είναι τα ίδια τα πρόσωπα – οι ηθοποιοί – μην ξεχνάς ότι εγώ τις πιο πολλές φορές δουλεύω με ερασιτέχνες ηθοποιούς . Πιο παλιά ήθελα να παρουσιάσω στο κοινό της περιοχής μας όλα τα είδη του θεάτρου. Έτσι το ένα καλοκαίρι παρουσίαζα επιθεώρηση, το άλλο ηθογραφία και το άλλο τραγωδία .

– Ο ιδεότυπος και ο καταγωγικός χαρακτήρας της “Ισμήνης”, όπως τον έπλασε και τον παρέδωσε στην αιωνιότητα ο Σοφοκλής, είναι εκείνος του ανθρώπου-αντιστάρ. Ο θεατής, όμως, πάντα έλκεται από τον εμβληματικό, τον γενναίο ήρωα, εκείνο που δεν είναι αλλά θα ήθελε στο φαντασιακό του να είναι. Πώς μπορεί ο θεατής να ανιχνεύσει πράγματα του εαυτού του μέσα από την κεντρική ηρωίδα;

Η Ισμήνη όπως και άλλα γυναικεία πρόσωπα που είναι  μισοκρυμμένα στις τραγωδίες και εξαφανίζονται στη σκιά των επιβλητικών, ισχυρών πρωταγωνιστών αλλά που ταυτόχρονα βιώνουν σε όλο τους το μέγεθος τις οικογενειακές τραγωδίες κι είναι τα μόνα που ξεφεύγουν από τον θάνατο είναι κάποια από τα πρόσωπα που ο Ρίτσος έχει στην τέταρτη διάσταση . Τα κάνει πρωταγωνιστές και λένε την δική τους άποψη. Εδώ λοιπόν μιλάμε για την Ισμήνη του Ρίτσου . Ο θεατής θα ανιχνεύσει πάρα πολλά πράγματα του εαυτού του μέσα από την ηρωίδα .  Δεν τάσσεται υπέρ του Κρέοντα αλλά υπέρ της ζωής η οποία πάντα αποτελούσε την κυρίαρχη δυναμική της. Υπήρξε ερωτευμένη, υπήρξε ποθητή γυναίκα και ταυτόχρονα μια λαίμαργη έφηβη, υπήρξε εκείνη που όριζε τα μέτρα των δυνατοτήτων της με αυτοσυγκράτηση και πρακτικό πνεύμα, καταθέτοντας σ’ ένα ευοίωνο μέλλον που θα αντιστάθμιζε το αιματοβαμμένο παρόν.

– Μένω λίγο στη “Μπερνάρντα” (καθώς δεν το κρύβω πώς μου άρεσε πολύ) και στην “Ισμήνη”. Και οι δύο ηρωίδες έχουν μεταξύ άλλων ένα σημείο τομής. Την αίσθηση του decadence. Σε έλκουν αυτές οι ηρωίδες; Και αν ναι, γιατί;

Δεν μου αρέσει η λέξη decadence για την Ισμήνη και πόσο μάλλον για την Μπερνάρντα . Καταλαβαίνω τι θέλεις να πεις όμως . Αγαπώ τις γυναίκες θα μπορούσα να με πω σκηνοθέτη γυναικών ….  Σκέψου ότι αυτή την στιγμή έχω ένα θίασο μια ομάδα από 30 άτομα και τα 25 είναι γυναίκες. Ο Λόρκα όπως και ο Ρίτσος και θα πω και για το Τένεσι έχουν γράψει,  έχουν αναλύσει και έχουν μπει στην ψυχολογία της γυναίκας περισσότερο από τον καθένα.  Αλλά γενικά τις περίεργες ηρωίδες ναι, της αγαπώ πιο πολύ.

– Μια ερώτηση με αφόρμηση από το συγγραφέα του έργου, το Γιάννη Ρίτσο. Κατά ορισμένους, αν και άδικα, έχει τη στάμπα του στρατευμένου λογοτέχνη. Σου δίνω δύο επιλογές: i) ό,τι είναι στρατευμένο δεν είναι αληθινό, ii) ¨Ο,τι είναι αληθινό είναι και στρατευμένο. Ποια από τις δύο απόψεις σε εκφράζει περισσότερο;

Αυθόρμητα και χωρίς σκέψη θα απαντούσα καμία . Με ενοχλεί η λέξη στρατευμένη. Η στρατευμένη τέχνη στις μέρες μας δεν απασχολεί τον καλλιτεχνικό κόσμο με την ίδια ένταση που τον απασχολούσε τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια. ο Γιάννης Ρίτσος έλεγε χαρακτηριστικά σε συνέντευξή του : «Η τέχνη είναι πάντα κοινωνική λειτουργία. Οι στρατευμένοι της αποστράτευσης, εκείνοι που κάνουν απολίτικη τέχνη στην ουσία κάνουν πολιτική, δηλαδή τείνουν να αποφύγουν μια πολιτική θέση και να συμβουλέψουν και τους άλλους να αδρανήσουν».

Αλλά και η κατά παραγγελία τέχνη για ποιο λόγο να εξορκίζεται; Αρκεί να αναλογιστεί κανείς πόσα από τα κορυφαία σε παγκόσμιο επίπεδο έργα τέχνης έχουν γίνει κατά παραγγελία – η Ακρόπολη των Αθηνών, τα έργα του Φειδία, οι θρυλικές τοιχογραφίες του Μιχαήλ Άγγελου στην Καπέλα Σιξτίνα, το Ρέκβιεμ του Μότσαρτ, η 5η Συμφωνία του Μπετόβεν και χιλιάδες άλλα – δεν είναι η παραγγελία, το να δίνει κανείς στον καλλιτέχνη το θέμα της δημιουργίας του, που βλάπτει σοβαρά την τέχνη, αλλά η εμπορευματοποίησή της, η στράτευσή της στις ανάγκες της επιχειρηματικότητας και της κερδοφορίας, που απαιτούν τέχνη που να πουλάει, υπαγορεύοντας στο δημιουργό, περιεχόμενο και μορφή. Η αληθινή, καθαρή τέχνη υπάρχει μόνο στον κόσμο των αυθόρμητων ιδεών, στη φαντασία, την ενόραση, την εσωτερική παρόρμηση του καλλιτέχνη;

– Περίπου μόνιμη συνεργάτιδά σου είναι η Μαρία Βαρώτση ως πρωταγωνίστρια των έργων που ανεβάζεις. Το είδαμε και στην Μπερνάρντα Άλμπα και αλλού. Θα θέλαμε δυο λόγια για τη Μαρία και τη σχέση που έχετε αναπτύξει όλα αυτά τα χρόνια…

Όπως σου είπα και πιο πάνω τα τελευταία χρόνια έχω μια ομάδα από 30 άτομα  περίπου. Κάθε φορά ανάλογα το έργο διαλέγω αυτούς που μπορούν να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις του έργου που θα δουλέψουμε . Η Μαρία είναι ένα άτομο που δουλεύει πολύ, πάρα πολύ . Στην Ισμήνη ήταν στρατιωτάκι. Όταν αρχίσαμε πρόβες είχε μάθει το κείμενο , είχε μελετήσει τα πάντα για την Ισμήνη , το Ρίτσο και την Τέταρτη Διάσταση του. Με εμπιστεύτηκε και αφέθηκε στα  χέρια μου. Πέρα από το ρόλο και την συνεργασία είναι πολύ καλή και αγαπημένη φίλη.  Εδώ θα πάρω την ευκαιρία να μιλήσω και για τους άλλους συντελεστές και πρώτα απ όλα για την Βίκη Ζουμά αγαπημένη φίλη και συνεργάτιδα. Πάντα δίπλα μου . Τα τελευταία χρόνια στα κουστούμια και μια άλλη ματιά που θα συζητήσουμε θα τσακωθούμε και θα αποφασίσουμε .

Η Βίκη έχει παίξει τα πρώτα χρόνια  πολλούς και σημαντικούς ρόλους, αγαπημένη φίλη και φύλακας άγγελος και μια και λέω για φύλακα άγγελο θα πω για την   Έφη Ζουμά. Αφίσες, προγράμματα , φωτογραφίες , γραφικά και ότι άλλο μπορείτε να φανταστείτε. Το δεξί μου χέρι.  Έχω την χαρά  να έχω μαζί μου στην παράσταση την Μουσικό, Μαέστρο, μέτζο σοπράνο και πάνω απ όλα αγαπημένη φίλη Κατερίνα Πολυμενάκου που θα κάνει το πνεύμα της Αντιγόνης και θα τραγουδήσει το κομμό από την “Αντιγόνη” του Σοφοκλή σε μουσική Δήμητρας Πίτσου. Την Άννα Γκιούλου από την ομάδα που βοηθά κάνοντας την Τροφό . Το Γιώργο Ζαχαρόπουλο ένα νέο και ταλαντούχο παιδί που κάνει την πρώτη του εμφάνιση στο Νέο Αξιωματικό.    Η Αριάνα Μπίνη, συνάδελφος αλλά και εικαστικός που ήρθε ειδικά από την Αθήνα για να αναλάβει το φωτισμό της παράστασης. Με την Αριάνα σπουδάζαμε μαζί θέατρο, έχουμε συνεργαστεί πολλές φορές συνήθως στην σκηνογραφία και ενδυματολογία θα την έλεγα και δασκάλα μου στην σκηνογραφία και ενδυματολογία. Την Παναγιώτα Μήταλα, μια νέα συνεργάτιδα. Ένας υπέροχος άνθρωπος και νέα φίλη που ανέλαβε το μακιγιάζ… ε…. και κάνει και κάτι άλλο μέσα στο έργο…

– Ως σκηνοθέτης, αν μπορείς να δεις τον εαυτό σου από απόσταση, θεωρείς ότι είσαι συγκεντρωτικός ή αφήνεις περιθώρια αυτενέργειας στους ηθοποιούς; Σ αρέσει να εξαρτάσαι από τη διάθεση των πρωταγωνιστών σου ή επιθυμείς να το ελέγχεις στο έπακρο; 

Ανάλογα την δουλειά …  Αν δουλεύω με επαγγελματίες φυσικά και θα αφήσω περιθώρια . Στην Μπερνάρτα που ανέφερες πριν ήταν δουλεμένο από μένα ως και το παραμικρό βήμα που θα έκανε ο ηθοποιός , έτσι είναι και στην Ισμήνη . Δεν συμβαίνει πάντα αυτό. Γενικά ακούω και δέχομαι απόψεις …. Αλλά στο τέλος αποφασίζω μόνο εγώ. Στο θέατρο το πρώτο και τον τελευταίο λόγο πρέπει να τον έχει πάντα ο σκηνοθέτης σε όλα.

– Συμμετέχεις ανελλιπώς κι αποτελείς κεντρικό πυλώνα στις πολιτιστικές εκδηλώσεις του τόπου επί σειρά πολλών ετών. Τι προσθέτει το “Φεστιβάλ Δελφών” στο πολιτιστικό προϊόν του τόπου και πώς συναρθρώνεται με αυτό;

Οτιδήποτε πολιτιστικό και γενικά καλλιτεχνικό γεγονός μόνο προσθέτει στο τόπο και σε κάθε τόπο. Θα τολμήσω να πω  ότι είναι το  πιο σημαντικό πολιτιστικά γεγονός που γίνεται σε ολόκληρο το νομό, ένα Φεστιβάλ που ενώνει το Δήμο Δελφών   και το Δήμο Δωρίδας. Κάτι που πρέπει να μείνει και να συνεχιστεί .

– Ένα από τα συμπεράσματα αυτού του πρώτου κύκλου του φετινού “λάλον ύδωρ” είναι ότι είδαμε πολλούς ντόπιους καλλιτέχνες που, αν και τους γνωρίζαμε φυσικά από πιο πριν, έδειξαν κι απέδειξαν σε όλους εν τούτοις ότι μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός φεστιβάλ αξιώσεων; Πού το αποδίδεις; Τελικά, έχουμε τόση καλλιτεχνική ποιότητα που ίσως κάπου και να μην το είχαμε συνειδητοποιήσει όσο θα έπρεπε; 

Φυσικά και έχουμε καλλιτεχνική ποιότητα. Αυτή η μικρή περιοχή  έχει σπουδαίους εικαστικούς, τραγουδιστές, μουσικούς, ηθοποιούς, ποιητές … Το Φεστιβάλ τους παρείχε ότι χρειάζονταν για να μπορέσουν να δείξουν τη δουλειά τους.

– Θα ήθελα δύο λόγια για τη συνεργασία σου με τον καλλιτεχνικό διευθυντή του φεστιβάλ, το Δημήτρη Μαραμή…

Δεν νομίζω να περιμένεις να μάθεις από μένα το πόσο σπουδαίος καλλιτέχνης είναι . Αυτό  το ξέρουν όλοι.  Απολαύσαμε φέτος τον Ερωτόκριτο,  που γέμισε  ασφυκτικά η Χάρμαινα και πέρυσι που πρωτοπαρουσίασε τους Στοιχειωμένους .

Θεωρώ ότι η επιτυχία του Φεστιβάλ  Δελφών Το Λάλον Ύδωρ οφείλεται σε αυτόν. Δούλεψε πολύ σκληρά και χωρίς υπερβολή 24 ώρες το εικοσιτετράωρο…. Ήταν πάντα εκεί και σε ότι τον χρειαζόμασταν. Επικοινώνησε το Φεστιβάλ παντού. Τηλεόραση, εφημερίδες, site, όλα μιλάνε για το λάλων ύδωρ και την Φωκίδα. Πραγματικά άξιος και σπουδαίος και μακάρι να μείνει στην περιοχή μας και να συνεχίσει το έργο που ξεκίνησε γιατί τέτοια άτομα χρειαζόμαστε, με πάθος και όρεξη για δουλειά.

Εδώ μου δίνεται η ευκαιρία να  ευχαριστήσω το Δημήτρη γιατί στην παράσταση ακούγονται δύο μουσικά του ορχηστρικά κομμάτια που μου τα έδωσε και είναι λες και τα έγραψε για την Ισμήνη . Όπως και η μουσική στο τρέιλερ που είναι δική του.

Θα μιλήσω  και για το Δήμαρχό μας  Θανάση Παναγιωτόπουλο που ήταν  ιδέα του το Φεστιβάλ και κατάφερε να την υλοποιήσει.

• Δημήτρη, τι σημαίνει για σένα το “Μαγικό Θέατρο”;

Διάβασμα… πολύ διάβασμα, ταξίδια (στο μαγικό κόσμο των κειμένων), πρόβες… πάρα πολλές πρόβες, τρέξιμο, πολύ τρέξιμο,  πολύ ξενύχτι και δουλειά και όλα αυτά μαζί… δημιουργία!!! Το θέατρο είναι Μαγεία… Μπαίνεις σε ένα φανταστικό κόσμο και κάνεις τους άλλους να τον πιστεύουν. Πέρυσι έκλεισα 30 χρόνια στο θέατρο.  Παλιότερα θα σου έλεγα ότι το θέατρο είναι όλη μου η ζωή. Τώρα δεν θα σου το πω. Διαλέγω την ζωή και εγώ όπως η Ισμήνη του Ρίτσου…

…. Και ξέρεις … έχω γενική δοκιμή …. Τρέχω σαν τρελός …. Δεν ξέρω αν θα βρέξει …. Κι εσύ με βομβαρδίζεις με ερωτήσεις…  χαχαχα!!!

• Δημήτρη, σε ευχαριστώ πολύ για τη συνομιλία μας και εύχομαι καλή επιτυχία στην παράσταση!

Ηλία σε ευχαριστώ και φυσικά σε περιμένω στην παράσταση !

• Προφανώς και θα είμαι εκεί!