«Ασπίδα προστασίας απέναντι στις δυσκολίες της ζωής»

Η ζωή είναι σαν ένα πιάνο. Τα άσπρα πλήκτρα αντιπροσωπεύουν τις ευτυχισμένες
στιγμές της ζωής, ενώ τα μαύρα τις δυσκολίες της. Παρ’ όλα αυτά, ας μην ξεχνάμε
πως τα μαύρα πλήκτρα παράγουν επίσης μουσική. Οι αντιξοότητες είναι
αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας, το οποίο συχνά δεν μπορεί να
αποφευχθεί.
Υπάρχουν παράγοντες οι οποίοι δρουν μεμονωμένα ή συσσωρευτικά και αυξάνουν
την ευαλωτότητα των ατόμων στις καταστάσεις αυτές και ονομάζονται παράγοντες
επικινδυνότητας. Η κοινωνική απομόνωση και η χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι
χαρακτηριστικά που δυσχεραίνουν την ευελιξία των ατόμων απέναντι στα
απρόοπτα και στρεσογόνα συμβάντα της ζωής. Κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες,
όπως η ανεργία, η οικονομική ανέχεια και οι κοινωνικές διακρίσεις αποτελούν
επίσης παράγοντες επικινδυνότητας. Ακόμη και οι στερεοτυπικές αντιλήψεις της
γειτονιάς και κατ’ επέκταση ολόκληρης της κοινότητας μπορούν να επιδράσουν με
αρνητικό τρόπο στην προσαρμοστικότητα του ατόμου. Η κατάσταση αυτή μπορεί να
επιδεινωθεί περισσότερο από τη δυσκολία στην πρόσβαση και τη λήψη υπηρεσιών
ψυχικής υγείας, με αποτέλεσμα να οδηγούνται τα άτομα σε αδιέξοδο και να μην
βρίσκουν τη δύναμη να ανταπεξέλθουν.
Η ενδυνάμωση των ατόμων, λοιπόν, και η αύξηση της ανθεκτικότητας τους μπορούν
να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στις προαναφερθείσες δυσκολίες. Η ψυχική
ανθεκτικότητα είναι αυτή που επιτρέπει στους ανθρώπους όταν πέφτουν να
ξανασηκώνονται πιο δυνατοί από πριν, χωρίς να αφήνουν την αποτυχία τους να
τους καταβάλει. Ποιες είναι, άραγε, αυτές οι ασπίδες προστασίας απέναντι στις
αντίξοες συνθήκες της ζωής; Κύριο προστατευτικό παράγοντα αποτελεί η ανατροφή
του ατόμου σε ένα σταθερό και στοργικό οικογενειακό περιβάλλον. Η παροχή ενός
συγκροτημένου συστήματος αξιών από το οικογενειακό πλαίσιο, όπως επίσης και η
ενθάρρυνση του ατόμου στην απόκτηση νέων δεξιοτήτων ενισχύουν θετικά την
ψυχική ανθεκτικότητα του.
Επιπροσθέτως, η συμβολή του κοινωνικού περιβάλλοντος είναι εξίσου σημαντική.
Οι συγγενείς, οι ουσιώδεις φιλικές σχέσεις που θα δημιουργήσει το άτομο, ένα βοηθητικό σχολικό περιβάλλον, καθώς επίσης και ένα υγιές επαγγελματικό πλαίσιο
συνεισφέρουν στην ψυχολογική επάρκεια των ανθρώπων. Με αυτόν τον τρόπο, το
άτομο δεν αισθάνεται απομονωμένο, αποτελεί μέρος μιας υποστηρικτικής
κοινότητας και επωφελείται από την αίσθηση του «ανήκειν».
Βέβαια, υπάρχουν και ορισμένα ατομικά χαρακτηριστικά που λειτουργούν
προστατευτικά στις επώδυνες καταστάσεις. Είναι χρήσιμο το άτομο να εστιάζει στις
δυνατότητες κι όχι στις αδυναμίες του και να θέτει ρεαλιστικούς και υλοποιήσιμους
στόχους, έτσι ώστε να αποφεύγεται η ματαίωση και να ενισχύεται θετικά η
αυτοεικόνα του. Οι κοινωνικές δεξιότητες επίσης, και η ικανότητα επικοινωνίας
δίνουν στο άτομο τη δυνατότητα αποτελεσματικής συνεργασίας με τους γύρω του.
Ακόμη, η ευελιξία και η προσαρμοστικότητα αποτελούν στοιχεία τα οποία βοηθούν
το άτομο να αποσυνδέεται από δυσλειτουργικά περιβάλλοντα, επιλύοντας έτσι τις
συγκρούσεις. Η αυτονομία και η αυτοαποτελεσματικότητα του ατόμου
διαδραματίζουν έναν εξίσου αποφασιστικό ρόλο στην ανάληψη ευθυνών και
πρωτοβουλιών, κάνοντας το άτομο να στηρίζεται στις δικές του δυνάμεις και
ταυτόχρονα να αποδέχεται τις αρνητικές συνέπειες των πράξεων του. Η αίσθηση
του σκοπού και ο προσανατολισμός προς το μέλλον αποτελούν επίσης
προστατευτικούς παράγοντες, προσφέροντας στο άτομο την προοπτική για
αυτοβελτίωση και την αίσθηση της φροντίδας του εαυτού, θωρακίζοντας το
συναισθηματικά απέναντι στις προκλήσεις.
Κλείνοντας, είναι σημαντικό να αναφερθούμε στη σημασία της πρόληψης. Η
πρόληψη αποτελεί ένα σύνολο μέτρων που μπορούμε να εφαρμόσουμε ώστε να
διαχειριστούμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο επώδυνες καταστάσεις και να
ενισχύσουμε συμπεριφορές που προάγουν την ψυχική ισορροπία του ατόμου.
Ζωτικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζουν η ενημέρωση και η εκπαίδευση του
πληθυσμού με στόχο την ενεργοποίηση των πολιτών και την ευαισθητοποίηση τους
σε θέματα που αφορούν στην ψυχική υγεία.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας (10/10), η Εταιρία Κοινωνικής
Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας διοργανώνει εκστρατεία με μήνυμα “Βρες τη δική
σου Ασπίδα Προστασίας” προτρέποντας τον καθένα από εμάς  να ανακαλύψει τους
δικούς του προστατευτικούς παράγοντες και να αξιοποιήσει τις δικές του
εσωτερικές δυνάμεις. Στο πλαίσιο αυτό η Ε.Κ.Ψ. & Ψ.Υ. Π. Σακελλαρόπουλος
πραγματοποιεί δράσεις επιδιώκοντας την ενημέρωση των πολιτών και τη
συμμετοχή της κοινότητας στις ενέργειες πρόληψης που λαμβάνουν χώρα καθ’ όλη
τη διάρκεια του έτους.
Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι όταν το αρνητικό συναίσθημα μοιράζεται,
διαλύεται και δίνει τη θέση του στην ανακούφιση που παρέχει η συντροφικότητα.
Ας δημιουργήσουμε, λοιπόν, ένα δίκτυο κοινωνικής αλληλεγγύης και ας υψώσουμε
ασπίδες προστασίας απέναντι στις δυσκολίες της ζωής, απολαμβάνοντας τις στιγμές ευτυχίας και αγκαλιάζοντας εκείνες τις ευαίσθητες και ευάλωτες πτυχές του εαυτού
μας.

Στέλλα Βαγενά, Ψυχολόγος
Βάνια Αντωνάκη, Ψυχολόγος

Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας Π. Σακελλαρόπουλος
Θέσε κι εσύ το ερώτημά σου είτε τηλεφωνικά στο 2265023222 είτε στο email
[email protected].