10 Απριλίου 1821 Εθνική Εορτή Απελευθέρωσης των Σαλώνων (Άμφισσας)

Από τον λαμπρό εορτασμό-στην σιωπηρή επέτειο και από εκεί, στην επέτειο των «200 χρόνων μετά την Επανάσταση». Ως θεατές…

Του Θοδωρή Γκούμα

 Εν Δελφοίς, Έντυπη ΄’Εκδοση, 10 Απριλίου

Μια βουβή για εφέτος, γιορτή

Η ημερομηνία ορόσημο, πλησιάζει. Η 10^η Απριλίου, επέτειος της Απελευθέρωσης των Σαλώνων (Άμφισσας). Εθνική εορτή, με Προεδρικό Διάταγμα (21/1998). Μια ένδοξη επέτειος, που γιορτάζεται λαμπρά κάθε χρόνο, στην ημερομηνία της ή την Κυριακή του Θωμά (αν συμπίπτει με την Μεγάλη Εβδομάδα ή την δεύτερη μέρα του Πάσχα).

Συνήθως στην γιορτή της Άμφισσας, παρίσταται ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Όπως έγινε με τον αείμνηστο Κωστή Στεφανόπουλο και τον πρώην ΠΔ Προκόπη Παυλόπουλο. Ενίοτε παρελαύνει και η Προεδρική Φρουρά. Εκτός τα στρατιωτικά αγήματα. Τα σώματα ασφαλείας. Τα σχολεία και τους συλλόγους.

Και φυσικά, τα φώτα της επικαιρότητας πέφτουν πάνω στην Άμφισσα, που για λίγα εικοσιτετράωρα, φιλοξενεί κυβερνητικούς παράγοντες, δημοσιογράφους, επισκέπτες, εκτός τους ντόπιους από κάθε γύρω μέρος, που με κάθε δικαίωμα γιορτάζουν, μαζί με τους υπερήφανους κατοίκους της πόλης.

Η ημερομηνία αυτή πλησιάζει, αλλά εφέτος τίποτα από όλα αυτά δεν πρόκειται να γίνει. Σε αντίθεση με πέρυσι, που ο απόλυτα επιτυχημένος εορτασμός, έμεινε ιστορικός. Στην βάση την υψηλότατης εκπροσώπησης από την Πολιτεία. Της άρτιας οργάνωσης, από την τέως δημοτική αρχή. Και της μαζικής συμμετοχής, από όλη την χώρα.

«Μουσείο 1821» Το στολίδι της Άμφισσας

Παράλληλα με τα εγκαίνια, από τον ΠΔ του μοναδικού Μουσείου Ελληνικής Επανάστασης, στην Άμφισσα. Την επιτυχημένη σκηνοθετικά αναπαράσταση, της απελευθέρωσης του Κάστρου της πόλης. Και τις εκθέσεις ζωγραφικής, με θεματολογία τον λαϊκό και εκκλησιαστικό αγώνα. Αλλά και τις εκθέσεις μοναδικών κειμηλίων του Επανάστασης του 1821

Με μοναδική στιγμή, τον υπέροχο λόγο του ρήτορα Προκόπη Παυλόπουλου, που μεταξύ των άλλων είπε: «Με αισθήματα τιμής και συγκίνησης επιστρέφω στην όμορφη και Ιστορική Πόλη σας.  Με το στοιχειώδες καθήκον και χρέος να φανώ αντάξιος της Ιστορίας της Άμφισσας, και της διαχρονικώς σπουδαίας προσφοράς των κατοίκων της, πρώτα στην Εθνική Παλιγγενεσία, τον Μεγάλο Αγώνα του Έθνους μας για Ελευθερία, και ακολούθως στην περαιτέρω ανάπτυξη και προκοπή της Πατρίδας μας.

Είναι αδήριτη ηθική επιταγή, που προκύπτει από την ίδια την Ιστορία – θα το επαναλάβω για μιαν ακόμη φορά, με την ευκαιρία και του φετινού εορτασμού της Επετείου της απελευθέρωσης της Άμφισσας στις 10 Απριλίου 1821 (ανήμερα του Πάσχα!)- να μην λησμονούμε ποτέ εμείς, οι οι Έλληνες, το τι οφείλουμε στην Πόλη σας, και στους Προγόνους σας για την επαναστατική τους δράση κατά των Οθωμανών κατακτητών…»

Καθηλωτικός ο λόγος Παναγιωτόπουλου

Αλλά και κορυφαία στιγμή τον εμπνευσμένο λόγο του Δημάρχου Δελφών Θανάση Παναγιωτόπουλου, ο οποίος ανάφερε: «Είναι μεγάλη η συγκίνηση των πολιτών της Άμφισσας και ολόκληρου του Δήμου Δελφών για τη σημερινή μέρα. Είναι ακόμη μεγαλύτερη η τιμή που μας δίδει η δική Σας παρουσία, ως συμβόλου της ενότητας των Ελλήνων.

Την Κυριακή 10 η Απριλίου 1821, οι πολιορκημένοι παραδίδονται στον γέρο– Πανουργιά και στο προπύργιο του Κάστρου των Σαλώνων υψώνεται η σημαία της λευτεριάς από τον Γαλαξιδιώτη οπλαρχηγό Γιάννη Μητρόπουλο, μια σκηνή που αποδόθηκε καλλιτεχνικά στην αιωνιότητα μέσα από την περίφημη ανά τον κόσμο απεικόνιση του Γάλλου ζωγράφου Λουί Ντιπρέ.

Εξοχότατε κύριε Πρόεδρε της Δημοκρατίας, Αυτή η πόλη και αυτός ο τόπος, όλοι οι κάτοικοι του σημερινού Δήμου Δελφών, γνωρίζουμε καλά πώς στάθηκαν οι πρόγονοί μας απέναντι στο εθνικό τους χρέος. Γνωρίζουμε καλά την ξεχωριστή προσφορά της περιοχής μας στην εθνική μας Αναγέννηση, όπως καλά το γνωρίζουν και το αναγνωρίζουν όλοι οι Έλληνες. Γι’ αυτό και όλοι κλίνουν το γόνυ με σεβασμό και συγκίνηση όταν επισκέπτονται τις πόλεις μας και τα χωριά μας, τα βουνά μας και τα περάσματα, τα διάσπαρτα από πεδία μαχών, το ένα πιο σημαντικό από το άλλο.

Σήμερα Εσείς αποδίδετε στους προσκυνητές της Ελευθερίας μας άλλον έναν τύμβο για να προσευχηθούνε και να ξαναθυμηθούνε. Για να φτάσουμε να δημιουργηθεί αυτό το σεμνό Μουσείο χρειάστηκε όραμα και δουλειά από πολλούς ανθρώπους. Το σπίτι της οικογένειας Πανουργιά αποκτήθηκε με αγορά από τον τότε Δήμο Άμφισσας, επί δημάρχου Νικολάου Φουσέκη, το έτος 2005. Το 2010 επί δημάρχου Άμφισσας, Ασημάκη Ασημακόπουλου, εξασφαλίστηκε από την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας χρηματοδοτικό πρόγραμμα (αστικών αναπλάσεων) για την πόλη της Άμφισσας, ύψους 2,5 εκατομμυρίων ευρώ.

Το ιστορικό κατασκευής του Μουσείου

Το 2012, επί δημάρχου πλέον Δελφών Νικολάου Φουσέκη, εντάσσεται στη συγκεκριμένη χρηματοδότηση των αστικών αναπλάσεων το έργο της μετατροπής της οικίας Πανουργιά σε κέντρο ιστορικής τεκμηρίωσης. Το έργο μελετάται, δημοπρατείται και ξεκινά η κατασκευή του το έτος 2013, πάντα με χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, υπό την επίβλεψη της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου μας. Στην πορεία και κατά το έτος 2015 συνεισφέρει σημαντικά ποσά και ο Δήμος Δελφών από δικούς του πόρους, για να ξεπεραστούν διάφορα προβλήματα που ανέκυψαν. Το έργο ολοκληρώνεται κτιριακά κατά το έτος 2016.

Την ίδια εποχή ξεκινά η προετοιμασία για τη μουσειακή του επιμέλεια. Τη δημιουργία της μόνιμης έκθεσης αναλαμβάνουν η αρχαιολόγος – μουσειολόγος Άρτεμις Σταματέλλου και ο ιστορικός Γιώργος Τζεδόπουλος, Με τη συνεχόμενη συνεργασία μεταξύ Δήμου και ομάδας εργασίας δημιουργείται το «αφήγημα» της μόνιμης έκθεσης, που λαμβάνει τον τίτλο «1821 – Όψεις του Αγώνα της Ανεξαρτησίας».

Όλα αυτά βέβαια με επίκεντρο την πόλη της Άμφισσας, τα φημισμένα Σάλωνα, όπως άλλωστε είναι και η ιστορική πραγματικότητα για τον ρόλο και την αξία της πόλης μας. Στη λογική της έκθεσης συμπεριλαμβάνονται ως βασικό της στοιχείο τα αυθεντικά κειμήλια – λάφυρα από τη μάχη της Άμπλιανης, που δωρίζει από την οικογενειακή του συλλογή ο διακεκριμένος συμπολίτης μας, δημοσιογράφος και συγγραφέας, Θεόδωρος Γκούμας».

Εκτός των πλάνων του «Greece 2021»

Τίποτα λοιπόν από όλα αυτά, δεν πρόκειται να διαδραματιστεί, εφέτος στην Άμφισσα. Χαρίζοντας στο παρελθόν, τόσο την ανεπανάληπτη γιορταστική ατμόσφαιρα, όσο και την πολιτιστική παρακαταθήκη, που ως προστιθέμενη αξία για τον τόπο, δημιούργησε ο τ. δήμαρχος Θανάσης Παναγιωτόπουλος. Μιας και συνέχεια στην στοχοθέτηση αυτή, για να γίνει η Άμφισσα κέντρο της μεσαιωνικής αλλά-κυρίως,  της επαναστατικής ιστορικής περιόδου, δεν φαίνεται να υπάρχει.

Η χαμένη εορταστικά, εφετινή χρονιά αποτελεί έτος πυρετώδους προετοιμασίας, για τις ιστορικές πόλεις της χώρας, που θέλουν να εργαλειοποιήσουν, την μεγάλη γιορτή των 200 χρόνων Ελληνικής Ανεξαρτησίας. Που έχει ξεκινήσει ήδη να γίνεται και θα κορυφωθεί του χρόνου, από την Επιτροπή γνωστή ως: «Greece 2121-Ελλάδα 2021» υπό την καθοδήγηση 43 έως τώρα, μελών της.

Με χρηματοδότηση από χορηγούς, και πλάνο που ήδη έχει καταρτιστεί και υπηρετεί τέσσερις άξονες: Την Επανάσταση ως καταστατικό στοιχείο της Ελληνικής, αλλά και ως ψηφίδα της παγκόσμιας Ιστορίας. Την Ελλάδα του σήμερα, μετά από μία πορεία 200 χρόνων. Τους Έλληνες, οι οποίοι αφήνουν το αποτύπωμά τους στον κόσμο, τα τελευταία 200 χρόνια. Και Το 2021 ως παράθυρο, για την Ελλάδα του μέλλοντος.

Εορτασμοί με την επίσημη σφραγίδα της Πολιτείας, που εξασφαλίζουν κύρος, συμμετοχή, αποδοχή και εξυψώνουν την κάθε τοπική κοινωνία, καδράροντάς την σε ένα ανώτερο πολιτισμικό ιδεώδες, απ όπου μόνο οφέλη απορρέουν. Οι οποίοι όμως για να γίνουν, απαιτείται επιστημονικό πλάνο και έγκριση, για να υπηρετούν τους σκοπούς της Επιτροπής και να αφορούν πραγματικά το σύνολο των Ελλήνων.

 Μια χρυσή ευκαιρία για την Άμφισσα. Την σπουδαιότατη Άμφισσα (Σάλωνα), από τις πρώτες πόλεις, που επαναστάτησε και ελευθερώθηκε με ίδιες δυνάμεις. Την πόλη που εκκαθαρίσθηκε δια παντός από Οθωμανούς και όταν υποδουλώθηκε ξανά, υποδουλώθηκε μαζί της και ο Μοριάς και η Αθήνα (1825). Υπό την προϋπόθεση ότι κάτι τέτοιο το θέλει και φυσικά, ότι μπορεί να το διεκδικήσει.

Ιστορική ευκαιρία για την Άμφισσα.

Μαζί όμως με την ανεπανάληπτη ευκαιρία, από αυτές που εμφανίζονται μια φορά κάθε 100 χρόνια, δόθηκε-ατυχώς και η δυνατότητα, εφέτος, μιας παύσης. Ενός διαλείμματος που μπορεί να αξιοποιηθεί ως πίστωση χρόνου, ως επανεκκίνηση ή ως οικονομία δυνάμεων. Με την ματαίωση του εορτασμού της Απελευθέρωσης των Σάλωνων. Ένα ατύχημα που μπορεί να γίνει όμως, ευτύχημα.

Έως τώρα  και με βάση την πληροφόρηση από την «Γραμματεία του Greece 2021», η Άμφισσα βρίσκεται εκτός όλης αυτής της γιορτής. Αλλά και κανένα αυτόνομο Επετειακό πρόγραμμα για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, δεν έχει εκπονηθεί. Όπως για παράδειγμα αυτό που σχεδίασε για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, ο δήμος Ύδρας. Ενώ το βιβλίο που εξέδωσε ο ίδιος ο Δήμος Δελφών με τίτλο: «Ο ΑΓΙΟΣ ΣΑΛΩΝΩΝ ΗΣΑΪΑΣ» παραμένει «μυστικά κρυμμένο», μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας-που ως βιβλίο οφείλει να έχει και μακριά από τους αναγνώστες του.

Όλα καταδεικνύουν πως όχι μόνο ο Εορτασμός της Απελευθέρωσης των Σαλώνων σταμάτησε, αλλά και πως είναι αμφίβολο εάν του χρόνου, θα γίνει όπως του αρμόζει, λαμπρός. Το 2021 όπου από τον Μάρτιο έως τον Μάιο, πληθώρα πόλεων ανά την Ελλάδα, θα γιορτάζει επίσης, επιστρατεύοντας όλο το δυναμικό της, η κάθε μια, σε ιστορικούς, σε πολιτικούς επιστήμονες, σε στρατιωτικούς, σε δημοσιογράφους, σε έλληνες και ξένους ακαδημαϊκούς, σε πολιτικούς, σε πολιτειακούς παράγοντες, σε διευθυντές ιδρυμάτων κ.α.

Η Ύδρα, οι Σπέτσες, τα Ψαρά, Το Ναύπλιο, η Τρίπολη και άλλες πόλεις έχουν ήδη μπει στον χάρτη δράσεων του «Greece 2021» ή μεμονωμένα έχουν εκπονήσει πλάνο εκδηλώσεων από εφέτος, μέχρι το τέλος του 2021 Αλλά και φορείς, ιδρύματα, μουσεία κ.α. Όπως το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο όπου με τίτλο «ΕΠΑΝΑCΥΣΤΑΣΗ ΄21» θα εξακτινώνεται σε μουσεία και πολιτιστικούς οργανισμούς σε όλη την Ελλάδα, μέσα από σπάνια κειμήλια και αρχειακό υλικό. Μεταξύ των οποίων και το Μουσείο του Γαλαξιδίου. Ίσως το μόνο έως τώρα στίγμα, ότι η περιοχή των Σάλωνων αφορά το «1821».

Κίνδυνος να βγει ξανά, από τον χάρτη.

Ο Jean Monet, ο μεγάλος Γάλλος διπλωμάτης και οικονομολόγος, πατέρας της Ευρωπαικής Ενωσης και αρχιτέκτονας της Ευρωπαϊκής ενοποίησης είχε πει: «Eάν ήταν να ξαναρχίσω, θα άρχιζα από τον πολιτισμό και όχι από την οικονομία…» Και ναι, ο πολιτισμός, η ενδυνάμωσή του, η αξιοποίηση και η εξαγωγή του είναι το μεγάλο ζητούμενο για την Άμφισσα και τον Δήμο Δελφών. Τον ιστορικό χώρο που περικλείει την Γραβιά, με το Χάνι της. Το Γαλαξίδι του καπετάν Γκούρα. Την Αγόριανη του Κομνά Τράκα. Το Μοναστήρι του Αη Λιά και το ιστορικό Χρισσό. Την γενέτειρα του Εθνομάρτυρα Ησαΐα, Δεσφίνα. Τον Αθανάσιο Διάκο, χωριό με όνομα βαρύ-σαν ιστορία.

Η εργαλειοποίηση όλης αυτής της παρακαταθήκης, του Αγώνα της Ελληνικής Επανάστασης, που τύχη αγαθή μας χάρισε, είναι το μέγα ζητούμενο. Και ειδικά για την Άμφισσα, την χρυσή κληρονόμο, με τεράστιας αξίας άυλη περιουσία όπως η πρωτοκαθεδρία της επανάστασης. Τα πρώτα γεγονότα του ’21 Οι μεγάλοι έλληνες αγωνιστές από την Παρνασσίδα. Ο Άρειος Πάγος των Σαλώνων.  Τα ιστορικά μέρη, τα πυργόσπιτα, οι τόποι των μαχών. Οι αυθεντικές φορεσιές, τα όπλα του Αγώνα και τα ελληνικά πλοία. Τα απομνημονεύματα, τα ιστορικά έγγραφα και τα ντοκουμέντα.

Από το 1998 τουλάχιστον, η Άμφισσα προσπαθεί να πρωταγωνιστήσει στην επικαιρότητα των ιστορικών επετείων. Πέρυσι, τραβώντας δικαιωματικά, το φως των προβολέων της ειδησιογραφίας, μπήκε ξανά στον χάρτη. Τα sites την έκαναν Πρώτο Θέμα, με τους περσινούς εορτασμούς. Τα δε κανάλια μετέδιδαν: «Μήνυμα στην Τουρκία έστειλε από την Άμφισσα ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο οποίος παρίσταται στις εορταστικές εκδηλώσεις για τα 198 χρόνια από την απελευθέρωση του Κάστρου των Σαλώνων».

Αυτή την νωπή πολιτιστική υπενθύμιση, μαζί με την πολιτισμική υπεραξία, χρόνων δουλειάς, κινδυνεύει σήμερα να απολέσει η Άμφισσα. Τα γεγονότα της πανδημίας εφέτος την υπερκέρασαν. Ίσως δε-την διέσωσαν.  Και ως τεράστια δύνη έρχεται, ότι προγραμματίζουν όλοι οι άλλοι-εκτός της Άμφισσας, για να γιορτάσουν του χρόνου, τα «200 χρόνια από την Επανάσταση». Δύνη που θα παρασύρει και θα αφανίσει. Θα περιθωριοποιήσει και εκμηδενίσει. Δύνη που θα πάει την Άμφισσα πολλά χρόνια πίσω.