Άγχος: Έχουν και τα παιδιά;

Ιωάννα Πελέκη 
Ψυχολόγος, MSc Psychology, Συνεργάτης της ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος

Ένας από τους συνηθέστερους λόγους που πολλοί γονείς, σήμερα, απευθύνονται σε ειδικούς ψυχικής υγείας είναι το γεγονός ότι τα παιδιά έρχονται αντιμέτωπα από πολύ νωρίς με αγχογόνες καταστάσεις και οι ίδιοι αναζητούν τρόπους τόσο για να αναγνωρίσουν το έντονο στρες, όσο και για να μπορέσουν να τα βοηθήσουν.

Το στρες αποτελεί μια φυσιολογική αντίδραση, σε μια απότομη αλλαγή που προκαλεί ένα εξωτερικό ερέθισμα, το οποίο αιφνιδιάζει τον οργανισμό και τον θέτει σε λειτουργία εγρήγορσης. Το άγχος, ωστόσο, σε όλες τις ηλικιακές βαθμίδες, μπορεί να πάρει παθολογικές διαστάσεις, καθώς αποτελείται από έντονο ή/ και παρατεταμένο στρες και ταυτόχρονα, επηρεάζει τον τρόπο που λειτουργεί ένα άτομο, προκαλώντας δυσκολίες στη αντιμετώπιση διαφόρων καταστάσεων. Έτσι και τα παιδιά, που αντιμετωπίζουν ποικίλες εναλλαγές στην ζωή τους, καθίστανται περισσότερο ή λιγότερο ικανά να ανταπεξέρχονται σε αγχογόνες καταστάσεις ανάλογα με το είδος της περίστασης, τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους και το περιβάλλον τους. Όμως, πώς καταλαβαίνει ένας γονέας ότι το παιδί βιώνει άγχος, ποιες οι μακροχρόνιες συνέπειες του άγχους της παιδικής ηλικίας και πώς μπορεί το περιβάλλον του ατόμου να το υποστηρίξει;

Όπως σε όλες τις ηλικίες, έτσι και το άγχος στην παιδική ηλικία μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα στον ύπνο (πχ. εφιάλτες), στην διατροφή, στην συμπεριφορά και να επηρεάσει την διάθεση. Συνηθέστερα οργανικά συμπτώματα είναι οι γαστρεντερολογικές διαταραχές, αλλά και η εφίδρωση, η δύσπνοια, η ζάλη, η συχνοουρία, κ.α. Τα παιδία που βιώνουν άγχος, ενδέχεται να εμφανίσουν συμπεριφορές, όπως το συχνό κλάμα, η δυσκολία συγκέντρωσης και να εμφανίσουν συμπτώματα νυχτερινής ενούρησης. Επιπλέον, τείνουν να εμφανίζουν χαμηλή σχολική επίδοση, να ψεύδονται ή/ και να εκδηλώνουν εκρήξεις θυμού. Ακόμη, εμφανίζουν δυσκολίες στις σχέσεις τους με τον περίγυρο, είτε προσκολλώνται σε κάποιον από τους φροντιστές, είτε αποφεύγουν τις στενές επαφές, εμφανίζοντας χαμηλή αυτοεκτίμηση και συμπεριφορές παραίτησης. Συνολικότερα, η έρευνα έχει δείξει ότι τα κορίτσια είναι πιο πιθανό να εκδηλώσουν αγχώδη διαταραχή σε σχέση με τα αγόρια.

Το άγχος αποτελεί έναν παράγοντα επικινδυνότητας τόσο για την εμφάνιση οργανικών παθήσεων, όσο και για την επιβάρυνση της ψυχικής υγείας. Όπως έδειξε η έρευνα των Rasmus, Roeber, και Pollak (2017) το παρατεταμένο άγχος από μικρή ηλικία έχει αντίκτυπο στην εγκεφαλική λειτουργία και φαίνεται ότι, μακροπρόθεσμα, επηρεάζει την λήψη αποφάσεων και συντελεί στην εμφάνιση ριψοκίνδυνων για την υγεία και την ευζωία συμπεριφορών, όπως η κατάχρηση ουσιών και η τέλεση παράνομων πράξεων. Ακόμη, το άγχος  δύναται να συντελέσει στην πτώση της λειτουργικότητας του ατόμου, οδηγώντας σε ειδικές φοβίες (πχ. αγοραφοβία), αλλά και σε σοβαρές ψυχικές διαταραχές (πχ. ψυχαναγκαστική-καταναγκαστική διαταραχή, γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, διαταραχή πανικού, κ.α.).

Σύμφωνα με το παιδιατρικό τμήμα του νοσοκομείου Τζον Χόπκινς της Βαλτιμόρης, υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους οι γονείς μπορούν να υποστηρίξουν τα παιδιά τους όταν αντιμετωπίζουν συμπτώματα άγχους. Σε αυτούς περιλαμβάνονται συμπεριφορές από την απλή παρουσία του γονιού δίπλα στο παιδί, τον σχολιασμό των καταστάσεων ή τις ερωτήσεις σχετικά με τα συναισθήματα που βιώνει, με υπομονετικό ύφος, χωρίς τάση για αξιολόγηση και επίκριση, την ονοματοδοσία των συναισθημάτων όταν αυτά εκφράζονται περιφραστικά, μέχρι την παρατήρηση των στρεσογόνων παραγόντων και τον περιορισμό τους με σκοπό την μείωση του άγχους (πχ. πολλές ημερήσιες δραστηριότητες, σχολικό άγχος απόδοσης). Η παραπάνω στάση του γονιού δίνει στο παιδί την ευκαιρία να νιώσει ότι υπάρχει κατανόηση, ενώ ο γονιός γίνεται σύμμαχός του στην διαχείριση δύσκολων καταστάσεων. Επιπρόσθετα, η Παπακωνσταντινοπούλου Α. (2018), στην διδακτορική της διατριβή αναφέρει ότι το σχολείο παίζει καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των παιδιών, καθώς προάγοντας το αίσθημα της αυτό-αποτελεσματικότητας, είναι πιθανότερο τα παιδιά να ενδυναμωθούν ώστε να ανταπεξέλθουν σε προκλήσεις και να αποφύγουν στο μέλλον τυχόν “επικίνδυνα μονοπάτια”.

Καταλήγοντας, η έγκαιρη αντιμετώπιση των ψυχικών δυσκολιών, προλαμβάνει τόσο την εξέλιξή τους σε μια ισχυρότερης μορφής ψυχολογική δυσκολία, όσο και την ανακούφιση από το σύμπτωμα. Σε περίπτωση που διακρίνετε κάποιες από τις παραπάνω ενδείξεις στο παιδί σας, απευθυνθείτε σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας, ώστε να λάβετε τις απαραίτητες κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση τους.

Η Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος με την ενίσχυση των παιδοψυχιατρικών υπηρεσιών της στην Φωκίδα μέσω της πράξης «Παροχή Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας στην Κοινότητα (Νομού Φωκίδας)», του Ε.Π. “ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΛΑΔΑ”, ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ: 10 “Προώθηση της κοινωνικής ένταξης και καταπολέμησης της φτώχειας – ΕΚΤ” με τη συγχρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ), Κωδικός Πρόσκλησης: 51, Α/Α ΟΠΣ ΕΣΠΑ: 3303, ΟΠΣ – MIS 5038236, παρέχει δωρεάν υπηρεσίες διάγνωσης, αξιολόγησης και ψυχοθεραπευτικής αντιμετώπισης σε παιδιά, εφήβους και στις οικογένειες τους. Στόχο του προγράμματος αποτελεί η ολιστική προσέγγιση και αντιμετώπιση ψυχολογικών, μαθησιακών και αναπτυξιακών δυσκολιών, όπως και η παρέμβαση σε ζητήματα ένταξης και προσαρμογής τόσο στο σχολικό, όσο και στο κοινωνικό πλαίσιο. Βασικός σκοπός των παιδοψυχιατρικών υπηρεσιών είναι η πλαισίωση και του οικογενειακού περιβάλλοντος ώστε η παρέμβαση να είναι πολυεπίπεδη και αποτελεσματικότερη.