«Επικοινωνώ αποτελεσματικά» – Ποια τα στοιχεία μιας καλής επικοινωνίας;

Η επικοινωνία είναι μια σύνθετη έννοια και ορίζεται με απλό τρόπο ως η έκφραση και η μεταφορά νοημάτων από έναν πομπό σε ένα δέκτη χρησιμοποιώντας έναν κοινό κώδικα. Παρόλο που ο όρος χρησιμοποιείται πολύ στην καθημερινότητά μας πολλές φορές δεν λαμβάνεται υπ’ όψιν  ως μια δυναμική διαδικασία ή αλλιώς διεργασία  με αρχή μέση και τέλος. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι, κάθε απόπειρα για επικοινωνία είναι μια μικρή ιστορία με μακρύ παρελθόν για κάθε άτομο αλλά μπορεί να διαφέρει ως προς το περιεχόμενο, τον χρόνο και τον τρόπο  διεξαγωγής  της.

Ως όρος επιστημονικού κλάδου παραπέμπει σε πολλούς ακαδημαϊκούς τομείς και μπορεί να διαχωριστεί σε είδη αναφέροντάς την ως μαζική επικοινωνία, γλωσσική επικοινωνία, μη λεκτική επικοινωνία. Επιπλέον, χρησιμοποιώντας τα παράγωγα της μπορεί να συνδυαστεί με όρους, όπως μελέτες, έρευνα, επιστήμη, τέχνες, διαταραχές.

Πότε όμως η επικοινωνία γίνεται διεργασία;

Δίνοντας παραπάνω έναν ορισμό, επισημάναμε τη διαδικασία της επικοινωνίας χωρίς να προσδιορίσουμε το αποτέλεσμα. Άρα λοιπόν, θέλοντας να προσδιορίσουμε την επικοινωνία ως διαπροσωπική, μας ενδιαφέρει να παρατηρήσουμε τις εσωτερικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα καθώς το άτομο επικοινωνεί. Πιο σωστά, η επικοινωνία πραγματοποιείται, όταν ένας “πομπός” κωδικοποιεί πληροφορίες σε σήματα τα οποία στέλνει στον “παραλήπτη” ο οποίος αποκωδικοποιεί τα σήματα και έχει την δυνατότητα να ανταποκριθεί καταλλήλως (Ellis & Beattie,1986). Σε αυτή τη μορφή η επικοινωνία από τους συμμετέχοντες απαιτεί ενέργεια και προσπάθεια και ενδεχομένως να είναι αποτελεσματική.

Με απλά λόγια, η διαπροσωπική επικοινωνία χρειάζεται την ελάχιστη δυνατή προσπάθεια για να πραγματοποιηθεί αλλά προϋποθέτει την γνησιότητα και την ενεργητική σύμπραξη των συμμετεχόντων της για να είναι αποτελεσματική.

Σήμερα, στην κοινωνία της πληροφορίας και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης η διαπροσωπική επικοινωνία συντελείται με διάφορους τρόπους ή ακόμα και μέσω μιας οθόνης. Οι συμμετέχοντες στην επικοινωνία αλληλεπιδρούν είτε γραπτώς, είτε μέσω εικόνων, είτε μέσω της μουσικής, είτε πολλές φορές χρησιμοποιώντας μικρές ψηφιακές εικόνες που εκφράζουν μια ιδέα ή ένα συναίσθημα (emoji). Μέσω αυτής της διαδικασίας το άτομο που επικοινωνεί σκέφτεται για να εκφράσει ένα συναίσθημα γράφοντάς το στην οθόνη π.χ. του κινητού του τηλεφώνου. Στον αντίποδα, μια αποτελεσματική διαπροσωπική επικοινωνία προϋποθέτει τον επιτυχή συνδυασμό της λεκτικής και της μη λεκτικής επικοινωνίας.

Πιο συγκεκριμένα, οι μικρές προτάσεις με απλό νόημα, ο καθαρός τόνος της φωνής και ο ρυθμός του λόγου σε συνδυασμό με τις παύσεις του λόγου, οι εκφράσεις του προσώπου και του σώματος συντελούν σε μια αποτελεσματική ή μη διαπροσωπική επικοινωνία. Η γνησιότητα όμως της επικοινωνίας που την κάνει επιδραστική πραγματώνεται όταν κάθε άτομο χρησιμοποιεί στοιχεία και χαρακτηριστικά της προσωπικότητας τους και του τρόπου που αλληλεπιδρά. Η εμφάνιση του, η απόσταση από τον συνομιλητή, η στάση και ο προσανατολισμός του σώματος και το πιο σημαντικό η φυσική επαφή, το άγγιγμα.

Παναγιώτα Κούκου

Κοινωνική Επιστήμονας

Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας ν. Φωκίδας